ءاربىر قوعامنىڭ دامۋ قارقىنىن عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دامۋ دەڭگەيى انىقتايدى. ونى ءبىز الدىڭعى قاتارلى دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن انىق كورىپ وتىرمىز. ولاي بولسا, ءبىز بۇگىنگى تاڭداعى قوعامىمىزداعى عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنا دەگەن قالىپتاسىپ قالعان كوزقاراسىمىزدى تۇبەگەيلى تۇردە وزگەرتۋىمىز ءتيىس دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت جانىنداعى ۇعا باسقارما پرەزيدەنتى ا. كۇرىشباەۆ.
وكىنىشكە قاراي, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىز وتاندىق عىلىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىن قۇرا المادىق.
وسى ۋاقىتقا دەيىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى – جىلدام جەڭىستەرگە جانە جوعارى جاققا تابىستى ەسەپ بەرۋ ءۇشىن تەز ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ بولدى.
مەملەكەتتىڭ باستى باسىمدىقتارىنان تىسقارى قالعان وتاندىق عىلىم مۇنداي جاعدايدا, ارينە, ءتيىستى تۇردە دامي المادى.
قوعامدا قازىرگى زاماننىڭ ساتباەۆتارى, ەسەنوۆتارى, مارعۇلاندارى قايدا؟ دەگەن ساۋال تۋىنداۋدا. ەگەر قاجەتتى تەحنولوگيالاردى شەت ەلدەن ساتىپ الامىز دەپ, جىلدار بويى ءوزىمىزدىڭ عالىمدارىمىزدى مويىنداماساق, ەگەر بىزدە عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا 10, 20 جانە 30 ەسە از بولسا, ولار قايدان پايدا بولماق؟!
سوڭعى ۋاقىتتا عانا عالىمدارعا ءتيىستى نازار اۋدارىلا باستادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ بەلسەندى ۇستانىمىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قولداۋ كورسەتىلۋدە.
ەندى ءبىز عىلىمدى دامىتۋ ستراتەگياسىن دۇرىس قۇرۋىمىز كەرەك. ول باسقا ەلدەردەگىدەي ەكونوميكانى دامىتۋعا باعىتتالعان شىن مانىندە پراگماتيكالىق بولۋى ءتيىس.
بۇل رەتتە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا ەرەكشە ءرول بەرىلەدى. ول عالىمداردىڭ ۇستىنەن قارايتىن, تاعى ءبىر اكىمشىلىككە اينالماۋى كەرەك. ونىڭ وزىندىك بىرەگەي ميسسياسى مەن پايىمى بار: تاۋەلسىز ۇسىنىستارىن بەرەتىن اۆتونومدى, بەدەلدى ساراپتامالىق عىلىمي ۇيىم بولۋعا ۇمتىلۋ جانە عىلىمدى باسقارۋ سالاسىندا جىبەرىلگەن جۇيەلىك ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ.
ەڭ الدىمەن, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ باسىم باعىتتارىن دۇرىس انىقتاۋ قاجەت. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ دامىعان ەلدەردەن ايىرماشىلىعىمىز, باسىم باعىتتار كوبىنەسە ەلدىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە ەمەس, عالىمداردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە نەگىزدەلگەن.
وسىعان بايلانىستى اكادەميا بازاسىندا ەكونوميكانىڭ, عىلىمنىڭ ناقتى جاي-كۇيىمەن جانە عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ الەمدىك ترەندتەرىن باعالاۋ ارقىلى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداۋدىڭ وبەكتيۆتى جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى.
ەكىنشىدەن, كونكۋرستىق نەگىزدە قارجىلاندىرۋدىڭ ءۇش جىلدىق كەزەڭىمەن عىلىمنىڭ بارلىق باعىتتارىنا قولدانىلاتىن شابلوندىق ءتاسىل عىلىمدا, اسىرەسە ىرگەلى زەرتتەۋلەر سالاسىندا ناتيجەلىلىكتىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاندا زاماناۋي بازالىق قۇزىرەتتەردى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن جانە قولدانبالى ازىرلەمەلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا نەگىز بولىپ تابىلاتىن, ەلدىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتەتىن ىرگەلى (فۋندامەنتالدى) عىلىم ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلار جاسالمادى. سوندىقتان ءبىز ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ فورماتىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋىمىز قاجەت.
سونىمەن قاتار اكادەميا جەتەكشى عالىمدارمەن بىرلەسىپ, ىرگەلى نەگىزدەردى قالىپتاستىرۋدان باستاپ پراكتيكالىق قولدانۋعا دەيىنگى بارلىق اسپەكتىلەردى قامتيتىن تىگىنەن ينتەگراتسيالانعان نىساندا قۇرىلاتىن زاماناۋي تسيفرلىق جانە گەنومدىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, ەل دامۋىنىڭ ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعان ءىرى پانارالىق مەگاجوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزەتىن بولادى.
قازىر ءبىز وسىنداي بەس ستراتەگيالىق ماڭىزدى باعدارلامانى ازىرلەۋدى باستادىق. ماسەلەن, الەمگە تانىمال عالىم, اكادەميانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دوس سارباسوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى زاماناۋي بيوتەحنولوگيانى دامىتۋ جونىندەگى جوبانى دايىنداۋ باستالدى, بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدا ەلەۋلى سەرپىلىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇشىنشىدەن, اۋقىمدى اۋماعى بار قازاقستاندا ەكونوميكانى تەڭگەرىمدى تۇردە دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋ وتە ماڭىزدى.
تەحنولوگيالىق دامىعان ەلدەردىڭ تابىسىنىڭ قۇپياسى نەدە؟ مىسالى, اقش-تىڭ ءار شتاتىندا دەرلىك ءىرى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار, ولار سول ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىعى, «مي حابى» بولىپ تابىلادى. بۇل جۇمىستى تىكەلەي شتات گۋبەرناتورى ۇيلەستىرىپ وتىرادى.
ال بىزدە بولسا, مۇلدەم باسقا جاعداي. عالىمدار وڭىردەگى ماسەلەلەردى بىلمەيدى, ال وڭىرلەر عالىمداردىڭ مۇمكىندىكتەرىنەن حابارسىز. ءتىپتى كوپتەگەن اكىمدىكتەردە عىلىمي سالاعا جاۋاپتى ماماندار دا جوق.
بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كەلەسى ۇسىنىسىمىز بار. اكادەميا وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتاردى جان-جاقتى قولدايتىن بولادى, قاجەت بولعان جاعدايدا اكادەميانىڭ مۇشەلەرى مەن شەتەلدىك سەرىكتەستەردى تارتا وتىرىپ, وڭىرلەر ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەردى دۇرىس ۇيىمداستىرۋعا كومەكتەسەدى. بۇل جۇمىستى وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر بازاسىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارىنىڭ باسشىلىعىمەن عىلىم جانە تەحنولوگيالىق دامۋ جونىندەگى كەڭەستى قۇرۋدان باستاۋدى ۇسىنامىز. كەڭەس قۇرامىنا جەتەكشى عالىمدار, اكادەميكتەر, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ءىرى كاسىپورىندار مەن بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ وكىلدەرى كىرەدى. كەڭەستەر وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى انىقتايدى جانە ولاردى شەشۋدىڭ قولايلى پارامەترلەرىن ۇسىنادى.
وڭىردە عىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى جۇمىس كورسەتكىشتەرىن اكىمدەردىڭ رەيتينگىنە قوسۋ قاجەت. بۇل جوبانى ءوزارا ءىس-قيمىلعا دايىن اكىمدەرمەن, 2-3 وبلىس مىسالىندا پيلوتتىق رەجيمدە باستاۋدى ۇسىنامىز.
اكادەميانىڭ بۇل «وڭىرلىك عىلىم وڭىرلەر ءۇشىن» اتتى باستاماسى – مەن وسىعان دەيىن ايتقان عىلىم سالاسىنداعى پراگماتيكالىق ءتاسىلدىڭ مىسالى. بۇل عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتتاعى جۇيەلى «ولقىلىقتىڭ» ورنىن تولتىرىپ, عىلىمدى پراكتيكاعا جانە ناقتى وندىرىسكە جاقىنداتىپ, وسىلايشا ەلدىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق الەۋەتىن نىعايتا وتىرىپ, وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جۇمىستىڭ تاعى دا ءبىر ەرەكشەلىگى, ءبىز وزگەرىستەردى ادەتتەگىدەي جوعارىدان تومەنگە ەمەس, تومەننەن, ياعني دۇرىس باستاپ وتىرمىز.