ادەپتى شەشىم – ءادىل شەشىم
اتام قازاق ەجەلدەن دالا زاڭىمەن, اتا-بابا اماناتىمەن, اكە-شەشە تاربيەسىمەن, جەتى جارعى قاعيدالارىمەن, اتالى ءسوز, ماقال-ماتەل تاعىلىمدارىمەن, ادامي قۇندىلىقتار ادەبىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلدى. ءار قادامىن وسىلارمەن ولشەپ باسىپ, ايتاتىن سوزىنە تيەك ەتىپ وتىردى.
قازاق دالاسىندا قوعامداعى داۋلى ماسەلەلەرگە شەشىم نە ۇكىم ايتاتىن ەلگە سىيلى بيلەر, اتالى سوزىمەن بيلىك ايتاتىن ابىز اقساقالدار مەن داريا كەۋدە كەمەڭگەر قارتتار, كوپتى كورگەن كونەكوز قاريالار, ءار اۋلەتتىڭ ۇلكەندەرى بولدى.
بۇگىنگى كۇننىڭ دەموكراتياسى, سوت جۇيەسى كوپ جاعدايدا قوعامداعى داۋلى ماسەلەنى زاڭنامالىق تارتىپپەن دە, كوپتىڭ داۋىس بەرۋىنە سالىپ تا ءادىل شەشۋگە قاۋقارسىز. قوعامنىڭ ءار سالاسىنداعى ءوندىرىس ۇدەرىستەرىندە دە جاعداي وسىنداي. بۇعان سەبەپ: بارماق باستى, كوز قىستى سىبايلاستىق پەن جەمقورلىق.
سونىمەن قاتار ينتەرنەت جۇيەسى, الەۋمەتتىك جەلى, ءجونسىز ناسيحات كوپتىڭ كوڭىلىن باۋراپ العان قازىرگى كەزدە ماڭىزدى ماسەلەنىڭ شەشىلۋىن كوپتىڭ تالقىسىنا سالۋدىڭ دا قاۋىپ-قاتەرى از ەمەس دەر ەدىك. سوندىقتان قوعامنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە تاراپتاردىڭ ءبارىن قاناعاتتاندىراتىن شەشىم قابىلداۋ جولدارىن, ادەبىن قاراستىرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەسى.
بىزدىڭشە, ماسەلە مىنادا: شەشىمدەر رەسمي قۇجاتقا ادەتتە دۇرىس ءارى ناقتى جازىلادى, ال ونىڭ ورىندالۋى كەزىندە مۇددەلەر قاقتىعىسىنا ۇشىراپ, توتەننەن ءجونسىز دە جاساندى ءارى تۇسىنىكسىز كوپتەگەن كەدەرگى پايدا بولىپ وتىرادى, شىعىن قاراجاتى تولىق بولىنگەن ءادىل شەشىم دە كوپ جاعدايدا تولىق ىسكە اسىرىلماي, جەمقورلىق «ادەبىنە» ۇرىنىپ جاتادى.
سونىمەن, ادەپتى دە ءادىل شەشىمدى ءجۇن قىلاتىن جۇيەنى تۇزەمەي, قوعامدا بەرەكە, جۇرەكتەردە مەرەكە بولمايدى دەپ پايىمداۋعا نەگىز بار.
وسىنداي جاعدايدا ماعان وركەنيەت كوشىنىڭ ادەبىنە ءوتۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, حالقىمىزدى قيلى زامان تەزىنەن, تار جول, تايعاق كەشۋ سوقپاعىنان امان الىپ شىققان عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ۇلتتىق ادەبىمىزدى تۇگەندەپ الۋ قاجەت سەكىلدى كورىنەدى.
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ
استانا
فرانتسيادان ۇلگى الار كەز كەلدى
ەلىمىزدە جىل سايىن 5–6 ملن توننا تۇرمىستىق قالدىق شىعارىلادى ەكەن. ال قالا مەن اۋىل سىرتىندا بەيبەرەكەت شاشىلىپ جاتقان قوقىس شامامەن العاندا 100 ملن تونناعا جەتكەن كورىنەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە ءتۇرلى تۇرمىستىق كۇل-قوقىس پەن وندىرىستىك قالدىقتاردى سىرتقا شىعارىپ, توگە سالۋعا عانا شاما كەلىپ وتىر. ياعني سۇرىپتاپ, قايتا وڭدەپ, كادەگە جاراتۋ دەگەنىڭىز مۇلدەم جوق.
قوقىس پوليگوندارىندا جۇزدەگەن جىل بۇزىلماي جاتا بەرەتىن پلاستيك قۇتىلار مەن پوليەتيلەن پاكەتتەردەن دە اياق الىپ جۇرە المايسىز. ەن دالادا جەلمەن جارىسا ۇشىپ جۇرگەندەرى قانشاما. وركەنيەت كوشىنىڭ الدىڭعى لەگىندەگى ەلدەر بولسا قوقىس ماسەلەسىن الدەقاشان شەشىپ تاستاعان. ماسەلەن, فرانتسيادا سەلەكتسيالىق جيناۋ ادىسىمەن قايتا وڭدەلگەن قوقىستان 30 پايىز مەتالل, 50 پايىز شىنى, 50 پايىز قاعاز شىعادى. جاپوندار ءتۇرلى قۇرىلىس ماتەريالىن وندىرەتىنى بەلگىلى. ءتىپتى جاساندى ارال جاساپ جاتقاندارى ءمالىم.
تۇركيادا قوقىس تازالاۋشى جالاقىسى جوعارى ماماندىققا جاتاتىنى ايتىلىپ ءجۇر. ول ورتا بۋىن بانك مەنەدجەرىنە قاراعاندا الدەقايدا كوپ تابىس تاباتىن كورىنەدى. بۇعان قوسا, تازالىققا جاۋاپتى ادامداردى الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋ دا جاقسى جولعا قويىلعان (كەڭەستىك كەزەڭدە بىزدە دە كوشە سىپىرۋشىلارعا جەڭىلدىكپەن پاتەر بەرىلەتىن). ال ءار نارسەنىڭ اقىرىن ويلاپ تۇراتىن گەرمانيادا كەز كەلگەن سۋسىن باعاسىنا ىدىس قۇنى قوسىلادى. ىدىس بوساعان سوڭ, ونى وتكىزۋگە بولادى (بۇل دا كەڭەستىك تاجىريبەدە بار ەدى). الەمدە مۇنداي مىسال كوپ.
وكىنىشكە قاراي, قازاقستان سەكىلدى دامۋشى ەلدەردە كۇل-قوقىس ماسەلەسى ءالى وتكىر كۇيىندە تۇر. ياعني باس اۋىرتار پروبلەماعا اينالىپ وتىر دەسەك تە, شىندىقتان الشاق كەتپەيمىز. ءتۇرلى قالدىقتى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ, قورشاعان ورتاعا دا ۇلكەن قامقورلىق تانىتىپ كەلە جاتقان ەلدەر تاجىريبەسىن ۇلگى ەتەر ۋاقىت الدەقاشان كەلسە دە, ءبىزدىڭ ءتيىستى ورىندار شالا-جانسار جوبالار جاساۋ مەن قۇر سوزدەن ارىگە بارا الار ەمەس. اۋىزبەن وراق ورماي, قوقىس وڭدەۋدىڭ ءتيىمدى جوسپار-جوباسىن جاساپ جۇزەگە اسىرا بىلسەك, قورشاعان ورتامىزدى ساۋىقتىرىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇلەس قوسقان بولار ەدىك.
ساعىن بولاتبەكوۆ,
ماكەن ساياقوۆ
جامبىل وبلىسى
«ارحيۆ تىنىسى» – وقىرمان ولجاسى
ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى كەزىندە ء«سوزدىڭ ەڭ ۇلىسى – تاريح» دەگەن. ءيا, ايتسا ايتقانداي, تاريح – وتكەننىڭ كۋاسى. تاريحتى بىلمەي, بولاشاقتى باعدارلاۋ مۇمكىن ەمەس.
ارحيۆ – ەل تاريحىنىڭ قىمبات قازىناسى, شەجىرەمىزدەن سىر شەرتەتىن كيەلى ورىن. ەل تاريحىن تانۋعا بەت بۇرعان جاننىڭ ارحيۆ ەسىگىنەن ەنبەي كەتۋى مۇمكىن ەمەس. قازىرگى تاڭدا ستۋدەنت جاستاردان باستاپ, ءار سالاداعى ءتۇرلى ماماننىڭ ارحيۆتەردە زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەندەرىن ءجيى كورەمىز. ارينە, بۇل – قۇپتارلىق ءارى كوڭىل توعايتارلىق ءىس.
ىسكەر باسشى, جاڭالىقتىڭ جارشىسى گۇلنار شارداربەكوۆا باس بولىپ, ايتۋلى جۇمىستار اتقارىپ كەلە جاتقان تۇركىستان وبلىستىق قوعامدىق-ساياسي تاريحى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ۇيىمشىل ۇجىمى وسىعان دەيىن ءبىرتالاي كىتاپ پەن بروشيۋرالار شىعارىپ, ىلكىمدى ىستەرىمەن جۇرتشىلىقتى قۋانىشقا بولەگەن بولاتىن. ەندىگى جەردە اتالعان ارحيۆ ءوزىنىڭ «ارحيۆ تىنىسى» اتتى بيۋللەتەنىن شىعارۋدى قولعا الا باستادى. وسىعان دەيىن ونىڭ ەكى سانى قولعا ءتيدى. كوركەم بەزەندىرىلىپ, ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋمەن ساپالى شىعارىلعان باسپا ءونىمى جۇرتشىلىق كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر. ىلكىمدى ىستەرىمەن قالىڭ كوپشىلىكتى ريزا ەتىپ, قۋانىشقا بولەگەن ارحيۆ ۇجىمىنىڭ الداعى قادامدارى دا ءساتتى بولعاي.
كارىباي امزە ۇلى,
زەينەتكەر
تۇركىستان وبلىسى