ەسىلدىڭ بويىنداعى بىرنەشە ەلدى مەكەنگە قويىلعان گيدروبەكەتتەر تاسقىننىڭ ەكىنشى تولقىنى كەلىپ, تاعى دا سۋ الادى دەگەن الىپقاشپا حابارلاردى جوققا شىعاردى. وزەننىڭ اشۋى باسىلىپ, ارىنى قايتقان سياقتى.
شىعىندار ەسەپتەلىپ جاتىر
22 ءساۋىردىڭ كەشىندەگى حابارعا قاراعاندا توقسان بي اۋىلىنىڭ تۇسىنداعى دەڭگەي – 39 سم-گە, كرەششەنكا اۋىلىنداعى دەڭگەي – 20 سم-گە, سەرگەەۆكا قالاسىنداعى دەڭگەي 7 سم-گە ءتۇستى. سول سياقتى بابىقبۇرلىق, اققانبۇرلىق, يمانبۇرلىق سياقتى ەسىلدىڭ سالالارىنداعى سۋ دەڭگەيى دە 5-16 سم ارالىعىندا تۇسكەن.
پەتروپاۆل قالاسىنىڭ وزىندە سۋ باسقان شاعىن اۋداندارداعى تاسقىننىڭ زاردابىن جويۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, ويقالا شاعىن اۋدانىنا جىلجىمالى سورعى ستانساسى ورناتىلىپ, تۇرعىن ۇيلەردىڭ ماڭىنداعى سۋدى دالاعا ايداۋ جۇمىستارى باستالدى. بۇل جۇمىستاردى جۇزگە جۋىق مەحانيكالاندىرىلعان بريگادالار جۇرگىزەدى.
قالا ىرگەسىندەگى بەسكول اۋىلىندا تۇرعىنداردىڭ شىعىنىن ەسەپتەۋ جۇمىستارى دا باستالىپ كەتتى. اۋىلدىڭ ەسىل وزەنىنە جاقىن قونىستانعان ۇيلەرىن سۋ باسقان ەدى. سونىڭ ءبىرى سۆەتلانا بارانوۆسكايانىڭ ءۇيى ەكەن. ايتۋىنا قاراعاندا, 11 جىل تۇرعان ۇيىنە بىلتىر عانا جوندەۋ جاساپتى.
ء«بىز شىعىندى انىقتاۋشىعا ءۇيدىڭ بارلىق جاعدايىن, سونىڭ ىشىندە سۋدان ىرىگەن تۇسقاعازداردى, جيھازداردى, ديۆانداردى, ءاسۇي جيھازدارىن, ەدەندى – ءبارىن كورسەتتىك. ول ءبارىن ءتىزىپ, فوتوعا ءتۇسىرىپ, جازىپ الدى. ءۇي م ۇلىكتەرىنىڭ ىشىنەن ءبىز توڭازىتقىشىمىزدى عانا جوعارىعا شىعارىپ, قۇتقارىپ ۇلگەرگەنبىز. قالعان دۇنيەنىڭ ءبارى سۋدا قالعان ەدى», دەيدى ول.
ازىرگە ۇيلەردىڭ شىعىنىن انىقتاپ جۇرگەن باعالاۋشى ميدحات فاسحۋتدينوۆ قانا. بەسكولدە بارلىعى 200-دەي ۇيگە سۋ كىرگەن. سوندىقتان باعالاۋشىنىڭ جۇمىسى ۇشان-تەڭىز ەكەنى كورىنىپ تۇر.
«الدىمەن ءۇيدىڭ وزىنە قانشالىقتى شىعىن كەلگەنىن باعالايمىز. سونداي-اق جاسالعان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ قاشان بولعانى, باسقا دا جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردىڭ شىعىنى انىقتالادى. ب ۇلىنگەن م ۇلىكتەر ءتىزىمىن جازعان اكتىمىزگە ءۇي يەسى كەلىسىمىن بەرىپ قول قويادى. ال تۇرمىستىق تەحنيكانىڭ قانشالىقتى جارامدى نەمەسە ب ۇلىنگەنىن ارناۋلى مامان باعالايدى», دەدى ول.
وسى اۋداننىڭ تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باس مامانى جانىبەك قويشىباەۆ باعالاۋشىنىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى. «ول ءالى سەميپالات, بوگوليۋبوۆ, نادەجكا اۋىلدارىنىڭ ۇيلەرىن دە ارالاپ, ب ۇلىنگەن م ۇلىكتەرىن تىزىمدەيدى», دەدى ول.
تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە كومەكتەسەتىن قوعامدىق شتابتىڭ دا جۇمىسى قاۋىرت. ونىڭ قىزمەتكەرلەرى ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتەر اشىلعاننان بەرى تۇرعىندارعا ءتۇرلى تۇسىندىرمە جۇمىستارىن, پسيحولوگيالىق تۇرعىدان تىنىشتاندىرۋ ارەكەتتەرىن جاساپ ءجۇر. شتاب باسشىسى ايگۇل مۇراتوۆا: «قازىر قىزمەتكەرلەرىمىز وتەماقى قۇجاتتارىن دايىنداۋعا كومەكتەسىپ جاتىر. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن زارداپ شەگۋشىلەر ءۇشىن بانككە بارماي-اق بەكەتتىڭ وزىندە جاتىپ ەسەپشوتتار اشۋعا كەلىسىم جاسالدى. سوسىن زارداپ شەگۋشىنىڭ قۇجاتتارى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جەتكىزىلەدى», دەيدى. وسى شتابتىڭ قىزمەتكەرلەرى قايىرىمدىلىق كومەكتەردى بولەتىن بەكەتتەردىڭ جۇمىستارىن دا ۇيلەستىرەدى ەكەن.
كومەك قولىن سوزعاندار كوپ
قىزىلجاردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ ءبارى دە زارداپ شەگۋشىلەرگە قولدان كەلەتىن كومەگىن ۇسىنىپ جاتىر. ماسەلەن, كەيبىر شاشتارازدار دۇيسەنبى كۇنى م.جۇماباەۆ كوشەسىندەگى ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتكە بارىپ, شاشى مەن ساقالى ءوسىپ كەتكەن جاندارعا تەگىن قىزمەت كورسەتتى. مۇنداي باستامانى العاشقى بولىپ كوتەرگەن – قول استىندا 14 شاشتاراز قىزمەت ەتەتىن باربەرشوپ ديرەكتورى تاتيانا كابلۋكوۆا.
«بىزگە جاتاقحاناعا ورنالاسقان زارداپ شەگۋشىلەردىڭ شاشىن الىپ بەرۋ ۇسىنىلدى. ولارعا بارىپ, تەگىن قىزمەت كورسەتتىك. سونداي-اق ادام كوپ ەكەنىن ايتىپ, ينستاگرامعا پوست جازعان ەدىك, باسقا شاشتارازدار دا ءبىزدىڭ باستامامىزدى قولدادى», دەيدى ول.
شاشتارازداردىڭ تەگىن قىزمەتىن كورگەن تۇرعىنداردىڭ ءبىرى – اقمارال رۇستەموۆا. ولاردى زارەچنىي كەنتىنەن 9 ساۋىردە ەۆاكۋاتسيالاپتى. «جۇرتتىڭ ءبارى قولىنان كەلگەن كومەگىن جاساپ جاتىر. قايىرىمدىلىق پاكەتتەرىن اكەلىپ, ءتۇرلى زاتتار, ازىق-ت ۇلىك جەتكىزىپ, ۆولونتەرلەر تىنىم المايدى. بۇگىن, مىنە, شاشتارازدار دا كەلىپ, شاشىمىزدى تەگىن الىپ بەردى. بارىنە راحمەتىمدى ايتامىن», دەدى ول.
تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە ءتىپتى قالانى جىلۋمەن, ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتەتىن «سەۆكازەنەرگوسبىت» جشس دا جەڭىلدىك بەرىپ جاتىر. كاسىپورىن ەۆاكۋاتسياعا شىعارىلعان ساتىنەن باستاپ زارداپ شەگۋشى ۇيلەردىڭ قوجايىندارى ەلەكتر ەنەرگياسى مەن جىلۋ ءۇشىن تولەنەتىن شىعىنداردان بوساتىلاتىنىن جاريالادى. تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرى شەشىلگەنشە ءتىپتى بۇرىنعى ەسەپتەلگەن اقشانى تولەمەگەنى ءۇشىن بەرىلەتىن ايىپپۇل سانكتسيالارى مەن وسىمنەن دە بوساتىلادى دەلىنگەن كاسىپورىننىڭ حابارلاماسىندا. بۇل ءۇشىن زارداپ شەگۋشىلەر م.جۇماباەۆ كوشەسىندەگى 66 ۇيدە ۇيىمداستىرىلعان ارناۋلى ورىنعا بارىپ, قۇجاتتارىن كورسەتۋى كەرەك ەكەن. اۋداندارداعى سۋ باسقان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى جەڭىلدىك الۋ ءۇشىن كاسىپورىننىڭ اۋداندىق ۋچاسكەلەرىنە قايىرىلۋ كەرەك.
جول جوندەۋشىلەر سۋ تارتىلىپ, جوندەۋگە مۇمكىندىك تۋعان جول ۋچاسكەلەرىن ىسكە قوسىپ جاتىر. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «جەزقازعان-پەتروپاۆل» جولىنىڭ 250 مەترى شايىلىپ كەتكەن ەدى. قازىر وسى جول جوندەلۋدە. الداعى ۋاقىتتا بولاتىن تاسقىنعا توتەپ بەرۋ ءۇشىن جولدىڭ استىنا 3 تەمىر-بەتون قۇبىرى ورناتىلىپ جاتىر. بۇل قۇبىرلار سۋدى جولدىڭ بەتىنە شىعارماي, قارسى جاققا اعىزىپ جىبەرەر دەگەن ءۇمىت بار. جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقان «قازاۆتوجول» فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قانات وسەرباەۆ وسى جۇمىسقا 4 اۋداراتىن ماشينا, 1 تيەگىش جانە 2 ەكسكاۆاتور تارتىلعانىن ايتتى. «جوندەۋ جۇمىستارىن وسى اپتانىڭ اياعىنا دەيىن اياقتاۋعا ءتيىسپىز», دەدى ول.
وتكەن جولى دوڭدە ورنالاسقان پريبرەجنىي اۋىلىن سۋ باسپاعانىن, الايدا ونىڭ ارالدا قالعانىن جازعان ەدىك. ەندى وسى اۋىلعا اسكەري ينجەنەرلەر پونتوندى وتكەل سالىپ جاتىر. بۇل – اسكەري قارۋ-جاراقتاردى وزەننىڭ ءبىر جاعىنان ەكىنشى جاعىنا وتكىزە الاتىن پونتوندار. وسى وتكەلمەن ارالداعى اۋىلعا ازىق-ت ۇلىك, جەم-ءشوپ, تەحنيكالار جەتكىزىلەدى.
ءبىزدىڭ ادامدار وسىلاي تابيعات اپاتىمەن الىسىپ جاتقاندا پەتروپاۆلعا فرانتسيالىق ۆەلوساياحاتشى دا جەتىپتى. ول ماسكەۋ قالاسىنان شىعىپ, رەسەيدىڭ ماگادان قالاسىنا دەيىن بارۋعا بەل بايلاعان ەكەن. تجد قىزمەتكەرلەرى ونى امان-ەسەن وزەننىڭ تىنىش جاعىنا شىعارىپ سالدى. 40 جاستاعى ساياحاتشى ماگاداندا قالعان اتاسىنىڭ ءىزىن كورمەك كورىنەدى.
قازىر قىزىلجارعا اعىلعان قايىرىمدىلىق كەرۋەندەرى تولاستاماي تۇر. ەكى كۇن بۇرىن استانادان «ساۋاپ» قوعامدىق قورىنىڭ اتىنان جۇك ماشيناسى تولى كومەك جەتكىزىلدى. ونىڭ ىشىندە اۋىزسۋ, ازىق-ت ۇلىك, قاجەتتى قۇرال-سايماندار بار. قوناەۆ قالاسىنىڭ ينجەنەرلىك-ساپەرلىك بريگاداسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە اقشا جيناپ, كومەك زاتتارىن جەتكىزدى. ولاردىڭ كومەگى ارالدا قالعان پريبرەجنىي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىنا جوعارىدا ايتىلعان پانتوندى وتكەلمەن جەتكىزىلدى.
جاسىلدار پارتياسى دەلىنەتىن «بايتاق» تا ءوز كومەگىن كورسەتىپ جاتىر. ولار زارداپ شەككەن وڭىرلەرگە 90 ملن تەڭگەنىڭ جۇگىن ارتقان فۋرالار اتتاندىرىپتى. بىزگە كەلگەن جۇكتىڭ اراسىندا گەنەراتورلار, توڭازىتقىشتار, ميكروتولقىندى پەشتەر, بالالارعا ارنالعان كيىمدەر بار. ءتىپتى سۋعا كيەتىن گيدروكوستيۋمدەر مەن رەزەڭكە ەتىكتەر دە ءجۇر. قارسى الۋشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 60 ءتۇرلى زاتتار بار ەكەن.
وبلىستاعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى فيليالىنىڭ مۇشەلەرى دە قاراپ قالعان جوق. ولار قحا-نىڭ «جۇرەكتەن جۇرەككە» جوباسىنىڭ اياسىندا ارەكەت ەتىپ, كەيبىر ەتنوس وكىلدەرى وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنان كومەك ۇيىمداستىرۋدى قولعا الىپ وتىر. 20 توننالىق سونداي ءبىر كومەك رەسەيدىڭ ينگۋش رەسپۋبليكاسىنان جەتتى. ونى ۇيىمداستىرعان وبلىستاعى چەشەن-ينگۋش مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى سۇلتان گادزيەۆ پەن قحا جانىنداعى كاسىپكەرلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ ماڭعىستاۋداعى فيليالىنىڭ ديرەكتورى جانبولات تانگيەۆ ەكەن. «جۇك امان جەتەر مە ەكەن, شەكارادان ءوتۋ قيىن بولماي ما نەمەسە شايىلعان جول ءبىر فورس-ماجورلىق جاعداي تۋعىزباس پا ەكەن دەپ ءبىراز الاڭدادىق. قۇدايعا شۇكىر, ءبارى ءساتتى بولدى», دەدى س.گادزيەۆ.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى