قارعىن سۋدان قاۋىپ بار ما؟

جاقسىباي سامرات – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

كوكتەم كەلگەندە سولتۇستىك جۇرتشىلىعى كوڭىلى كۇپتى بولىپ وتىر. ونىڭ سەبەبىن بۇدان بۇرىن بىرنەشە رەت جازعانبىز. الدىمەن كۇز بويى جاڭبىر جاۋىپ, توپىراقتىڭ ىلعالدىلىعىن قالىپتاعىدان 53 پايىزعا ارتتىرىپ كەتتى. مۇنداي توپىراققا قارعىن سۋ سىڭە الماي, تاسقىن بولۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە بيىلعى قار قالىڭ.

«قازگيدرومەتتىڭ» سولتۇستىك قا­زاق­ستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى قىمبات مىرعالىموۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سەرگەەۆ سۋ قويماسىنا قۇيىلاتىن بيىلعى قار سۋىنىڭ كولەمى 1 600-2 400 ملن تەكشە مەتردەن كەم بولمايدى. ال قالىپتاعى نورما – 1 296 ملن تەكشە مەتر. 15 اقپاننان باستاپ قار ءار بەس كۇن سايىن ۇزىلمەي جاۋىپ تۇردى. سوندىقتان سۋ تاسقىنى جوعارى بولۋى مۇمكىن. ءبىر قىزى­عى, اقمولا وب­لىسىنداعى سىلەتى وزەنى مەن اقمولا سۋ قوي­ما­سى باس­سەينىندەگى قار سۋىنىڭ كولە­مى جىلداعى نورمادان 26-40%-عا دەيىن تومەن. بۇلار ەسىل­دىڭ سول­تۇ­ستىك قازاقستان وبلى­سىن­داعى باس­سەي­نىنە قۇيادى. دەمەك ەسىلدىڭ سول­تۇستىك قازاق­ستان­داعى وبلى­سى اۋما­عىنداعى اڭعا­رىنىڭ كوتەرىلۋى, جەر­گىلىكتى سالا­لا­رى­نىڭ تاسۋى 3-6 ءساۋىر ارالى­عىن­دا باستالاتىن قار سۋىنىڭ تولىق­تىرۋىنان عانا مۇمكىن بولادى.

ء«بىز سەرگەەۆ سۋ قويماسىنداعى سۋدىڭ كوتەرىلۋى ءساۋىر ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنەن باستالادى دەپ بولجاپ وتىرمىز. ال ول پەتروپاۆلعا 29 ءساۋىر مەن 1 مامىر ارالىعىندا جەتۋگە ءتيىس», دەدى ق.مىرعالىموۆا.

«قازگيدرومەتتىڭ» وبلىستاعى في­ليالىنىڭ 19 گيدرولوگيالىق باقى­لاۋ بەكەتى بار. بۇلار ەسىل وزە­­نىنىڭ بويىنداعى توقسان بي, كرەششەن­كا اۋىلدارىندا, پەتروپاۆل, سەرگەەۆكا سۋ قويماسىندا جانە قالالارىندا, پوكروۆكا, نوۆوني­كولسك, دول­ما­توۆو اۋىلدارىندا ورنا­­لاسقان. سونداي-اق ەسىل وزەنىنىڭ سالا­لارى – اققانبۇرلىق, شارىق, با­بىق­بۇرلىق, مۇقىر, يمانبۇرلىق وزەن­دەرىنىڭ بويىنا ورنالاسقان كوۆىل­نىي, اندرەەۆكا, رۋزاەۆ, ۆوزۆىشەن, گۋساكوۆ, مۇقىر, سوكولوۆ اۋىلدارىندا قونىستاندىرىلعان. ەسىل وزەنى مەن ونىڭ سالالارىنان باسقا شاعالالى, قامىساقتى وزەندەرى مەن ۇلكەن تو­راڭعۇل كولىنىڭ جاعاسىنداعى سەۆەر­نىي, ياسنوۆكا, كورنەەۆكا اۋىل­دارىن­دا دا «قازگيدرومەتتىڭ» بەكەتتەرى بار.

ق.مىرعالىموۆانىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, بۇل بەكەتتەر سۋدىڭ دەڭ­­گەيىن كۇنىنە ەكى رەت تەكسەرەدى, ءاربىر ون كۇن سايىن سۋدىڭ شىعىنىن با­قى­­لاي­دى, تاۋلىگىنە ەكى رەت سۋدىڭ تەم­­پەرا­تۋراسىن ءبىلىپ وتىرادى, قىس كۇندەرى كۇنىنە ەكى رەت مۇزدىڭ قالىڭ­دىعىن, مۇز ۇستىندەگى قار بيىك­تىگىن ولشەيدى, كۇنىنە ەكى رەت اۋا تەمپەراتۋراسىن دا ءبىلىپ وتىرادى, دالاداعى قاردىڭ قالىڭدىعىن باقىلايدى.

بەكەتتەردەن الىنعان گيدرومە­تەو­­رولوگيالىق اقپاراتتار پەتروپاۆل قالاسىنداعى «قاز­گيد­رومەتتىڭ» فيليالىنا تۇسەدى, ال ولار توتەنشە اقپا­راتتار بولسا, ەلەكتروندىق پوش­تامەن اس­تاناعا جىبەرەدى. بيىلعى قاردىڭ ەرۋى قارساڭىندا استاناعا 10 رەت كوكتەمگى قارعىن سۋ تۋرا­لى اق­پا­رات جىبەرىلگەن. سون­داي-اق ءاربىر بەس كۇن سايىن قار­­دىڭ قالىڭ­دىعى تۇسىرىلگەن فوتو­ما­­تەريالدار جىبەرىلىپ تۇر. توپىراقتىڭ قاتۋى, ىلعالدى­لىعى, جەلدىڭ, بوران­نىڭ قاتتىلى­عى, اۋانىڭ تەمپەراتۋ­راسىنىڭ بەس كۇندىك بولجامدارى ت.ب. بەرىلگەن. كەيدە ادامنىڭ مازاسىن الىپ, تىم كوپ ءتۇسىپ تۇراتىن اقپاراتتار وسى بەكەتتەر جۇمىسىنىڭ جەمىسى ەكەن.

مەتەورولوگيالىق مونيتو­رينگتى بەكەتتەر عانا ەمەس, بەس اۆتوماتتى جانە 11 ستاتسيونارلىق ستانسا­لار دا جاسايدى. اۆتوماتتى مەتە­ورولوگيالىق ستانسالار پەترو­­پاۆل قالاسىندا, مامليۋت, م.جۇ­ماباەۆ, اق­قايىڭ, اقجار اۋدان­دارىنىڭ ورتا­­لىق­تارىندا ورنا­لاسقان. ال ستاتسيو­نارلىق مەتەورو­لوگيالىق ستانسا­لار پەتروپاۆل قالاسىندا, سون­داي-اق بۇرىنعى جانە قازىرگى اۋدان ورتالىقتارى ۆوزۆىشەنكا, بلاگو­ۆەششەنكا, سەر­گەەۆكا, تيميريازەۆ, ياۆلەن­كا, رۋزاەۆ, ساۋمالكول, تايىن­شا, چكا­لوۆ اۋىلدارىندا ورنالاسقان.

وسى ايدا جاۋىن-شاشىن مول­شەرى نەگىزىنەن نورماعا جاقىن, الايدا كەي جەرلەردە نورمادان كوپ بولادى دەپ بولجانادى. ايدىڭ باسىندا قار ارالاس جاڭبىر جاۋى ىقتيمال, ءۇشىنشى ونكۇندىكتىڭ ورتاسىندا تۇمان كۇتىلە­دى. باتىستان سوققان جەلدىڭ كۇشەيۋى 15-20 م/س بولىپ تۇرادى.

بايان قۋاندىققىزى – اقتوبە وبلىسى 

اۋا رايى كۇرت وزگەرىپ, كۇن بىردەن جىلىنسا, دالادا قار جىلدام ەرىپ, مۇزى ەرىمەگەن وزەن ارنالارىنا قۇيىلۋى مۇمكىن. وسى جاعدايعا بايلانىستى اقتوبە وبلىستىق تجد بارلىق جەكە قۇرامى جوعارعى دايىندىق رەجىمىنە اۋىستىرىلدى.

ناۋرىزدىڭ 9-10 كۇندەرى وڭ­تۇستىك بەلدەۋدەگى ىرعىز, مۇعال­جار, شالقار اۋداندارىندا دالالىقتاعى قار كۇرت ەري باستاپ, ەلدى مەكەندەر مەن تاسجولداردى سۋ باسۋ قاۋپى تونگەندىكتەن, توتەنشە جاعدايلار قىزمەتكەرلەرى دالالىق وزەندەر بەتىندەگى مۇزداردى جارۋعا كىرىستى. مۇنىمەن ءبىر كەزدە رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردا جانە تەمىرجول بويىندا سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارى مەن كوپىرلەردى تازارتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. وسى كەزگە دەيىن 1 352 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى تازارتىلدى. اقتوبە وبلىسىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق جۇرگىزىلگەنىنە قاراماستان, كەي اۋدان­دار مەن قالانىڭ شەتكى بولىكتەرىن سۋ باسۋ جاعدايى جىلدا قايتالانادى.

توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ايبات جاڭا­بەرگەنوۆ وبلىس اۋماعىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىنە قاراماستان, بىرقاتار اۋداندا ەرىگەن قار سۋىنىڭ جولداردى شايۋى, جول ۇستىمەن اعۋى دەرەكتەرى تىركەلىپ وتىرعانىن ايعاقتادى.

«ونىڭ سەبەبى سۋ وتكىزۋ قۇرىل­عىلارى بەتوندالماي ورناتىل­عاندىقتان, جىلدا كوكتەمدە شايىپ كەتەدى. سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە پايدا بولاتىن قاۋىپ-قاتەردىڭ سەبەبىن جويۋ ءۇشىن قار شىعارۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەت. جول قۇرىلىسى كەزىندە قار سۋىن بۇرۋ جۇيەلەرىن بىرگە سالۋدى قۇرىلىس كومپانيالارىنا مىندەتتەگەن ءجون. سونداي-اق ەرىگەن قار سۋلارى اعاتىن تابيعي ارنالار ۇستىنەن تۇرعىن ۇيلەر سالۋدى توقتاتۋ كەرەك», دەيدى ول.

كۇزدە سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى وزەندەردىڭ جاعالاۋلارىن بەكىتۋ, جولدار بويىنداعى وتكەلدەردى تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 46,6 شاقىرىم بولاتىن ارىقتار مەن كانالدار تازارتىلىپ, 21 شاقى­رىم قورعانىس بوگەتى مەن 8,1 شاقى­رىم سۋ بۇرۋ ارناسى سالىندى, 5 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جون­دەلىپ, 3,1 شاقىرىم جاڭبىر سۋىنا ارنالعان ارىق قازىلدى. سونداي-اق 13 وتكىزۋ قۇرىلىسى سالىنىپ, 27 وتكىزۋ قۇبىرى ورناتىلدى. اۆتوكولىك جولدارىنىڭ بويىندا ەكى كوپىر سالىنىپ, التى كوپىرگە كۇردەلى جون­دەۋ جاسالدى.

اقتوبە وبلىسىندا جىل سايىن دالالىق وزەندەر ءساۋىردىڭ 10-13 كۇندەرى تاسيدى. الايدا بىلتىر ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا كۇننىڭ كۇرت جىلىنۋىنان قوبدا, ويىل, جەم وزەندەرى مەزگىلىنەن ەرتە تاسىدى. بيىل دا سونداي جاعداي قايتالانۋى مۇمكىن. وزەن جاعاسىنداعى تۇرعىن ۇيلەرگە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا تۇرعىنداردى كوشىرۋگە ازاماتتىق قورعاۋ كۇشتەرىنەن 1 638 مامان مەن 350 بىرلىك تەحنيكا, 66 ءجۇزۋ قۇرالى, 232 موتوپومپا دايىندالىپ, جانار-جاعارماي, ينەرتتى ماتەريالدار ازىرلەندى. سۋ تاسۋ كەزىندە تۇرعىنداردى قۇتقارۋعا تجد جەكە قۇرامىنان 41 قۇتقارۋشى ءازىر وتىر. ولارعا كومەككە 10 بىرلىك تەحنيكا, 2 ءجۇزۋ قۇرالى جانە 8 بىرلىك موتوپومپا ءبولىندى.

تابيعات مۇسىلمانقۇل – جامبىل وبلىسى

ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرى سەكىلدى جامبىل وبلىسىندا دا بيىل قار قالىڭ جاۋدى. ىلعالدىڭ شامادان تىس مول ءتۇسۋى جامبىلدىق اتقامىنەرلەردى دە الاڭداتىپ وتىر. بارلىق جاۋاپتى قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرى قاۋىپ تونگەن جاعدايدا جۇدىرىقتاي جۇمىلۋعا دايىن.

«وبلىس اكىمدىگىنىڭ تابيعي رەسۋرس­تار جانە تابيعات پايدالانۋ­دى رەتتەۋ باسقارماسىنا قاراستى «جامبىل سۋ قويمالارى» كوممۋ­نالدىق مەم­لە­كەتتىك مەكەمە­سىنىڭ تەڭگەرى­مىن­دە 113 سۋ قويماسى مەن بوگەتتەر تىر­كەل­گەن. جالپى, سۋ قوي­ما­ل­ارىنىڭ سىيىم­دىلىعى 136,6 ملن تەكشە مەتردى قۇرايدى. بۇگىندە سۋ قويما­لارىندا ناقتى 58 ملن تەكشە مەتر سۋ جيناقتالعان. 113 سۋ قويماسىنىڭ 60-ى كانالدار ارقىلى, قالعان 53-ءى ەرىگەن قار, جەراستى سۋلارى جانە وزەندەرمەن تولتىرىلادى. «جام­بىل سۋ قويمالارى» مەكەمەسى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا قاجەتتى ءىس-شارالاردى جۇرگىزەتىن قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعان. وندا 53 قىزمەتكەر جۇمىس اتقارىپ جاتىر. قاجەتتى تەحنيكا دا جەتكى­لىك­تى. مەرزىمدىك سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتە­رىلۋىنە وراي, قازىرگى ۋاقىتتا سۋ قويمالارىنىڭ تەحنيكالىق جاع­دايى مەن سۋدىڭ مولشەرى مەكەمە قىز­مەتكەرلەرىمەن قاتاڭ تۇردە قاداعا­لانىپ وتىر. سونداي-اق سۋ قويما­لارىن قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋ ماق­سا­تىندا جىل سايىن سۋ قويمالارى مەن بوگەتتەردە جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلەدى», دەيدى وبلىس اكىمدىگى تابي­عي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالا­نۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ولجاس باققاراەۆ.

اقپان ايىنىڭ اياق تۇسىنداعى دەرەككە جۇگىن­سەك, وبلىس اۋماعىندا سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ كۇردەلەنۋى­نە جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا 1 459 ادامنان تۇراتىن اۆاريالىق-قۇتقارۋ بولىم­شەلەرىنىڭ كۇشتەرى جۇمىلدىرىلعان. قاجەتتى قۇرالدار توپتاماسى ازىرلەنگەن. ولارعا 364 ارنايى تەحنيكا بەرىلگەن. بۇدان بولەك, 396 قابىل­داۋ پۋنكتى, 6 900 توننا ينەرتتى ماتەريال مەن 16 140 توننا جانار-جاعارماي قورى دايىندالعان.

جالپى, سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق «قازگيدرومەت» رمك وبلىستىق فيليالىنىڭ بولجامدى دەرەكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ, تالداۋ جاسالعان. وبلىس بويىنشا 1 739 شاقىرىم كانال, 1 794 شاقىرىم ارىق, 428 شاقىرىم درەناج جۇيەسى مەن 946 سۋ وتكىزگىش نىسان تازارتىلعان. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى كەلتىرگەن دەرەككە زەر سالساق, 34 ەلدى مەكەننەن سۋ باسۋ قاۋپى الىنىپ تاستالعان. ەكى ەلدى مەكەنگە تونگەن قاۋىپ بارىنشا تومەندەتىلگەن.

«2024 جىلعى سۋ تاسقىنى كە­زەڭىنە دايىندىق جۇمىستارى جوس­پارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ تولىمدىلىعىن باقىلاۋ جانە تالداۋ, ارىق-درەناج­دىق جەلىلەردى تازارتۋ, ينەرتتى ماتە­ريالداردىڭ قاجەتتى قورلارىن دايىنداۋ, 2025 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق جونىن­دەگى ين­جەنەرلىك جۇمىستار جوسپارىن ازىرلەۋ ءىس-شارالار جوسپارىنا ساي­كەس اتقارىلىپ جاتقانىن ايتا كەت­كەن ءجون. قازىرگى كەزدە وبلىس بويىن­­شا سۋ وتكىزۋ قۇرىلىستارى مەن درەناج جۇيەسىنىڭ 95 پايىزى تا­زارتىلدى. جالپى العاندا جوسپار­داعى جۇمىستار تالاپقا ساي اتقا­رىلىپ جاتىر», دەيدى توتەنشە جاع­دايلار دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

جاۋاپتى ورگاندار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, بارلىق تاراپ كوكتەمگى سۋ تاسقىنى قاۋپىنە ساقاداي ساي دا­يىن سەكىلدى.

مەرەي قاينار ۇلى – شىعىس قازاقستان وبلىسى

كۇن كۇرت جىلىپ كەتپەسە يگى. شىعىس قازاقستان حالقىنىڭ تىلەۋى – وسى. ايتپەسە, قىستىڭ سوڭىنا قاراي تۇسكەن قاردىڭ قالىڭدىعى كەيبىر وڭىرلەردە ءۇش مەترگە دەيىن جەتكەن. سول ءۇشىن دە سالا ماماندارى بولۋى مۇمكىن قارعىن سۋدىڭ الدىن الۋعا بەلسەنە كىرىستى.

اسىرەسە, مارقاكول, كۇرشىم, ال­تاي اۋداندارىندا قار قالىڭ. ونىڭ ۇستىنە اۋىلداردى ىرگەلەي اعىپ جاتقان وزەن, بۇلاق كوپ. الدا-جال­دا ارناسى اشىلماي قالسا, جاعاعا جايىل­عان سۋ ءۇيدى-ءۇيدى وپ-وڭاي باسىپ كەتەدى. سوندىقتان ەڭ اۋەلى اركىم تۇر­عىلىقتى جەرىندەگى ارىقتاردى قاسات قاردان, قاتقان مۇزدان تازالاعانى ءجون. كەيبىر ارىقتارعا قوقىستىڭ كەپتەلىپ قالاتىنى دا بەلگىلى.

شىعىستاعى كۇن راي­دى بولجاپ وتىراتىن «كازگيدرومەت» مامان­دارىنىڭ پىكىرىنە قۇلاق تۇرسەك, اۋا تەمپەراتۋراسى جىلىنىپ بارادى. قاردىڭ ەرۋى قارقىندى. دەمەك, ءتىلسىز جاۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ازىرلىكتى كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەك.

جۋىقتا كۇن رايىنىڭ كۇرت جىلۋىنا بايلانىستى شىعىسقا سەمەي قالاسىنداعى تجم 68303 اسكەري بولىمىنەن قوسىمشا 50 ادامنان تۇرا­تىن اسكەري كەلدى. ولار جاع­دايعا مونيتورينگ جاساۋ جانە سۋ تاس­قىنى ورىن الا قالسا, شۇعىل ارە­كەت ەتۋ ءۇشىن جۇمىلدىرىلىپ, ال­تاي جانە كۇرشىم اۋداندارىنا ءبولىندى. سەبەبى جوعارىدا ايتىپ وتكەن­دەي وسى وڭىرلەرگە قار قالىڭ تۇس­كەن. ماسەلەن, التاي اۋدانىندا قار قالىڭدىعى – 126 سم, تاۋلى اۋدان­داردا – 138 سم. ال كۇرشىم اۋدا­نىندا – ءبىر مەتردەي. مارقاكول ءوڭىرى تىپتەن, قار استىندا جاتىر. كەي­بىر اۋىلدارىندا اپتالاپ جاۋعان قاردىڭ قالىڭدىعى ەكى مەتردەن اسىپ كەتكەن.

ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردە جاع­داي تۇراقتى. سۋ تاسقىنى قاۋ­پى بار دەگەن ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىن­دارىنا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن جالپى سانى 188 رەيد جۇرگىزىلدى. سونىمەن قاتار جولاستى سۋ ءوتۋ قۇ­بىر­لارى قاردان ارشىلدى. ال توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ينەرتتى ماتەريالعا دەيىن ازىرلەپ قويعان. قاجەتتى اساي-مۇسەيلەرى, تەحنيكالارى ساقاداي ساي.

– قارعىن سۋعا قارسى قاجەتتى تەح­نيكا­لاردىڭ ازىرلەپ قويدىق. قاۋىپ بار-اۋ دەگەن اۋىلداردا قاپ­تارعا ينەرتتى ماتەريالدار دا تولتىرىلدى. تۇرعىندارعا شامامىزدىڭ كەلگەنىنشە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ ءجۇرمىز. مونيتورينگ جۇمىس­تارىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز, – دەيدى وبلىستىق تجد ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى مارينا ليسكوۆا.

ءيا, ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. ءتىلسىز جاۋدىڭ قاي بۇيىردەن كەلەرى ءتىپتى ارنايى ماماندارعا دا بەيمالىم بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, قار قالىڭ تۇسكەن التاي قالاسىندا سارقىراپ اعىپ جاتقان 3 وزەن, 7 بۇلاق, 5 كانال, 7 كوپىر بار. سونداي-اق 23 جولاستى سۋ اعۋ قۇبىرلارى ەسەپتە. ياعني وزەن اڭعارلارى سەكىلدى ورىندار قار ەرۋ كەزىندەگى قاۋىپ توندىرەدى. مۇنىڭ بارىنە مونيتورينگ جاساپ وتىرعان التاي اۋدانى اكىمدىگى مەن ارنايى ماماندار اتالعان ورىنداردى قاردان تازارتۋعا كىرىسكەن. زۋبوۆكا اۋىلىندا 68303 اسكەري ءبولىمىنىڭ 25 ساربازى قار كۇرەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ ءجۇر. ولار اسىرەسە سۋاعارلار مەن ارىق بويلارىن تازالاعان. ايتا كەتەيىك, قازىرگى ۋاقىتتا قارعىن سۋ اۆتوجولدارعا عانا جايىلعان. بۇل – قالىپتى جاعداي. الدا-جالدا شامادان تىس سۋ كوتەرىلسە دەپ, دايىندىق جۇمىستارى قايتا-قايتا پىسىقتالىپ وتىر.

نۇرقانات قۇلاباي – قوستاناي وبلىسى

تجد ماماندارى وڭىردە كۇن رايى كۇرت جىلىنىپ كەتسە, 36 ەلدى مەكەندى قىزىل سۋ باسىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتىپ وتىر. قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاسالعان ارنايى تىزىمدە قوستاناي, ارقالىق قالالارى مەن التىنسارين, دەنيسوۆ, جانكەلدين, قامىستى, قارابالىق, قاراسۋ, ناۋ­رىزىم, سارىكول, فەدوروۆ, ب.مايلين اۋداندارىنا قاراستى ءبىرسىپىرا ەلدى مەكەن بار.

سونىمەن قاتار وڭىردە ارناسىنان اسقان وزەن سۋلارىنىڭ سالدارىنان بىرازعا دەيىن جول قاتىناسى ءۇزىلىپ قالاتىن ەلدى مەكەندەر بار. مىسالى, ارقالىق قالاسىنا قارايتىن ەكىدىڭ, فەدوروۆ اۋدانىنداعى زاپاسنوە, ب.مايلين اۋدانىنا قاراستى مايلين اۋىلى, قاراسۋ اۋدانىنداعى ستەپنوە, گەرتسەن, قۇندىزدى, جانگەلدين اۋدانىنداعى اقكول, ا.بايتۇرسىن ۇلى, امانگەلدى اۋدانىنا قاراستى قوعالىكول, اعاشتىكول, اقكىسى اۋىلدارى جىل سايىن سۋ تاسقىنى كەزىندە ارالدا قالعانداي كۇي كەشەدى.

وبلىستىق تجد توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەسكەندىر قۇباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل اتالعان ەلدى مەكەندەرگە جاقىن اعاتىن وزەندەردە مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.

«بىلتىر بەكىتىلگەن ينجەنەرلىك جۇمىس جوسپارى شەڭبەرىندە تىعىزدالعان توپىراقتان قوسىمشا جەر ۇيىندىلەرى تۇرعىزىلدى. ولار تابيعي بوگەت رەتىندە پايدالانىلادى. تەرەكتى وزەنىنىڭ قارسى جاعالاۋىندا ەكى سۋ بۇرعىش جاسادىق. بىلتىرعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە زارداپ شەككەندەرگە ارنالعان ءۇش تۇرعىن ءۇي سالىندى. وڭىرلەردە نوسەر كارىزى تازارتىلىپ, شالعاي اۋىلدارداعى بوگەتتەردى نىعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى», دەيدى ە.قۇباەۆ.

تابيعي اپات قاۋپى ءتونىپ تۇرعان 36 ەلدى مەكەندە 3 مىڭعا تاياۋ تۇرعىن, 836 ءۇي بار. وبلىستىق توتەنشە جاعداي قىزمەتى قىزىل سۋدان كەلەتىن قاۋىپتىڭ الدىن الۋدى قازىردەن باستاپ جاتىر. بيىل بيۋدجەتتەن توتەن­شە جانە شۇعىل شىعىندارعا ارنالعان قورعا قوماق­ت­ى قارجى ءبولىندى. وڭىردە ناۋرىز ايىنان باستاپ قاردىڭ قالىڭدىعى مەن سۋ تاسقىنى بولۋى ىقتيمال اۋماق­تارداعى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىراتىن عارىشتىق مونيتورينگ جۇرگىزىلە باستادى.

«سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن 278 توننادان اسا جانار-جاعارماي, 12 750 توننا ينەرتتى ماتەريال, 75 820 دانا قاپشىق دا­يىندالدى. زارداپ شەككەن حالىققا 16 توننا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋگە 147 شارت جاسالدى. تۇرعىن ۇيلەردى سۋ باسۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن 550 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلدى. سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ اسقىنۋى جاعدايىندا اكىم­دىكتەرمەن بىرلەسىپ, جالپى سانى 2 500 ادام, 1 500 تەحنيكا قۇرىلدى», دەيدى ە.قۇباەۆ.

5 اقپاننان بەرى اۋىل-اۋىلدى ارالاۋعا شىققان تجد قىزمەتكەرلەرى مەن قالا جانە اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ وكىلدەرى تۇرعىندارعا ۋاقتىلى قار شىعارۋ, سۋ ارنالارى مەن ارىقتاردى تازارتۋ جايىن ەسكەرتىپ, سۋ تاسقىنى بولا قالعان جاعدايدا قانداي امال جاساۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىرىپ شىقتى. قۇتقارۋ قىزمەتى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, قىزىل سۋدان قاۋىپ تونگەن ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندار ەۆاكۋاتسيالانىپ, قوراداعى مال قاۋىپسىز ايماققا شىعارىلادى.

«ەۆاكۋاتسيالانعان ازاماتتاردى سۋ باسۋ قاۋپى بار ايماقتان تىس جەرلەرگە ورنالاستىرۋ ءۇشىن ۋاقىتشا پۋنكتتەر دايىنداپ قويدىق. قاۋىپتى ايماقتا قالعان ەلدى مەكەندەرگە ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋ جاعى دا قاراستىرىلىپ قويعان. قاۋىپ تۋا قالعان جاعدايدا ەۆاكۋاتسيالانعان تۇرعىنداردى ورنالاستىراتىن جايلار, ءۇي جانۋارلارىن ايداپ اپاراتىن ورىندار انىقتالدى. ايماقتا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا قارسى كۇرەس شارالارىن جۇزەگە اسىراتىن 1 085 تەحنيكا, 116 قايىق, 365 سۋ سورعى, 269 موتوسورعى بار. 2 960 ادامنان تۇراتىن ارنايى قۇتقارۋ توبى جاساقتالدى», دەيدى ە.قۇباەۆ.

سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە توتەنشە جاعداي قىزمەتى مەن بارلىق ازاماتتىق قورعانىس قىزمەتتەرىنىڭ اپاتقا قارسى بىرلەسكەن شتابى جۇمىس ىستەيدى.