مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اقوردا» رەزيدەنتسياسىندا شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەستەرى حاتشىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
قازاقستان پرەزيدەنتى قازىرگى ۋاقىتتا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى سامميتىنە دايىندىق ءجۇرىپ جاتقانىن ايتىپ, اتالعان شارانىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءمانى زور ەكەنىنە نازار اۋداردى.
پرەزيدەنت شىۇ كەڭىستىگىندەگى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى ايرىقشا وزەكتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– وتكەن جىلى الەمدە وڭىرلىك جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە 183 قاقتىعىس ورىن الدى. جانجالداردىڭ سانى شامامەن 30 پايىزعا ارتقان. بۇل – سوڭعى وتىز جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ساراپشىلار قاقتىعىستار مەن زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرىنىڭ جاھاندىق تسيكلى بەلەڭ الىپ كەلە جاتىر دەپ سانايدى. وسى رەتتە حالىقارالىق تەرروريزمنەن دە تونەتىن قاۋىپ كۇشەيىپ كەلەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تاياۋدا كوپتەگەن بەيبىت تۇرعىننىڭ ءومىرىن جالماعان ماسكەۋ وبلىسىنداعى قايعىلى وقيعا لاڭكەستەردىڭ زورلىق-زومبىلىقتىڭ ەڭ قاتىگەز ءارى ز ۇلىم تاسىلدەرىن قولداناتىنىن كورسەتتى.
– قازاقستان لاڭكەستىك ارەكەتتى قاتاڭ ايىپتايتىنىن بىردەن مالىمدەدى جانە رەسەيمەن بىرگە ەكەنىن ءبىلدىردى. ەكى ەلدىڭ ارناۋلى قىزمەتتەرى تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا ۇدايى بايلانىستا. ماسكەۋ وبلىسىنداعى لاڭكەستىك ارەكەتتى بۇكىل الەم, سونىڭ ىشىندە بۇگىن وزدەرىڭىز وكىلى رەتىندە كەلىپ وتىرعان ەلدەر دە قاتاڭ ايىپتادى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كىنالىلەردىڭ ءبارىن جاۋاپقا تارتۋ قاجەت ەكەنىن, سونداي-اق تەرروريزممەن كۇرەس ماسەلەسىندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ەڭ باستىسى, بولعان ىستەن دۇرىس قورىتىندى شىعارىپ, ناقتى شارالار قابىلداۋ كەرەك. ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, تەررورلىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە لايىقتى توتەپ بەرۋگە ءتيىسپىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى كەزىندە وڭىردەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ء«ۇش ز ۇلىم كۇشكە» بىرىگىپ قارسى تۇرۋ ماقساتىندا قۇرىلعانىن ەسكە سالدى.
– بۇگىندە مۇنداي قاتەرلەردىڭ سەيىلمەگەنى ءوز الدىنا, ولار تۇرلەنىپ, بۇرىنعىدان بەتەر قاۋىپتى بولا ءتۇستى. ءوز كەزەگىندە, ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان اناعۇرلىم جۇيەلى ءارى باتىل شارالار قابىلداۋ قاجەت. مەملەكەتتەرىمىزدىڭ شىرقىن بۇزاتىن تەرروريزم, ەكسترەميزم جانە سەپاراتيزم ارەكەتتەرىنىڭ بەلەڭ الۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. ء«ۇش ز ۇلىم كۇشكە», سونداي-اق ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمىنا جانە كيبەرقاۋىپسىزدىك سىن-قاتەرلەرىنە قارسى كۇرەس قازاقستاننىڭ شىۇ-عا توراعالىق ەتۋ كەزەڭىندەگى ەڭ باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى سانالادى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, تەرروريزمگە, سەپاراتيزمگە جانە ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىن قابىلداۋ كەرەك. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت شىۇ-نىڭ ەسىرتكىگە قارسى 2024-2029 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسىن جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن قابىلداۋ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.
– شىۇ – جاڭارىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسى نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ۇيىم وڭىردەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن ءوزارا كەلىسىلگەن ءارى ناقتى قادامداردىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋگە ءتيىس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ونىڭ پىكىرىنشە, اۋعانستان اۋماعى حالىقارالىق لاڭكەستىك توپتاردىڭ ۇياسىنا اينالماۋى ءۇشىن بۇل ەلدەگى احۋالعا ەرەكشە نازار اۋدارعان ءجون. قازاقستان پرەزيدەنتى اتالعان ەلدەگى گۋمانيتارلىق داعدارىستىڭ الدىن الۋعا جانە ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جالعاستىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى.
– تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىس تا قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەتىن ەلەۋلى فاكتورعا اينالىپ وتىر. ونىڭ قايعىلى سالدارى بەيبىت حالىققا اۋىر ءتيدى. ايماقتاعى تۇراقتىلىققا وراسان زور زيان كەلدى. قاقتىعىس ودان ءارى ۋشىعىپ كەتپەۋى ءۇشىن جوعارى دەڭگەيدەگى ديپلوماتيا قاجەت. جالپى, حالىقارالىق جاعداي شيەلەنىسىپ تۇر دەپ ايتۋعا بولادى. دۇنيەجۇزى حالقىنىڭ تەڭ جارتىسىنىڭ اتىنان ارەكەت ەتەتىن ءبىزدىڭ ۇيىم قاۋىپسىز ءارى ادىلەتتى الەم قۇرۋ فورمۋلاسىن ۇسىنا الاتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ اشىق ساياسي-ديپلوماتيالىق ديالوگتى, ءوزىنىڭ جاھاندىق جانە وڭىرلىك سەرىكتەستەرىمەن كونسترۋكتيۆتى قارىم-قاتىناس جاساۋدى قولدايتىنىن مالىمدەدى.
– ءبىز ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ تۇتاستىعى قاعيداتىن ۇستانامىز. ول ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سەنىم شارالارىنا نەگىزدەلگەن. مۇنداي ءتاسىل شىۇ كەڭىستىگىندە قاۋىپسىزدىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق مىندەتتىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس. قازاقستان الەمدەگى بەيبىتشىلىك پەن مەملەكەتتەردىڭ تاتۋ ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋدى ۇيىمعا توراعالىعىنىڭ باسىمدىعى رەتىندە اتادى. سوندىقتان ءبىز شىۇ-نىڭ «ادىلەتتى الەم مەن كەلىسىمدى جاقتايتىن دۇنيەجۇزىلىك بىرلىك تۋرالى» باستاماسىن بىرلەسىپ ازىرلەپ, قابىلداۋدى ۇسىندىق. قازاقستان تاراپى وسى اسا ماڭىزدى قۇجاتتىڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا اتالعان ماسەلەگە ديپلوماتيالىق تۇرعىدان قاراۋعا دايىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قاقتىعىستارمەن جانە لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ بەلەڭ الۋىمەن قاتار, كليمات داعدارىسى, ازىق-ت ۇلىك, سۋ, كولىك جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك سالالارىندا سىن-قاتەرلەر بايقالاتىنىنا نازار اۋداردى.
– شىۇ زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە قارسى قولداناتىن ءادىس-تاسىلدەرىن كۇشەيتۋى قاجەت. بۇل باعىتتا بەلسەندى ءارى مەيلىنشە ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. باستاپقى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا شىۇ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ پروتسەسى باستالدى. ۇيىمنىڭ الەۋەتىن وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ پارمەندى قۇرالى رەتىندە پايدالانۋ كەرەك. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك كەڭەستەرى حاتشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سىزدەر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءارتۇرلى باعىتىنا جەتەكشىلىك ەتەسىزدەر. قازىر سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن ءبىرتۇتاس ءارى بىرىككەن جۇمىس ءتاسىلى وتە ماڭىزدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى شىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك كەڭەستەرىنىڭ حاتشىلارى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– وكىنىشكە قاراي, الەمدەگى جاعداي جاقىن ارادا جاقسارا قويمايتىن سياقتى. ەلدەرىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن سىن-قاتەر ءالى دە بار دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇل مەملەكەتتەرىمىزدىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى اياسىندا بىرىگۋى قاجەت ەكەنىن كورسەتەدى. سول ارقىلى سىرتتان كەلەتىن بارلىق قاۋىپتى تويتارۋعا جانە جويۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن كۇش-جىگەر مەن ناقتى شارالار قابىلدايمىز. سوندىقتان ءبىز شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قىزمەتىنە بۇرىن دا, قازىر دە باسا نازار اۋدارامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇيىمنىڭ كۇن ءتارتىبى بىرەگەي سانالادى. وندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, ينۆەستيتسيالىق ساياسات, مادەنيەت, گۋمانيتارلىق بايلانىستار سالاسىنداعى ىقپالداستىق جانە باسقا دا كوپتەگەن ماسەلە قامتىلعان.
– حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن بولەك قاراستىرامىز. ارينە, مۇندا ءبىز ساياسي ەرىك-جىگەر كورسەتۋگە ءتيىسپىز. سولايشا بىرگە ەكەنىمىزدى تانىتىپ, ەڭ باستىسى, ءتيىمدى ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك. قازاقستان بۇل يگى ىسكە ءوزىنىڭ ەلەۋلى ۇلەسىن قوسادى. بۇعان سەنىمدى بولىڭىزدار. سوندىقتان مەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استانادا وتەتىن الداعى سامميتىنە زور ءۇمىت ارتامىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ شىۇ كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە «شانحاي رۋحىن» كۇشەيتۋ جولىنداعى جۇمىسىنا تابىس تىلەدى.
جيىندا رەسەي فەدەراتسياسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى نيكولاي پاترۋشەۆ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىك ءمينيسترى سياوحۋن ۆان, ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىسى ادجيت دوۆال, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى ۆيكتور ماحمۋدوۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى مارات يمانكۋلوۆ, تاجىكستان رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى ناسرۋللو ماحمۋدزودا, پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك بولىمشەسىنىڭ حاتشىسى ۆاكار احماد, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جوعارى كەڭەسىنىڭ حاتشىسى الي اكبار احماديان باباكي; باقىلاۋشى مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى: موڭعوليا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى بيامباجارگال التانگەرەل, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى الەكساندر ۆولفوۆيچ ءسوز سويلەدى.