قىلقالام ۇشىنداعى بوياۋ تالانتپەن, شەبەرلىكپەن ۇشتاسقان كەزدە سيقىرعا بەرگىسىز دۇنيە پايدا بولادى. سيقىر دەيتىنىمىز سول, حالقىمىزدىڭ ماڭدايىنا بىتكەن تاۋ تۇلعالارىنىڭ شىن بەينەسى دە وسى سۋرەتشىلەردىڭ حاس ونەرىنىڭ ارقاسىندا جادىمىزدا جاڭعىرىپ قالدى. ماسەلەن, «قازاقتان سۋرەتشى شىقتى» دەگەن ءسوزدى ايتقىزعان, قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەەۆ قانشاما ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ بەينەسىن جازدى. اۆتور سالعان سول بەينەلەر بۇگىندە تاريحقا اينالىپ, ۇلت مادەنيەتى مەن رۋحانياتىنىڭ اسىل قازىناسىنا اينالدى.
ونىڭ الماتىداعى ونەر مۇراجايىنىڭ التىن قورىندا ساقتاۋلى كەنەسارى, اباي, جامبىل, امانگەلدى يمانوۆ, شوقان ءۋاليحانوۆ سىندى مىقتى قازاقتار بەينەلەنگەن پورترەتتەرى بۇگىنگى وسكەلەڭ ۇرپاققا قۇندى ولجا بولىپ وتىر. سونداي-اق مۇنىڭ ىشىندە 1972 جىلى سالىنعان ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ حالىقتىق وبرازى تەرەڭىنەن بەدەرلەنگەن پورترەتى دە بار. سۋرەتشى ءدال وسى تۋىندىسىندا ەپيكالىق قارىم-قابىلەتىن جان-جاقتى اشقانداي كورىنەدى.
ەسكە سالساق, ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ بەينەسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ءتول ۆاليۋتامىز ء«ۇش تەڭگە» ارقىلى كوپشىلىككە تانىس بولدى. اقىننىڭ بۇل سۋرەتى ومىردەن وتكەن سوڭ جەتپىس جىلدان كەيىن سالىنعان. اتالعان تۋىندى بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇر.
جالپى, ءابىلحان قاستەەۆ تاقىرىپ قىلعان تۇلعالاردى قالاي جازىپ, قالاي زەرتتەگەنى تۋرالى ءتۇرلى اڭىز ايتىلادى. ماسەلەن, 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ كوسەمى, باتىر امانگەلدى يمانوۆتىڭ پورترەتىن سالۋ ءۇشىن تورعايدى بىرنەشە اي بويى ارالاپ, دەرەكتەر جيناپ, كوزكورگەن زامانداستارىمەن كەزدەسكەن. ابايدىڭ بەينەسىن كەسكىندەگەندە دە شىڭعىستاۋعا بىرنەشە مارتە بارىپ, تۋعان توپىراعىن سەزىنگەن.
ال ءحىح عاسىردا جەتىسۋ وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن اقىننىڭ فوتوسۋرەتى بولماعاندىقتان كەسكىن-كەلبەتىن ونىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ايتۋىمەن اينىتپاي كەلتىرىپتى. بۇل تۋرالى سۋرەتشى 1972 جىلدىڭ 23 ماۋسىمىندا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جارىق كورگەن ء«سۇيىنبايدىڭ سۋرەتى» اتتى ماقالاسىندا: «الاتاۋداي اقيىق اقىننىڭ سۋرەت بەينەسىن جاساۋمەن شۇعىلدانعانىما, مىنە, جىلدان استى. اقىننىڭ ءومىرى مەن تۆورچەستۆوسىنا قاتىستى دەرەكتەردىڭ بارىمەن تۇگەلدەي دەرلىك تانىستىم. ءسۇيىنبايدىڭ فوتوپورترەتى جوق. سوندىقتان بۇدان 80 جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن اتاقتى ادامنىڭ قاس-قاباعى, ماڭدايى, كوزى, مۇرىن ءبىتىسى, ەرىن, جاق, يەك, تاعى باسقا اناتوميالىق كەسكىندەرى قانداي ەدى دەگەن سۇراقتارعا جەكە-جەكە انكەتالىق انىقتامالار الدىن الا بەرىلدى. سودان سوڭ ولاردىڭ بارلىعى ءبىرتۇتاس كۇيگە كەلتىرىلدى», دەپ جازادى. ىزدەنىس بارىسىندا نەمەرە قىزى ۇكىجان سىپاتاەۆا مەن اتالاسى مىرزاباي ساتاەۆپەن اقىلداسقانىن, اقىننىڭ بەت الپەتى, ءپىشىن-كەلبەتى نەمەرە ۇلى – توعىزباي مالىباەۆقا كەلەتىنىن, ونىڭ دا فوتوسۋرەتىن جان-جاقتى زەرتتەگەنىن, وزگە دە تۋعان-تۋىستارىنىڭ كەسكىن-كەلبەتىن نازاردان تىس قالدىرماعانىن, وتباسىلىق ورتاق بەلگىلەرىن انىقتاعانىن تىلگە تيەك ەتەدى. قىلقالام يەسىنىڭ باستاعان ءىسىن قاشان اياقتاعانشا جۇمىس ورنىنان تۇرمايتىن ادەتى بولعان. سوڭعى نۇكتەسى قويىلىپ, بوياۋى كەپپەگەن پورترەتتى اقىننىڭ تۋعان-تۋىستارىنا كورسەتكەندە ۇكىجان سىپاتاەۆا: ء«سۇيىنبايدىڭ كەسكىن-كەلبەتىنە ءدال كەلەدى. مەن وسى بەينەنى ءسۇيىنباي دەپ تانيمىن», دەپ جىلاپ جىبەرسە كەرەك.
ءيا, كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايلارىنىڭ قورىن الماتى مەن ماسكەۋ قالالارىنىڭ سۋرەتشىلەر وداعى جاساقتاپ وتىرعانىن بىلەمىز. سول كەزدەرى ءوڭىر-وڭىردەگى جەرگىلىكتى مۇراجايلار قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, وزگە ەلدەردىڭ دە بەلگىلى سۋرەتشىلەرىنىڭ تۋىندىلارىمەن تولىققان. ء«سۇيىنباي» پورترەتىن دە پەتروپاۆل قالاسىنا وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى قازاق كسر سۋرەتشىلەر وداعى جانە كوركەمونەر كورمەلەرى باسشىلىعى جىبەرگەن. قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن كارتينالاردى جەر-جەرلەرگە تاراتقان.
بيىل تۋعانىنا 120 جىل تولىپ وتىرعان شەبەر سۋرەتشى ءابىلحان قاستەەۆتىڭ مول مۇراسى – بۇگىنگى ۇرپاققا ولجا. وتباسىلىق مۇراعاتتا سۋرەتشىنىڭ 400-گە جۋىق جۇمىسى بار. پورترەتتەرى, سىزبالارى, ەتيۋدتەرىنىڭ كوبى وتباسىلىق قوردا ساقتالعان. ودان بولەك, تۋىندىلارىنىڭ ءبىراز بولىگى الماتىداعى ونەر مۇراجايىندا تۇر. پاۆلودارداعى مۋزەيدە دە 15 شاقتى تۋىندىسى بار. جاركەنتتەگى سۋرەت گالەرەياسىندا دا قاستەەۆتىڭ كارتينالارى قويىلعان.