كەشە ماجىلىستە پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى البەرت راۋدىڭ توراعالىعىمەن «جاڭا ونەركاسىپتىك ساياسات – وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ ساپالى جاڭا مودەلى» تاقىرىبىندا ۇكىمەت ساعاتى ءوتىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ودان ءارى دامۋ ماسەلەلەرى مەن باعىتتارى تالقىلاندى.
كىرىسپە ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى البەرت راۋ مەملەكەت تاراپىنان جاڭا باعدارلامالار ىسكە قوسىلىپ, ۇكىمەت پەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قابىلداپ جاتقان شارالارىنا قاراماستان, ەلدىڭ جالپى ىشكى ونىمىندەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى ءالى دە وتە تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– مەملەكەت باسشىسى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قازىرگى تاڭداعى ەڭ باستى مىندەت – ەلىمىزدىڭ مىقتى ونەركاسىپتىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە ەكونوميكامىزدى ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الاتىن جاعدايعا جەتكىزۋ, سوندىقتان وڭدەۋ سالاسىن جەدەل دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە مەتالدى تەرەڭ وڭدەۋ, مۇناي-گاز جانە كومىر حيمياسى, اۋىر ماشينا جاساۋ, ۋراندى كونۆەرسيالاۋ جانە بايىتۋ, اۆتوبولشەكتەر جانە تىڭايتقىشتار شىعارۋ سياقتى باعىتتارعا ايرىقشا توقتالدى. وسىعان وراي سوڭعى جىلدارى بىرقاتار مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ, 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. العا جىلجۋ بار, كورسەتكىشتەر جاقسارىپ كەلەدى. الايدا وڭدەۋ سالاسىنىڭ دەڭگەيى ءالى دە ءبىز كۇتكەن مەجەدە ەمەس. ءبىز بۇگىن وسى تولعاقتى ماسەلەنى تالقىلايتىن بولامىز, – دەدى ول.
ۇكىمەت ساعاتىندا نەگىزگى باياندامانى جاساعان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ ەلىمىزدە باسەكەگە قابىلەتتى, ونىمدىلىگى جوعارى جانە ەكسپورتقا باعدارلانعان وڭدەۋ ونەركاسىبىن قۇرۋدى ماقسات تۇتقان يندۋستريالاندىرۋ ساياساتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2021 جىلى «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, ول اتالعان ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن, سالانىڭ باسىمدىقتارى مەن ىسكە اسىرۋ قۇرالدارىن ايقىنداعان. وسى ورايدا ەل ەكونوميكاسىندا تىركەلىپ جاتقان وڭ ناتيجەلەرگە توقتالعان مينيستر دەپۋتاتتار نازارىنا بىرقاتار ناقتى ساندى ۇسىندى.
– وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسى اعاش وڭدەۋ سەكتورىندا – 38%-عا; ماشينا جاساۋ سالاسىندا – 25,4%-عا; جەڭىل ونەركاسىپتە – 12,2%-عا جانە قۇرىلىس يندۋسترياسىندا 6,1%-عا ارتىپ وتىر. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى وتكەن جىلعا قاراعاندا 11,2%-عا كوبەيىپ, 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ينۆەستيتسيالاردىڭ وسۋىنە وزگە كولىك قۇرالدارىن وندىرۋدەگى ينۆەستيتسيالاردىڭ 7 ەسەگە (تەمىرجول ماشينالارىن جاساۋ: لوكوموتيۆتەر, ۆاگوندار, جارتىلاي ۆاگوندار, پلاتفورما); كيىم وندىرۋدە 5,6 ەسەگە; جيھاز وندىرۋدە 4 ەسەگە; اۆتوكولىكتەر, تىركەمەلەر جانە جارتىلاي تىركەمەلەر وندىرىسىندە 3,5 ەسەگە ۇلعايۋىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ 12 ايىنداعى كورسەتكىش بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتى 25,3 ملرد دوللاردى قۇرادى, – دەدى ق.شارلاپاەۆ.
تۇتاستاي العاندا, ونەركاسىپتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ىشكى وڭدەۋدى ۇلعايتا وتىرىپ, دامۋدىڭ شيكىزاتتىق مودەلىنەن باس تارتۋ ەكەنىن ايتقان ول بۇل ماقساتقا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە جۇيەلى شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن جوسپارلى تۇردە قول جەتكىزىلەتىنىن مالىمدەدى. جوعارىدا اتالعان ءار سالا بويىنشا جەتكەن جەتىستىكتەرگە جەكەلەي توقتالعان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى 2030 جىلعا قاراي وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ءوسىم دەڭگەيى قانداي بولاتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, الداعى التى جىل ىشىندە ءوندىرىس كولەمى ەكى ەسەگە (21,6 ترلن تگ); وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جالپى قوسىلعان قۇنى 2,8 ەسەگە, ياعني 31,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن, ەڭبەك ونىمدىلىگى 82,1 مىڭ دوللارعا دەيىن, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار جىل سايىن 3,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ماجىلىستەگى ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ن.سابيليانوۆ قوسىمشا بايانداما جاساپ, «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭدى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ, بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ تيىمدىلىگى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. وكىنىشكە قاراي, كاسىپكەرلەر كوپتەن كۇتكەن زاڭ قابىلدانعانىمەن, ونىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋىندا پروبلەمالار بارىن ايتقان دەپۋتات: «جۇمىس ىستەپ تۇرعان 13-كە جۋىق سالالىق باعىتتىڭ بارىنا قاراماستان, جوعارى تەحنولوگيالىق سالالاردى دامىتۋ ماشينا جاساۋ, حيميا جانە فارماتسەۆتيكا توڭىرەگىندە جۇرگىزىلىپ جاتىر. زاڭمەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ ءۇشىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى ەنگىزىلدى. بىراق بۇل قاعيدات تولىققاندى جۇزەگە اسىرىلمادى. ماسەلەن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا فۋنكتسيالاردى نەگىزىنەن شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەيتىن «قازاقينۆەست» اق ءىشىنارا ورىنداپ جاتىر. بىراق ونىڭ بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋعا مۇمكىندىكتەرى جوق. بۇل ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ, ياعني ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ زاڭنامالىق نورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ۇلكەن كەمشىلىگى بولىپ وتىر. سوندىقتان ول ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەنى ازىرلەۋدى جەدەلدەتىپ, بەرىلىپ جاتقان قىزمەتتەردىڭ, قارجىلاندىرۋدىڭ, ونەركاسىپتىك سەكتورداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەدى.
نۇرتاي سابيليانوۆ ەلىمىزدە 2023 جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا 587 ملرد تەڭگە سوماسىنا 163 جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلعانى تۋرالى مينيسترلىك دەرەگىن كەلتىرىپ, الايدا ولاردىڭ ءالى تولىق شامادا جۇمىس ىستەمەگەنىن سىنعا الدى.
– ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىنان قاراجات العان كوپتەگەن كومپانيالار تەك كولىك پەن تەحنيكانى (780 جوبا نەمەسە 49,5%) ساتىپ العان. بۇل ونەركاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەمەس. وسىعان بايلانىستى جاڭا جوبالار مەن باستامالارعا جىل سايىن قاراجات ءبولۋدىڭ ورىندىلىعى تۋرالى ماسەلە تۋىنداپ وتىر. الدىمەن, بار جوبالاردى ىسكە قوسىپ, ناقتى ناتيجەلەرىن, تيىمدىلىگىن كورەيىك. سودان كەيىن عانا جاڭا جوبالاردى قارجىلاندىرۋدى جالعاستىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.