جاڭا ءونىم – جاڭا بەلەس

يندۋستريالاندىرۋ ءىس ۇستىندە

ەلباسى العا قويعان مىندەتتەر­دىڭ ەڭ باستىسى ەلدە يندۋستريا­لىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى العا باستىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. اقتوبە وڭىرىندە بۇل باعىتتا ۇلان-عايىر جۇمىس ىستەلۋدە. قانشاما جاڭا كاسىپورىندار اشىلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقانىن بۇدان بۇرىن دا جازعانبىز. سونىڭ ىشىندە ەكى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ايرىقشا اتاپ وتۋگە تۋرا كەلەدى.

سونىڭ ءبىرى – «قازحروم» تۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ №4 تسەحى دەۋ ورىندى بولماق. بۇل تسەح دەگەن اتاۋى بولماسا ءوز الدىنا بولەك فەرروقورىتپا زاۋىتى. ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن بۇل جوبا الەمدە تەڭدەسى جوق جوعارى كومىرسۋتەكتى فەرروحروم ءوندىرىسىنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىن ەنگىزۋمەن, ەلەكتر قوندىرعىلارىنىڭ, اۆتومات­تان­دىرۋدىڭ جانە تۇراقتى توك پەش­تەرىنىڭ جاڭا جۇيەسىن پايدالا­ناتىندىعىمەن باعالى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ەلىمىزدىڭ جوعارى كومىرسۋتەكتى فەرروحرومدى ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىن 16 پايىزعا, وبلىس بويىنشا 46 پايىزعا ارتتىرادى, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن كەمىتەدى دەپ كۇتىلۋدە. مۇندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 3-4 ەسە وسەدى, جوعارى تەمپەراتۋرانىڭ جۇمىسشىلارعا اسەرى اناعۇرلىم كەميدى. جاڭا زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى 440 مىڭ توننا فەرروقورىتپا شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال, ەكىنشى ءىرى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا – اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى. اينالدىرعان ەكى جىلدان استام ۋاقىتتا قالا ىرگەسىنەن وسىنداي ءىرى كاسىپورىن بوي كوتەرىپ, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق قۋاتتىلىعىن ايقىن اڭعارتتى. جىلىنا 430 مىڭ توننادان استام ءونىم شىعاراتىن كاسىپورىن قازاق تەمىرجولى تاريحىنداعى ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. كاسىپورىننىڭ ىسكە قوسىلۋ-رەتتەۋ جۇمىستارى باستالدى. زاۋىت ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ورتاسىندا تولىقتاي پايدالانۋعا بەرىلمەك. كاسىپورىن شىعاراتىن رەلستەر, باسقا دا ونىمدەر وزبەكستان, تاجىكستان, بەلارۋس, رەسەي نارىقتارىنا شىعارىلادى دەپ كۇتىلۋدە. زاۋىت تولىق قۋاتىنا شىققاندا مۇندا 700-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ قۇرىلىسى 2013 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا باستالعان بولاتىندى. زاۋىت جىلىنا 430 مىڭ توننا پروكات, ونىڭ ىشىندە 200 مىڭ توننا رەلس جانە 230 مىڭ توننا ءىرى سورتتى پروكات ونىمدەرىن شىعاراتىن بولادى. جوبانىڭ قۇنى 55 ميلليارد تەڭگە تۇرادى. – 2013 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اۋقىمدى جوبانىڭ قۇرىلىسىن باستاپ كەتتىك. بۇل زاۋىتتا يننو­ۆاتسيالىق تەرموتوزىمدى, جوعارى ساپالى رەلستىڭ ۇزىندىعى 120 مەتر ەتىپ قۇيىلادى. ءونىم جوعارى جىلدامدىقپەن جانە قوزعالىسى كوپ جەلىلەرگە قولدانىلاتىن بولادى. رەلستىڭ ۇزىن بولۋى مۇنداعى دانەكەرلەۋ ارقىلى جالعاۋ جۇمىستارىن ازايتادى ءارى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتەدى. زاۋىت ءۇش اۋىسىمدا ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەيتىن بولادى.تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – زاۋىت شىعارعان ءونىم جىلجىمالى قۇرامنىڭ جىلدامدىقتى ارتتىرۋىنا ىقپال ەتەدى. مۇنداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ بارلىعى يتاليادان جەتكىزىلگەن, – دەيدى اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ باس ديرەكتورى اندرەي كۋزمين. يندۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ماسىنا سايكەس جوبانىڭ ين­فرا­قۇرىلىمدىق جەلىلەرىمەن جاراقتاندىرىلۋىنا وبلىستىق اكىمدىك قولداۋ كورسەتتى. ياعني, گاز, سۋ جانە كاناليزاتسيا قۇبىرلارىن تارتۋ, زاۋىتتىڭ تەمىرجول ارقىلى وتەتىن اۆتوجولى, 22 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى وسى باعدارلاما اياسىندا جۇرگىزىلگەن. سونداي-اق, جوبا اياسىندا زاۋىتقا 39-ىنشى قىزعالداقتى رازەزىنەن تەمىرجول تارتىلىپ, جۇكتى تيەۋ-ءتۇسىرۋ بازاسى سالىندى. قويمالار, ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىن, ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ جوبانى جۇزەگە اسىرۋمەن قاناتتاس جۇرگىزىلدى, قۋاتى 40 مەگاۆاتت ەلەكتر ستانسانىڭ قۇ­رىلىسىن قۇراستىرۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بولاشاقتا بولات بال­قىتۋ كاسىپورنى سالىنباق. وسى­عان بايلانىستى تاعى دا قۋاتى 150 مەگاۆاتت ەلەكتر پودستانساسى پايدالانۋعا بەرىلدى. جالپى, بۇل كاسىپورىن رەلس-ارقالىقتارىن شىعارۋعا قاجەتتى شيكىزاتتى بولات تەمىردى بالقىتۋدان باستاپ دايىن ءونىم – رەلس جانە ءىرى سورتتى پروكات شىعارۋدىڭ تاسقىندى وندىرىستىك جەلىسىن قالىپتاستىرۋعا باعىت ۇستاۋدا. زاۋىت «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتەدى. وزبەكستان, ءتۇ­رىكمەنستان, ازەربايجان سەكىلدى باسقا دا ەلدەردىڭ تەمىرجول كومپانيالارى سۇرانىسىن وتەيتىن بولادى. زاۋىت باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-پەن ون جىلعا 1,0 ميلليون توننا ءونىم جەتكىزۋ جايىندا كەلىسىمشارت جاسالعان. ياعني, زاۋىت جىل سايىن اكتسيونەرلىك قوعامدى 100,0 مىڭ توننا ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرماق. كاسىپورىندا جىلىنا 100 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارۋ كوزدەلۋدە. – گوست-تىڭ وزگەرۋىنە جانە جاڭا مەملەكەتارالىق جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ستاندارتىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى زاۋىتتىڭ ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارى جىل اياعىنا جىلجىتىلدى. جاڭا ستاندارتتارعا سايكەس 120 مەترلىك رەلس تولىقتاي تەكسەرۋدەن وتكىزىلۋى كەرەك. سول سەبەپتى, لابوراتوريانى كەڭەيتۋگە, باس تەحنولوگيالىق كورپۋستى 24 مەترگە ۇزارتۋعا ءماجبۇر بولدىق. ولاردىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن جۇمىس كولەمىن كوبەيتۋگە جانە قوسىمشا نەگىزگى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردى ساتىپ الۋعا تۋرا كەلدى, – دەيدى اندرەي كۋزمين. زاۋىت ماماندارعا جوعارى ەڭبەكاقى ۇسىنادى جانە تۇر­عىن ءۇيدى جالدايدى. مامان جۇمىس­شىلار قاراعاندى مەن پاۆ­لوداردان وتباسىمەن كەلىپ جاتقان كورىنەدى. بولاشاقتا كاسىپورىننىڭ جۇمىسشىلارى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سالۋ دا ويلاستىرىلۋدا. – ءبىزدىڭ جوبا مەيلىنشە ەكو­لوگيالىق زالالى جوق. ءبىزدىڭ ءوندى­رىستىك الاڭدارىمىزدان ەشقانداي مايلى شايىندىلار جەر ۇستىنە جانە كاناليزاتسياعا اقپايدى. بارلىق وندىرىستىك قالدىقتار قۇرعاتىلىپ جينالادى. ونىڭ دا ەكولوگيالىق زيانى جوق. كالتسي تۇزدارىن مۇز قاتقان جولدارعا سەبۋگە بولادى. ال, پەشتەردەن اۋاعا تارايتىن زاتتاردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايعا اسەرى ونشا ەمەس, – دەپ سەندىرەدى اندرەي كۋزمين. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ىسكە قوسىلاتىن يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جوبا­لارىنىڭ تۇساۋىن كەسۋگە ارنالعان جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى «التىن ساپا», «پارىز» سىي­لىقتارىنىڭ لاۋرەاتتارىن ماراپاتتادى. جىل­دىڭ ەڭ تاڭداۋلى يندۋستريالىق جوباسى بويىنشا «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ باس جۇلدەسى اقتوبەنىڭ رەلس-ارقالىق زاۋىتىنا بەرىلدى. سىيلىقتى ەلباسى قولىنان زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى اندرەي كۋزمين الدى. مۇنىڭ ءوزى بۇل جوبانىڭ ەلىمىزگە قانشالىقتى ماڭىزدى, قانشالىقتى پايدالى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. بۇگىن-ەرتەڭ جو­بالىق قۋاتىنا شىعاتىن زاۋىت­تىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوسار ۇلەسى مول ەكەنىنە ەلباسىنىڭ ءوزى كەپىلدىك بەرگەنىن ايتۋ ءلازىم. رەلس-ارقالىقتارى ءوڭىر ءۇشىن عانا ەمەس, ەلىمىز ءۇشىن جاڭا ءونىم ەكەنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا, زاۋىت بولاشاعىنان ءۇمىت زور. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.