ارالداعى بالىقشىلار مۋزەيى

ءيا, قىزىلوردا وبلىسىنا قاراستى ارال­داعى بالىقشىلار مۋزەيىندە قىزىق كوپ. ­جاي قىزىق ەمەس, تەرەڭ ۇڭىلسەڭىز, قاتپار-قات­­پار كوپ جىلعى تاريحقا جولىعاسىز. 2012 جىلدان باستاپ رەسمي قىزمەت كورسەتەتىن ما­دە­­­ني نىساندا العاش 117 ەكسپونات بولسا, قازىر 2 500-دەن اسا تەڭىز جادىگەرى توپتاستىرىلعان. 13 ادام جۇمىس ىستەيتىن مەكەمەگە 2021 جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن 86 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن ەدى. ورىس ارحيتەكتۋراسىمەن سالىنعاندىق­تان ۋاقىت وتە ەسكىرىپ, اعاش قابىرعالارى مۇجىلگەن تاريحي ءۇيدىڭ جاڭاشا كەيىپكە ەنۋى كوز قۋانتىپ تۇر.

مۋزەيدەگىلەر تەڭىزدىڭ ەجەلگى تاريحىنان باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى مۇرالاردى جيناقتاۋعا تىرىسقان. سونىڭ ناتيجەسىندە عيمارات زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جاساقتالىپ, اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي, «بالىقشىلار» جانە «كەمەلەر» زالى جاساقتالىپتى. مۇندا ۇرپاق زەيىنىن اشاتىن فيلمدەر كورسەتىلەدى, سونداي-اق كەمەلەردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتارى مەن بالىقشى قاۋىمنىڭ تۇرمىستىق قۇرالدارى جيناقتالعان. بالىق ونەركاسىبىن وركەندەتكەن جەرلەس تۇلعالار جايلى دا مۇرا جەتكىلىكتى. سونداي-اق مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ارال تەڭىزى­نە قاتىستى دەرەكتەردى اعىلشىن, ورىس, لاتىن تىلىنە اۋدارىپ, وزگە مەملەكەتتەن كەلگەن تۋريستەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساعان. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ اتاكاسىبى بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ مول مۇراسىن ولار وسىلاي ساقتاپ وتىر.

ال عيمارات سىرتىندا ات, تۇيە شانا, قا­يىقتار, جىلىم تارتۋعا ارنالعان شىعىر, لەنين سىيعا تارتقان ستانوك, كاپيتاندارىنىڭ ەسىمى جازىلعان كەمەلەر تۇر. ەڭ ۇلكەنى – لەۆ بەرگ دەپ اتالاتىن 25 مەترلىك كەمە. بۇنىڭ ءوزى جاعالاۋدا قاراۋسىز قالعاندا مۋزەي جاناشىرلارى ءتورت بولىككە ءبولىپ, وسىندا اكەلىپتى. قايتا قۇراستىرىپ, كەمە ءىشىن زالعا اينالدىرعان. ايتپاقشى, لەۆ بەرگ كىم دەسەك, حح عاسىردا ارال تەڭىزىن زەرتتەگەن ورىستىڭ گەوگراف-عالىمى. سونىڭ نەگىزىندە بىرنەشە ەڭبەك جازعان.

اگاراكي, ءسىز مۋزەيگە بارا قالساڭىز, ون­­دا­­عىلار ارالدىڭ بۇرىنعى قالپى مەن بۇگىن­گى تەڭىزدىڭ كورىنىسى بەينەلەنگەن كارتانى كور­سەتىپ, ۋكراينالىق اقىن, ءاۋ باستا ارال توپىراعىنا جەر اۋدارىلعان تاراس شەۆ­چەنكونىڭ جۇرگەن جەرلەرىن دە ايتىپ بەرەر ەدى. بالىق شارۋاشىلىعى بويىنشا سوتسياليس­تىك ەڭبەك ەرى اتانعان – تولەگەن الىمبەتوۆ, ۇشتاپ وتەۋليەۆا, باقىت رىسقالوۆ. جالپى, ارالدا 16 ەڭبەك ەرى بولدى. ودان بولەك, «كوك تەڭىزدىڭ كوكجالى» اتانعان نارعالي دەمەۋوۆ, قازاقستانداعى جوعارعى كەڭەسكە ەكى مارتە دەپۋتات بولعان دۇيسەنبى قالاباەۆ. بالىقشى انالارىمىز دا كوپ. وزات بالىقشى اتانعان باتىر انا كۇلپاش بەيسەنوۆانى حالىق ۇمىتپادى. ال وسى مۋزەيدى ۇيىمداستىرعان, بۇرىنعى بالىق شارۋاشىلىعى ءمينيسترى, وسى كاسىپتىڭ شەجىرەشىسى قۇدايبەرگەن سارجانوۆ ەكەنى بەلگىلى.

ءيا, تەڭىز تولقىنىندا ءجۇزىپ, ەڭبەگىمەن ەر اتانعانداردىڭ سۋرەتى كوپ مۇندا. سونداي-اق بالىقشىلار مىنگەن اربا, اۋ-قۇرالدارى, قابادان مەن قايىق قۇرالدارىن بايقايسىز. كەمەنىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارى دا جەتكىلىكتى. بالىقشى مەن بالىققا قاتىستى ءبىز بىلمەيتىن دەرەكتەرگە ءسۇرىنىپ جىعىلاسىز.

راسى سول, مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوپ زاتتى ۇقىپتى ۇستاپ وتىرعانىنا ريزا كوڭىلمەن قارايسىڭ. ارنايى ىدىسقا سالىنعان بالىق تۇرلەرى, اۋ توقۋعا ارنالعان ينەلىك دەپ اتالاتىن قۇرال, جاي ارقان مەن قاراماي ارقانعا (قىستا سۋ تيگەندە قاتىپ قالماۋ ءۇشىن ابدەن ماي سىڭدىرگەن ارقان) دەيىن وسىندا تۇر. شام تۇرلەرى, تەڭىزشى كيىمى, قابادان مەن ماردان, تەڭىز قۇستارى, كەمە شتۋرۆالى مەن كومپاسى دا بار. قايىق پەن ەسكەك, سۇيمەن مەن سۇزگىش, ءتىپتى سول زامانعى بالىقشىلاردىڭ اينىماس سەرىگى بولعان تۇيەنىڭ دە ماكەتى جاسالىپ قويىلعان.

– ەكى جىل بۇرىن مۋزەيدى قايتا جاڭعىر­تۋدان كەيىنگى تاعى ءبىر جاڭالىعىمىز «كەمە­لەر» زالىنا قاتىستى. بۇل زال تەڭىزدى زەرت­تەۋگە ارنالعان «لەۆ بەرگ» كەمەسىنىڭ زەرتحانالىق كەڭسەسىندە ورنالاسقان. وندا كىرگەن كەلۋشى كەمە شتۋرۆالىن قوزعاپ, با­عىت بەرىپ, ءوزىن ءدال سول كەمە ىشىندە كەلە جات­قانداي سەزىنە الادى. الدىنداعى ەكراننان تولقىن مەن شاعالانىڭ داۋىسى ەستىلىپ, ارال قالاسىنا جاقىن قالعان كەزدەگى پورتتىڭ سۇل­باسى انىق كورىنەدى. وسى كەزدە گۋدوك بەرىلىپ, كەمە قوڭىراۋىن دا قاعىپ كورە الاسىز. تەڭىزدى ساعىنعان ءاربىر ارالدىڭ ءتول پەرزەنتى ءبىزدىڭ مۋزەيدەن ساعىنىشىن باسىپ, كەمە پالۋباسىنان الىسقا كوز تاستاپ, وتكەن جىلدارىن ەسكە الىپ ءجۇر, – دەيدى بالىقشىلار مۋزەيىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى الىشەر سارجانوۆ.

راس, بىلتىرعى رەەكسپوزيتسيالىق جۇمىس­تاردان سوڭ كەلۋشىلەرگە ءۇش تىلدە قىزمەت كورسە­تەتىن مۋزەيگە 6 سەنسورلىق ەكران قويىلدى. تەڭىزدىڭ ءار داۋىرىنەن سىر شەرتەتىن التىن قورداعى 28 دەرەكتى فيلم كورسەتىلەدى. ارال تەڭىزىن زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسىنا قاتىسقان ۋكراين حالقىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى, اقىن, جازۋشى, سۋرەتشى ت.شەۆچەنكونىڭ تۇلعالىق مۋلياج بەينەسى قويىلىپ, دەرەكتەر مەن سۋرەت­تەرى, شىعارمالارى بازاعا ەنگىزىلگەن. تەڭىز­دە جۇزگەن سال قايىقتان باستاپ جەلكەندى قايىق, پاروحود پەن كەمە كوشىرمەلەرى قويى­لىپ, ولار تۋرالى مالىمەتتەر, سونداي-اق سوتسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى, كەمە كاپيتانى تولەگەن الىمبەتوۆتىڭ وبرازىن ۇلكەن ەكران بەتىنەن اكتەردىڭ سومداۋىندا كورە الاسىز.

قايتا جاڭعىرتۋدان كەيىن ەل ازاماتتارىنان بولەك, شەتەل قوناقتارى دا مۇندا كوپ­تەپ كەلىپ جاتىر. ءبىز ءمان بەرەتىن ءبىر نارسە بار. ارالداعى بالىقشىلار مۋزەيى – الەم تۋريستەرىنە ۇيالماي كورسەتەتىن كەرەمەت ورىن. قازاقستان تۇگىلى ورتا ازيادا جوق مۇنداي جادىگەرلەر جيىنتىعى ساقتالعان ءۇي بىزگە دە, بىزدەن كەيىنگى بۋىنعا دا كەرەك.