سايات اعانىڭ ساعىنىشى

بىراق مەن كۇتكەن جاڭالىق كورشى كۋپە­دە بولىپ شىقتى. وندا قۇلاگەر اقىن ءىلياستىڭ بەل بالاسى سايات تا كەلە جاتىر ەكەن. تەز تانىستىق. ول – قازاق سسر عىلىم اكادەمياسى تاۋ-كەن ىستەرى ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.

– كەنتاۋعا كەلىسىمشارت جاساسۋعا بارا جاتىرمىز, – دەپ ول سەرىگىن, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءابۋ وتەنيازوۆتى تانىستىردى.

...ساياتتىڭ اناسى ءباتيما تورەباەۆا – جاڭاقورعاندىق. 1943 جىلى وكپە اۋرۋىنان قايتىس بولعان, ماماندىعى پەداگوگ بولاتىن.

– ول تۋرالى نەگىزگى اڭگىمەنى مامام ايشا سيقىمباەۆا ايتىپ بەردى, – دەدى سايات اعا. – مەن وندا بالامىن. 1930 جىلى تۋعانمىن. ايشا مەنى وسىرگەن سوڭ «ماما» دەپ كەتكەنمىن. جاسى قازىر سەكسەندە. قازاق مايداندىق گازەتتەرىندە ماشينيستكا بولعان. بەلگىلى جازۋشى عابدولدىڭ ءىنىسى بيسەنعالي سلانوۆ, جۇبان مولداعاليەۆ, ساعىنعالي سەيىتوۆ, قۇرمانعالي ۇياباەۆ ءبىزدىڭ, ياعني ايشەكەڭنىڭ ۇيىنە ءجيى كەلەتىن. اكە-شەشەم ءىلياس جانسۇگىروۆ پەن ءباتيما تورەباەۆا 1929 جىلى قوسىلىپ, ەكى پەرزەنتتى بولدى. ءبىرى – مەن, ەكىنشىسى ەرتەرەك قايتىس بولعان قارىنداسىم سايرا. ەكەۋى 1932 جىلى اجىراسقان. ونىڭ بىرقاتار سەبەبى بار.

ءباتيما تورەباەۆا ماسكەۋدە وقۋدا جۇرگەندە ءىلياس پەن تالدىقورعاننىڭ قاپال اۋدانىنان تانىس سۇلەەۆ ءبىلالدىڭ ايەلى فاتيما عابيتوۆا اراسىندا سىي­لاس­تىق پايدا بولىپ, ەكەۋى قوسىلادى. ءبىلال سۇلەەۆ ايەلى فاتيمادان – فاريدا, جانىبەك (سوعىستا قازا تاپتى), ازات ەسىمدى پەرزەنتتەر كورگەن. ال ءىلياس فاتيمادان 1933 جىلى ءۇمىت, 1935 جىلى يلفا ء(ىلياس فاتيمادان قۇراستىرىلعان ەسىم) ەسىمدى ەكى قىز, 1937 جىلى بولات اتتى ۇل ءسۇيدى.

ءۇمىت جانسۇگىروۆا – دارىگەر. ابدوللا قارساقباەۆتىڭ ايەلى ەدى. ەكەۋىنىڭ ءدام-تۇزدارى جاراسپاپتى. ءۇمىتتىڭ ەكىنشى كۇيەۋى اقپانبەتوۆ سارداربەك – فوتوگراف. نۇرلان دەگەن الپينيست ۇلى قاپيادا قايتىس بولدى. سۇلتانعازينا جانناعا ۇيلەنگەن ەدى, ارتىندا ءبىر قىزى قالدى.

يلفا جانسۇگىروۆا – سانجار جاندوسوۆتىڭ ايەلى. اجار, جانار, فاتيما, دينارا ەسىمدى ءتورت قىزى بار.

بولات ءىلياس ۇلى عابيتوۆ – جانسۇ­گى­روۆ كينو سالاسىندا ىستەگەن, قازىر تۆور­چەست­ۆولىق قىزمەتتە. ءبىرىنشى ايەلىنەن ءجاميلا ەسىمدى قىزى بار. ەكىنشى ايەلى قارلىعاش قاڭتارباەۆادان ءلايلا, ءۇمىل ء(ۇمىت–ىلياس) دەيتىن قىزدارى بار.

جانسۇگىروۆ وتباسى

بۇل ۇزاق سونار تاريحتى ايشا اپاي مايدا تىلمەن ءتۇسىندىرىپ, سەبەبىن اشىپ, ايتىپ بەرەدى. سۋرەت, دوكۋمەنتتەردى دە سول ۇيدەن ىزدەۋگە بولادى, – دەپ سايات اعا ويعا شومدى. بالالىعىن ساعىنعانداي دالاعا قارادى. پويىز زىرلاپ كەلەدى. مەن ءىلياستىڭ كەزىندە قىزىلورداعا بارعانىن, سوندا وسى جولمەن جۇرگەنىن ويلادىم. جۇرەگىم اۋىرىپ كەتتى. سايات تا, مەن دە اقىندى جاماناتقا قيماي, تۋرا كەشە قوشتاسقانداي تومسىرا­يىپ ءبىراز وتىردىق (ايشا اپايمەن جولىعۋدى تاعدىر ماعان قيماپتى. كوپ وتپەي ول كىسى قايتىس بولىپ كەتتى). سايات اعا تۇركىستاننان تۇسەتىن ەدى. ودان ءارى كەنتاۋ بارماق. سول ماسەلە اڭگىمەنى وربىتۋگە دە سەبەپشى بولدى.

–تۇركىستاندا انامنىڭ سادۋاقاس وسپانوۆ دەگەن اعاسى اۋپارتكوم حاتشىسى بولىپ ىستەگەن. تاشكەنتتەگى ءبىرىنشى دەتدوم ديرەكتورى بولعان. ءۇش بالاسى بار ەدى. تۇرعىت (وسپانوۆ) ديريجەر ەدى, قايتىس بولىپ كەتتى. ال تۇران ماسكەۋدەگى تسۆەتمەتتى بىتىرگەن ينجەنەر. نۇراشى اۋرۋشاڭداۋ, بولات ينستيتۋتىن ءبىتىردى.

انام 1932-1935 جىلدارى تۇركىس­تاندا باسپاحانادا ىستەگەن. 1935 جىلى جاقسى ءان سالاتىندىقتان الماتىعا دا شاقىرتىپ, كۇلاشپەن بىرگە ءان دە سالىپ كورگەن ەكەن. قالاداعى ءتورتىنشى مەيمانحاناعا كەلگەنبىز, مەن بەس جاستامىن. سوندا اكەم ءىلياس كەلىپ مەنى جوعارى كوتەرگەنى, سۇيگەنى جادىمدا ەمىس-ەمىس بار.

شەشەم 1935-جىلى يبادي تاۋكەلوۆ­پەن قوسىلدى. ءسويتىپ, سەمەيدەگى ابرالى اۋدانىنا كەتەدى. ايشانىڭ كۇيەۋى ءورىنالى سيقىمباەۆ وندا حاتشى بولىپ ىستەيتىن. سول كىسى شاقىرتىپ الدى. وگەي اكەم وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, انام مۇعالىم بولىپ ىستەگەن. سايدا (تاۋكەلوۆا) دەگەن قارىنداسىم سوندا دۇنيەگە كەلگەن.(سايدانىڭ كۇيەۋى ءجۇنىس بەكتەپوۆ جۋرناليست, قىزىلوردالىق, سسرو جوعارعى سوۆەتىنىڭ قازاق توبىندا اۋدار­ماشى. ماسكەۋدە تۇرادى. ءۇش بالاسى بار. اقىلجان, ايجان, باقىت. باقىت «كازاحستانسكايا پراۆدانىڭ» قىزىلورداداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ ىستەيدى).

1937 جىل وگەي اكەم يبادي تاۋكەلوۆ الماتىعا كوشىپ كەلىپ, ءۇي الىپ جايعاستى. قاماۋعا الۋ ىلە-شالا باستالىپ ءىلياس تا, ءورىنالى دە, تاۋكەلوۆ تە ۇستالىپ كەتتى…

دالاباي ەشپانوۆ دەگەن كىسىنىڭ شارا دەگەن 1926 جىلى تۋىلعان قىزى, سايدا ۇشەۋمىز ايشا اپانىڭ قاراماعىندا قالا بەردىك. سوعىس باستالعاندا ايشا اپاي مايدانعا كەتتى. انام 1943 جىلى قايتىس بولدى. شارا, سايدا جانە مەن دزەرجينسكي كوشەسىندەگى 38-ۇيدە تۇردىق. ۇزىناعاشتان با, قوردايدان با كۇلشات ەسىمدى ۇجىمشار پرەدسەداتەلىنىڭ قامقور بولىپ كەپ جۇرەتىنى, كەيدە جازعى دەمالىستا سول اۋىلعا باراتىنىمىز ەسىمدە. 1945 جىلى ايشا اپاي سوعىستان كەلدى. ءبىز ول كەزدە 25-مەكتەپتە وقيتىنبىز.

1948 جىلدان باستاپ اكەمنىڭ تۋىس­تارى ءبىزدى ىزدەي باستادى. مۇنىڭ ءتۇپ نەگىزىندە ىلياسقا دەگەن قۇر­مەتپەن قوسا, ەرتەڭ كەلىپ ۇلىن سۇراسا قايتەمىز دەگەندەي شاراسىزدىق تا بار ەدى. ۇستال­عان كەزدەن كوپ ۇزاتپاي اقىندى اتىپ تاستاعانى ول كەزدە ءمالىم ەمەس-ءتى. ىلياسپەن اتالاس تالاپ سۇل­تان­بەكوۆتىڭ شەشەسى دامەش اپاي ايشاعا جولىعادى. تالاپپەن تانىستىردى. ايشەكەڭ ء«ىلياس­تىڭ بالاسى جىگىت بولدى» دەگەندەي ماق­­تانىش سەزىمىمەن تانىستىرىپ, ەكەۋى­نىڭ ماعان كوزدەرى جاساۋراپ قاراعانى ەسىمدە.

ديريجەر تۇرعىت وسپانوۆ مەنى راديوكوميتەتتىڭ قازاق اسپاپتارى وركەسترىنە وقۋشى ەتىپ جازدىرىپ, دومبىرا تارتقىزاتىن, نۇرعيسا اعا دا ءبىزدى ۇيرەتۋشى ەدى. ول كىسى مەنى ءالى وقۋشىم دەيدى. تۋىستار سونى دا بىلەدى ەكەن.

تاعى بىردە ۇيگە ەڭگەزەردەي قارا كىسى كەلدى. ول ىلەكەڭنىڭ نەمەرە تۋىسى بولات ەشمۇحامبەت ۇلى تاشەنوۆ بولىپ شىقتى. ول كىسى ماعان كوپ جاردەم بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تاۋ-كەن اكادەمياسىندا وقىپ ينجەنەر بولىپ شىعۋىنا ىلەكەڭ جاردەمدەسكەن ەكەن. (بولات اعا د.قوناەۆپەن بىرگە وقىعان).

جاسىم ون سەگىزدە. ايشاكەڭنەن رۇقسات الىپ بولات مەنى قوناقۇيگە ەرتىپ كەلدى. ونداعى اڭگىمەدەن:

– پاپاڭ مەنى وقىتتى. قارىز­دارمىن. ەندى سەنى وقىتۋىم كەرەك. مەن اعاڭمىن – دەپ ايتقانى ەسىمدە قالىپتى.

ءسويتىپ, مەن سول كىسىنىڭ ىقپالىمەن 1949 جىلى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ماسكەۋدەگى ءتۇرلى ءتۇستى مەتالدار مەن التىن ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. سونى بىتىرگەلى وسى سالادا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. ايەلىم فاريدا بارتۋشەۆا, ماماندىعى – ميكروبيولوگ. عىلىم اكادەمياسىندا ىستەيدى. جامال, رەزەدا دەگەن ەكى قىزىمىز بار. جامال ۆاسيچ دەگەن يۋگوسلاۆ جىگىتىمەن قوسىلعان. ءىلياس (يليۋشا) دەگەن نەمەرەمىز بار. الەكسەي يۆانوۆيچ ۆاسيچ – تەاتردا جارىقتاندىرۋشى بولىپ ىستەيدى. ال رەزەدامىز – ماسكەۋدە اسپيرانتۋرادا وقيدى.

انىقتاي تۇسەتىن ءبىر-ەكى جاي مىناۋ. تالدىقورعان وبلىسىندا ءىلياس مۋزەيى بار. مۋزەي ديرەكتورى جاس قىز (اتى ەسىمدە جوق) قاي جىلى كەلىپ كوپ دەرەكتى ءبىلىپ, كوپ ماسەلەنى انىقتاپ مامام, پاپام جانە 3-4 جاستاعى مەن ۇشەۋمىزدىڭ بىرگە تۇسكەن سۋرەتىمىزدى الىپ كەتكەن بولاتىن. مامام ونداعى پاپامدى قيىپ تاستاعان...

...تەرەزە سىرتىندا تۇركىستان جەرى سوزىلىپ جاتىر. ول باستالعالى قاشان. مىنە, تۇركىستان جەرىنە دە جەتتىك. سايات اعا جولداستارىمەن پويىزدان ءتۇستى. مەن ءارى كەتەمىن. ەكەۋمىزدە دە قيماستىق ويانعانداي. ايىرىق جولعا تۇسكەنمەن ءبىز قوسىلىپ تۇر ەدىك. ءبىزدى قوسقان اقىن رۋحى بولاتىن. قايران ءىلياس!

سايات اعا ءتۇسىپ قالدى. مەن جالعىز وتىرىپ, دوڭگەلەنگەن دالاعا قاراپ ويعا باتتىم.

* * *

ەندى مىنا ءبىر جاعدايدى ايتايىق. وڭتۇستىكتەگى جەتىساي اۋدانىنا قاراستى «كراسنايا زۆەزدا» كەڭشارىنىڭ ديرەكتورى ساپار جاشتاەۆ ءبىر اڭگىمە ۇستىندە, ءىلياستىڭ كۇيەۋ بالاسى سانجار جاندوسوۆ جانسۇگىر اقساقالدىڭ ماقتاارالدا قايتىس بولعانىن ايتىپ, ونىڭ قابىرىن تابۋعا مۇمكىندىك بار-جوعىن سۇراستىرىپ ەدى, دەگەن-ءدى. ءىلياس 1931 جىلى اتالعان اۋدانعا كەلىپ كەتكەن. «اراي» جۋرنا­لىنىڭ №6 (89) سانىندا جازۋشى سەرىك ءجانابىلوۆ «وتىز ەكىنشى جىلدىڭ كوكەك ايىندا جانسۇگىر تاشكەنتتەن ءارى سولتۇستىك باتىستاعى مىرزاشولدە, ماقتاارال جەرىندە تۇراتىن نەمەرە ءىنىسى قۇسايىندى ىزدەپ باردى. ارتىندا قالعان اتامەكەنى اقسۋدى اشارشىلىق جايلادى. تورعايداي توزعان ەل جان ساۋعالاپ جان-جاققا كەتىپ جاتتى» دەپ جازادى «زاۋال» اڭگىمەسىندە. وسى اڭگىمەنىڭ اياعىنا تامان «اتا, اتا, ءىلياسىڭ قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى بولىپتى. بۇگىنگى گازەتكە شىعىپتى» دەگەن سويلەم بار. وسىعان وراي ايتار ەكى-ءۇش اۋىز پىكىر بار ەدى. ءىلياس 1931 جىلى ولەڭ جاز­عان دەدىك. مەن بولىمشە تۇرعىندارى اراسىنان ءىلياستى كورگەندەردى ىزدەپ, جو­لىق­تىم. ءىلياس بۇدان بۇرىن دا, كەيىن دە مىرزاشولگە كەلمەگەن. ونىڭ 1931 جىلى, يا ءدال وسى كەزدە كەلۋىنە نە سەبەپ بولدى؟

– ءىلياستىڭ اكەسى ماقتاارالدا كومىلگەن دەگەن ءسوز بار. اكەسىن ىزدەگەن شىعار ءىلياس, – دەيدى ساعىنتاي وسكەنباەۆ. اكەم وسكەنباي جۇماتاەۆ 1929 جىلى «جاڭا تۇرمىستا» بريگادير, 1936 جىلى «قىزىلابادتا» پرەدسەداتەل بولعان. 1942 جىلى مايدانعا اتتانىپ, ستالينگرادتا حابارسىز كەتتى. «قارا قاعازدىڭ ءبارىن ايتا بەرۋگە شىداماي سوعىسقا كەتتى» دەيتىن دانەكۇل انامىز. قويدى مىڭعىرتقان, جىلقى-تۇيەنى كوبەيتكەن ۇجىمشار پرەدسەداتەلى اكەمنىڭ بالعىن, مارال دەگەن ەكى اتى بولعان. «قىزىلاباد» ىعى-جىعى, ەل كوپ-ءتى. ول كەشەگە دەيىن التى كوشە ەدى. ءمۇسالى ءىزباساروۆ اكەم كەتكەن سوڭ ۇجىمشارعا باستىق بولعان. سول «قىزىلاباد» جىلقىسى – قىزىلقۇم وڭىرىندە بايگە بەرمەگەن. ۇجىمشاردا جىلقىنىڭ ەسەبى جوق-تى. موتور, سافۋاننىڭ سارقاسقاسى, بالعىن, مارال دەگەن اتتار – سۋرەت ەدى, كەرەمەت جۇيرىك. سابىر قاراقاسقا, بوزقويان, كۇمىسقۇيرىق, التىنجال, جىزاق قاراقاسقا, كۇيىكسان سياقتى اتتاردى اكەم اڭگىمەلەپ, ءىلياس قىزىعا تىڭداپتى, سۇراي ءتۇسىپ, جازىپ الىپ وتىرىپتى. اتتى ء(مىنىپ جۇرگەن) تۇساپ قويىپ, ەكى ۇجىمشار («جاڭا تۇرمىس» پەن «قىزىلاباد») اراسىنداعى جوڭىش­قا­لىقتا وتىرىپ اڭگىمەلەسىپتى. بۇل ءومىر­دى قويساڭىزشى, اقالتەكە – دون تۇقى­مى­مەن ارالاس, قاقپان بەل, ەشكى باس ءداۋ ات ەدى بالعىن. ول مارالدىڭ بالاسى بولاتىن. كەيىنىرەك, قارتايعاندا ءداپ سول اتالعان جوڭىشقالىقتا جاس ايعىر كەڭىردەگىنەن تىستەپ, قانسىراپ ءولدى…

ءىلياستىڭ اكەسىن ىزدەپ بارعانىن اۋىل ادامدارىنىڭ باسقا اڭگىمەلەرى دە دالەلدەگەندەي. دەمەك جانسۇگىر اقساقال 1931 جىلعى ءىلياستىڭ بارۋىنان بۇرىن سول جاقتا (مىرزاشولدە) بولعان. ەلدىڭ ايتۋىندا, ءىلياس اكەسىنە تىرىلەي جولىقپاعان. قابىرىن تاپقان-تاپپاعانى بەلگىسىز. ەكىنشى پىكىر مىناداي. 1926 جىلى قۇرىلعان كازاپپ 1932 جىلى تاراتىلىپ, سول جىلى ءىلياس قازاقستان جازۋشىلار وداعى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولادى. ءسويتىپ, 1934 جىلعى كەڭەس جازۋشىلارىنىڭ ءى سەزىنە دەيىن ىستەيدى. ءىلياستىڭ ءى سەزگە قاتىسقانى, م.گوركيمەن سۋرەتكە تۇسكەنى, اڭگىمە­لەس­كەنى, كينولەنتاعا تۇسكەنى ءمالىم. سوندا جازۋشى س.ءجانا­بىلوۆ اڭگىمەسىندە كەيىپ­كەرىنە جانسۇگىردەن ءسۇيىنشى سۇراتىپ وتىرعان تۇستا, ءىلياستىڭ جازۋشىلاردىڭ توراعاسى بولعانى گازەتكە شىقتى دەگەندە, ياعني 1932 جىلى جانسۇگىر مارقۇم قايتىس بولىپ كەتكەن-ءدى. ويتكەنى 1931 جىلى «جاڭا تۇرمىسقا» كەلىپ, ولەڭ جازعان ءىلياس اكەسىنە تىرى­لەي جولىعا المادى دەدىك… ءسۇيىنشى سۇراۋ ارتىق, جاڭساق دەرەك. بىراق سونى دەرەكتى – جانسۇگىردىڭ دە, ءىلياستىڭ دا مىرزاشولگە قاتىستى دەرەگىن پايدالانا وتىرىپ, دەرەكتى كوركەم اڭگىمە جازعان, ونى قوبىزشى مولىقباي تاعدىرىمەن بايلانىستىرا بايانداعان تالانتتى جازۋشى C.جانابىلوۆكە العىستان باسقا ايتارىمىز جوق, ارينە.

ءبىر قۋانىشتىسى, ىزدەنىمپاز عا­لىم پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆ «جۇلدىز» جۋرنالىنداعى (№2, 1990 جىل) «جۋرناليست جانسۇگىروۆ» دەگەن زەرتتەۋ ماقالاسىندا مىنانداي تىڭ دەرەك كەلتىرەدى. ء«ىلياس جەرگىلىكتى گازەتتەرگە قامقورلىق جاساپ, ونىڭ قىزمەتكەرلەرىن گازەت ىسىنە ۇيرەتۋدەن دە جالىقپاعان. وسىعان ءبىر دالەل: 1931 جىلدىڭ كوكتەمىندە ول وڭتۇستىككە كومانديروۆكاعا بارادى. بۇل كەزدە ماقتاارال اۋدانى جاڭادان ۇيىمداسىپ, وندا ورىس جانە قازاق تىلدەرىندە گازەت شىعارۋعا ۇيعارىلعان ەكەن. «گولوس حلوپكوۆيكا» گازەتى شىعا باستاپتى دا, قازاق تىلىندە گازەت شىعاراتىن ادام تابىلماي وتىر ەكەن. ءىلياس بىرەر جاستى گازەت جۇمىسىمەن تانىستىرىپ, العاشقى ءنومىردى شىعارىسىپ كەتەيىن» دەيدى.

ءسويتىپ, ول «ماقتاشىلار ءۇنى» گازەتىنىڭ تۇڭعىش ءنومىرىن ءوز باسشى­لى­عىمەن جارىققا كەلتىردى. ونىڭ باس ماقالاسىن دا ءوزى جازادى. جاس جۋرناليستەرگە گازەت قىزمەتىنىڭ سىرلارىن تۇسىندىرەدى. ۇستاز اعانىڭ كومەگىمەن سول گازەتتىڭ تۇڭعىش رەداكتورى بولعان ءادىلباي وماروۆ كەيىن بەلگىلى جۋرناليست رەتىندە تانىلدى». (مۇحتار اۋەزوۆتىڭ وڭتۇستىككە ساپارىندا سەرىك بولعان دا وسى ءادىلباي وماروۆ). اقىننىڭ مىرزاشولگە ساپارىنا قوسىمشا دەرەك بولعان, بۇل پىكىرگە قوسىلماسقا ءاددىمىز جوق.

…1937 جىلعى ستاليندىك رەپرەسسيا حالىقتىڭ اراسىندا قورقىنىش, ۇرەي تۋعىزدى. قورقۋ, ۇركۋ جۇرگەن جەردە قيانات تا جۇرەدى ەكەن. وسى قورقۋدىڭ سالدارىنان تالاي ادامدار ءوزىنىڭ نە ىستەپ, نە قويعانىن بىلمەي دە قالدى. «قازاق ادەبيەتىندە» (1989 جىل 10 اقپان) پروفەسسور قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ تۋرالى ماقالا شىقتى. اۆتورى – ءامىرحان مەڭدەكە. ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ ۇلكەن جاناشىرى ق.جۇبانوۆ 1935 جىلى 14 قاڭتاردا «لەنينشى جاس» گازەتىندە ء«ىز – جاس كۇش» دەگەن ماقالا جاريالاپ, ءبىر توپ جاستان زور ءۇمىت كۇتەتىنىن ايتا كەلىپ, سونىڭ ىشىندە ەسماعامبەت ىسمايىل ۇلىن ەرەكشە ءبولىپ اتايدى. ەكى جىلدان سوڭ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ 30 قىركۇيەكتەگى سانىندا وسى ە.ىسمايىلوۆ ق.جۇبانوۆ تۋرالى «گرامماتيكاداعى انارحيا تۋرالى» دەگەن كولەمدى ماقالاسىن جاريالادى. سوندا «جۇبانوۆ گرامماتيكاسىندا… ەكى مىسالدىڭ ءبىرى I.جانسۇگىروۆتىڭ ولەڭدەرى مەن سوزدەرى ەكەندىگىن جانە ايتپاۋعا بولمايدى. بۇل گرامماتيكا قازاق ءتىلىنىڭ مەكتەپتە وقىلۋعا ءتيىستى وقۋ كىتابى ەمەس, وسى كۇنگى قولدانىپ وتىرعان ەملەمىزگە, ۇكىمەت قاۋلىسىنا قايشى جازىلعان وتە زياندى كىتاپ…» دەيدى اۆتور. وسىلار­دى بىلەتىن عالىم ر.سىزدىقوۆا «ينتەللي­گەنتسيامىزدىڭ تاريحى – قوعامدىق وي-سانامىزدىڭ تاريحى. بىزدە ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيامىزدىڭ تاماشا وكىلدەرى تۋرالى, ولاردىڭ تاعدىر-تالايى تۋرالى ارناۋلى زەرتتەۋلەر وتە از. بىزدىڭشە, وسىعان كوڭىل ءبولۋ كەرەك. زەرتتەۋ كەرەك» دەسە, بۇل پىكىرگە قوسىلماي بولمايدى.

ءسوزىمىزدى تاعى دا «الماتى اقشامى» گازەتىندە جاريالانعان ماقالاسىندا ويىمىزداعىنى ءدوپ باسىپ, ورتاق پىكىرىمىزدى بىلدىرگەن ت.قوجاكەەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن اياقتاعىمىز كەلەدى. «كوپ ازاماتتارىمىزدى قوستاپ, ۇشتەپ, توپتاپ ءبىر جەرگە اپارىپ اتقانى, كومگەنى داۋسىز. سول سۇمدىقتى, سول بۇيرىقتى ورىنداعانداردىڭ كوزى تىرىلەرى بول­ماۋى مۇمكىن ەمەس. سولاردى كون­دى­رىپ, ارداگەرلەرىمىزدىڭ جاتقان جەرىن كورسەت, كۇناڭدى جۋ دەۋ كەرەك. بەي­كۇنا جاندار قۇلاعان جەردەن حابار بەرەر دوكۋمەنتتەر دە تابىلار. ايتەۋىر جازىقسىز جان تاپسىرعان سول بوز­داق­تاردىڭ سۇيەگىن تاۋىپ, كوكتوبە سياق­تى ايتۋلى جەرلەرگە ارۋلاپ قايتا قو­يىپ باسىنا ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەر ورنا­تۋ – پارىز». وتە دۇرىس ايتىلعان بۇل ءسوز ءىلياس جانسۇگىروۆكە دە ابدەن قاتىستى.

مىلتىقباي ەرىمبەتوۆ,

اقىن, حالىقارالىق

«الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى