سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى ەلىمىزدەگى سالىق تولەۋشىلەردىڭ ساناتىنا قاراي تابىسىن دەكلاراتسيالاۋ مىندەتتەلىپ كەلەدى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى - كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسىن ازايتىپ, جەمقورلىققا قارسى جانە الەۋمەتتىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ مەن اكتيۆتەرىڭ شەتەلگە زاڭسىز شىعىپ كەتۋىنە توسقاۋىل قويۋ.
ساراپشىلار بۇل ناۋقاننىڭ بەتالىسىن كەلەر جىلعى كورىنىستەر ايقىندايتىنىن العا تارتتى. قازىر 250 جانە 270 فورمالارى بويىنشا دەكلاراتسيا تاپسىرۋ بارىسىندا تەك 10% جەكە تابىس سالىعى (جتس) عانا قاراستىرىلعان. ەگەر 1 000 اەك-تەن جوعارى سومادا (2023 جىلى 3,45 ملن تەڭگە, ال 2024 جىلى 3,692 ملن تەڭگە) اكتيۆىن ساتىپ جانە ونى بانك شوتىنا سالىپ, الايدا سالىق ورگانىنا بۇل اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن تۇسىندىرە المايتىن بولسا, وندا سالىق تولەۋ مىندەتتەلەدى.
سالىق ساراپشىسى دميتري كازانتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, اكتيۆتەرگە تىكەلەي سالىق سالىنبايدى. دەكلاراتسيا تاپسىرۋشى اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن تۇسىندىرە المايتىنىن بىلسە, ءوزى ەسەپتەپ 10% سالىق تولەۋى كەرەك. ەگەر بۇلاي جاسالماسا, سالىق ورگانى دەكلاراتسيا تاپسىرۋشىعا وزدەرى حابارلاسىپ, كامەرالىق باقىلاۋ ارقىلى «اياق استىنان» پايدا بولعان اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن دالەلدەپ بەرەدى. مۇنداي جاعدايدا سالىعىن عانا تولەپ قويماي, ونىڭ سوماسىنان 200% ايىپپۇل مەن ءوسىمپۇل تولەۋگە مىندەتتى بولادى. ەگەر بۇل مىندەتتەمەنى ورىنداماعان جاعدايدا, ايىپپۇل 300%-عا ۇلعايادى.
الداعى ۋاقىتتا سالىق تاپسىرۋشى قولدا بار ءىرى قاراجاتىن بروكەرلىك شوتقا اۋدارا الادى.
بۇعان دەيىن دە دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا قارسىلىق تانىتقاندار اكتيۆتەردى كورسەتپەۋدىڭ ايلا-شارعىسىنا كوشىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى نەمەسە اقشانى بالالار شوتىنا اۋدارۋدى كوزدەيتىنى ايتىلعان ەدى.
د.كازانتسەۆ جىلجىمايتىن م ۇلىكتى قايتا راسىمدەۋ نەمەسە اقشانى بالانىڭ شوتىنا اۋدارۋدىڭ ەش پايداسى جوق ەكەنىن ايتىپ, بالالاردىڭ اتىندا قانداي دا ءبىر م ۇلىك بولسا دا, اتا-انالارى دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا مىندەتتەلەتىنىن ءتۇسىندىردى.
سالىق تولەۋدەن جالتارىپ جۇرگەندەر دە از ەمەس. بۇل مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن قالىپتاستىرۋعا كەرى اسەر تيگىزەتىنى انىق. وسى رەتتە مەملەكەت پەن سالىق تولەۋشىلەر اراسىنداعى قاتىناستارعا سەنىمسىزدىك تۋدىرىپ قانا قويماي, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنە, جالپى ەلدەگى بارلىق قارجىلىق جاعدايدى شيەلەنىستىرۋگە اكەلىپ سوعاتىنىن ەسكەرگەن ءجون.
تۇران ۋنيۆەرسيتەتى «قارجى» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى لۋتپۋللا ومارباكيەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاپپاي دەكلاراتسيالاۋ اسىعىستىقتى كوتەرمەيدى. كولدەنەڭ تابىستى كوزدەن تاسا ەتپەۋدىڭ بارلىق تەتىكتەرى زەردەلەنۋى كەرەك.
نەگىزگى وزگەشەلىك – سالىقتى ەسەپتەۋ مەن تولەۋ تارتىبىندە ەكەنىن تاۋەلسىز ساراپشىلار دا جوققا شىعارمايدى. ال ءبىزدىڭ سالىق تۇسىمدەرىنە جاۋاپتى باستى مەملەكەتتىك ورگان – مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى (مكك) جاپپاي دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ ارقىلى جەكە تابىس سالىعىن (جتس) ەسەپتەۋ جانە تولەۋ ءتارتىبى مەن سالىق زاڭناماسىنىڭ 37-تاراۋىنداعى «سالىق شەگەرىمدەرى» تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرىلۋىن قاجەت ەتىپ تۇر.
«مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى جەكە تۇلعالاردان تەك تابىسىن عانا قاراستىرماي, دامىعان مەملەكەتتەر سياقتى ازاماتتارعا سالىق سالىنعان كەزىندە بارلىق شىعىندارىن, ولاردىڭ ىشىندە, كوممۋنالدىق تولەمدەر, وتباسىن اسىراۋعا جۇمسالعان شىعىندار, ايىپپۇلدار, كولىك سالىعى, جەر جانە م ۇلىك سالىقتارى, ساقتاندىرۋ جارنالارى, بارلىق بانكتەردەن الىنعان نەسيەلەر بويىنشا تولەمدەرمەن قاتار سالىق تولەۋشىلەردىڭ مۇددەسىن ءسوزسىز ەسكەرۋى كەرەك», دەيدى لۋتپۋللا امۋرۋللام ۇلى.
ەنگىزىلىپ وتىرعان سالىق دەكلاراتسياسىندا قازاقستان مەن شەتەلدەگى قۇندى قاعازدار, شەتەلدىك بانك شوتىندا جاتقان 1 000 اەك-تەن اساتىن قاراجاتتى كورسەتۋدى تالاپ ەتەتىتىن ءبىز دە بايقاپ قالدىق.
قارجىلىق ساۋاتتىلىق مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى سالىق جونىندەگى كەڭەسشى اسەل اۋەلبەكوۆا ەلىمىزدەگى سالىق جۇيەسىنىڭ جۇيەلى ويلاستىرىلماعان تۇستارىن, ونىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعالار قولداناتىن دەكلاراتسيالىق جەڭىلدىكتەر مەن جەكە تۇلعالارعا قولجەتىمدى ەمەس پايداسىز مالىمەتتەردى, اسىرەسە, داعدارىس كەزىندە سالىقتى ءتىپتى شىعىنمەن تولەۋگە الىپ كەلگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا بروكەرلىك شوتتارداعى قالدىق اقشا تۋرالى اقپاراتتى كورسەتۋ قاجەتتىگىن ەستەن شىعارىپ العان. سالىق ورگانى بارلىق زاڭدى ءوز پايداسىنا يكەمدەيدى. سوندىقتان ەرتەڭگى كۇنى ماسەلە تۋىنداماۋ ءۇشىن بارلىعىن اشىق كورسەتۋ قاجەت.
بىزدەگى بروكەرلەر وتاندىق كليەنتتەرىنىڭ شوتىنداعى قالدىقتار تۋرالى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەسەپ بەرەتىنى بار. 2021 جىلدان باستاپ شەتەلدىك بروكەرلەردە Common Reporting Standard (CRS) جۇيەسى ارقىلى باسقا ەلدەرمەن اۆتوماتتى تۇردە ايىرباس اياسىندا بىرىڭعاي ستاندارتقا سايكەس قازاقستان 76 ەلدەن مالىمەت الىپ, 64 ەلگە اقپارات بەرىپ وتىرادى.
«ەلىمىز CRS جۇيەسىنە ەرتە مە كەش پە ەنەدى. ويتكەنى بۇل سانكتسيا ماسەلەسىنە قاتىستى. ءتىپتى كوپتەگەن وفشورلار CRS-گە قول قويعان. سەبەبى ولار كوررەسپوندەنت بانكتەردىڭ سانكتسياسىنا ۇشىراۋى مۇمكىن», دەيدى اۋەلبەكوۆا.
ال دەكلاراتسيانى تاپسىرماي-اق العاشقى ەسكەرتۋىن الىپ, كەيىن 15 اەك كولەمىندە عانا ايىپپۇل تولەي سالۋ كەرەك دەپ ويلايتىندار دا جوق ەمەس. مۇنداي الەۋەتتى دەكلاراتسيا تاپسىرۋشىلار جاسىرعانى ءۇشىن جازالاۋ بار ەكەندىگىن ەسكەرۋ كەرەك. ءاربىر جاسىرىلعان شەتەلدەگى جىلجىمايتىن م ۇلىك, كولىك قۇرالدارى, زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا قاتىسۋ ۇلەسى ءۇشىن 100 اەك كولەمىندە ايىپپۇل تولەۋ قاجەت بولادى.
ساراپشىلار سالىق ورگاندارى ەسەپ بەرمەگەندەردى باستى نازاردا ۇستايتىنىن ەسكەرتەدى. راسىندا, ءبىرىنشى رەت ەسكەرتۋمەن شەكتەلىپ, كەيىن 15 اەك ايىپپۇل تولەيدى. دەگەنمەن دە دەكلاراتسيا تاپسىرماعاندار مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىنا الىنىپ, مۇنداي ادامداردىڭ تاپقان پايداسى مەن شىققان شىعىنى قاداعالانىپ وتىراتىنىن ءبىلىپ جۇرگەندەرى ءجون.