ايتايىن دەگەنىم...
4 ماۋسىمنان باستالعان ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ۇدەرىستەرى بۇگىنگى كۇندەرى قوعامداعى ەرەكشە نازاردا تۇرعان وقيعا جانە ۇلكەن ءومىر جولىنا دايارلانىپ جۇرگەن مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر ءۇشىن پسيحولوگيالىق جاعىنان جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى كەزەڭ ەكەنى بەلگىلى. ال ونىڭ ىشىندە 11 جىل مەكتەپتە تەك قانا ۇزدىك وقىپ, “التىن بەلگىگە” ۇمىتكەر بولىپ وتىرعان وقۋشى مەن وعان تىلەۋلەس بولىپ جۇرگەن اتا-اناسى, تۋىستارى مەن مەكتەپ ۇستازدارى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى ودان دا جوعارى دەسەم قاتەلەسپەسپىن.
وكىنىشكە قاراي, “التىن بەلگىگە” ۇمىتكەر بىرنەشە وقۋشىنىڭ تەستتىڭ ناتيجەسى بويىنشا ءبىر-ەكى باللى جەتپەي قالعاندىقتان (باسىم كوپشىلىگى ماتەماتيكا پانىنەن), كومەك بولار دەگەن ۇمىتپەن اپەللياتسيالىق كوميسسياعا بەرگەن ءوتىنىشتەرى قاناعاتتاندىرىلماي قالىپ جاتىر. وسىعان رەنىش بىلدىرگەن وقۋشىلار “وندا اپەللياتسيانىڭ قاجەتى قانشا؟” دەپ سۇراق قويادى.
وسى سەبەپتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى “التىن بەلگىگە” ۇمىتكەر, ءبىر-ەكى باللى عانا جەتپەي قالعان وقۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاي وتىرىپ, وسى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە كومەك جاساسا وڭدى ءىس بولار ەدى. 11 جىل بويى ۇزدىك وقۋعا ۇمتىلعان بالالاردىڭ بولاشاق ومىرلەرىندە تاۋى شاعىلماۋلارى ءۇشىن دە ساۋاپتى شارۋا بولىپ تابىلار ەدى.
رامازان سارپەكوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.
حالىق نارازىلىعىنا قالمايىق
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانى ەلىمىزدىڭ ەڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاسقان, تۇتاستاي وزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن شەكتەسەدى. مەملەكەتارالىق شەكارا بەلگىلەنگەنشە, ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن سالىنعان دوستىق كوپىرى ارقىلى, جەتىساي – شاردارا تاس جولى ارقىلى, پاحتاارال – سىرداريا – سارىاعاش ستانسالارى ارقىلى ىشكى-سىرتقى قاتىناستار جاسالاتىن.
كازىرگى ۋاقىتتا جەتىساي – شاردارا تاس جولىنىڭ 25 (جيىرما بەس) شاقىرىم بولىگى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى (ول جەر 1965 جىلعا دەيىن ءبىزدىڭ جەر بولاتىن) وتەتىندىكتەن, ول جول جابىلعان.
ەندىگى كەزەكتە “پاحتاارال – سارىاعاش” ستانسالارىنىڭ ارالىعىنداعى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنان وتەتىن تەمىر جول بولىگىن كورشى مەملەكەت بۇزىپ الماقشى. سونىڭ سالدارىنان ماقتاارال اۋدانىنا باعىتتالعان ءجۇز مىڭداعان توننا جۇك كىرمەيدى, كەرى جۇك شىقپايدى. ناتيجەسىندە حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ كۇرت ءوسىپ كەتۋ قاۋپى باسىم.
وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسىنداي شەشىمگە بارۋى ءبىزدىڭ تەمىر جول سالاسىنىڭ, ت.ب. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سول باعىتتاعى جولعا نەمقۇرايلى قاراۋىنان با دەگەن ويعا قالاسىڭ. ءايتپەسە قازاقستان مەن وزبەكستان مەملەكەتتەرىنىڭ شەكارالارىنداعى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى 2001 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىنداعى كەلىسىمگە جانە وسى كەلىسىمگە ءسايكەس 2006 جىلدىڭ 4 قىركۇيەگىندە جاسالعان حاتتاماداعى تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتتەرى تىزبەسىنە جۇمىس ىستەپ تۇرعان پاحتاارال ستانساسىنىڭ ەنبەي قالۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟! تەمىر جولدىڭ جابىلۋى 300 مىڭنان استام حالقى بار ءوڭىر ءۇشىن ۇلكەن اۋىرتپالىقتار تۋدىراتىنى انىق.
شەكارالاس مەملەكەتتەردىڭ تاس جولىمىزدى, تەمىر جولىمىزدى, سۋ جۇرەتىن كانالدارىمىزدى جابۋىن قانداي جولمەن توقتاتۋعا بولادى؟ ەل ۇكىمەتىنىڭ جوعارىداعى اتالعان ماسەلەلەرگە مۇقيات كوڭىل ءبولىپ, تەمىر جولدى بۇزدىرماي, پاحتاارال تەمىر جول ستانساسىن شەكارالىق وتكىزۋ پۋنكتى تىزىمىنە ەنگىزۋگە ىقپال ەتۋى وتە-موتە قاجەت شارا بولىپ تابىلادى.
وستەمىر بەكتورەەۆ,ءماجىلىس دەپۋتاتى.
تۇراقتى كوميتەتتەر تىنىسى
زاڭ جوباسى قارالدى
سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە ء“بىر تاراپتان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە ەكىنشى تاراپتان ەۋروپالىق قوعامداستىقتار مەن ولارعا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم (اىك), بولگاريا رەسپۋبليكاسى مەن رۋمىنيانىڭ اىك-گە قوسىلۋى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى” زاڭ جوباسى تالقىلاندى.
اتالمىش قۇجاتتىڭ ماقساتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى شارتتىق-قۇقىقتىق بازانى جاقسارتۋ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق باعىتتاعى مۇددەلەرىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ بولىپ تابىلادى.
حاتتامانىڭ كۇشىنە ەنۋى ساياسي, ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, ەكولوگيالىق, اقپاراتتىق, گۋمانيتارلىق, مادەني جانە باسقا دا سالالارداعى ەكى جاقتى ىنتى-ماقتاستىققا جاڭا سەرپىن بەرۋگە باعىتتالادى.
وسى حاتتاماعا 2008 جىلعى 16 قىركۇيەكتە بريۋسسەلدە قول قويىلدى.
زاڭ جوباسى پالاتانىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەتىن بولدى, دەپ حابارلادى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
ءسىزدى نە تولعاندىرادى؟
ەگىنشىلەرگە بەرىلەتىن سۋ باعاسى قىمبات
“قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جاڭاوزەن قالاسىندا سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋاشى-لىعىن وركەندەتۋگە ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. بۇل ورايدا “ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى, جاڭاوزەن قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ پروبلەمالارىن شەشۋ ءجونىندەگى 2009-2012 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردى بەكىتۋ تۋرالى” ۇكىمەتتىڭ 2009 جىلعى 9 جەلتوق-سانداعى №2052 قاۋلىسى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كوپتەن بەرى كوكەيىندە جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەرگە قوزعاۋ سالدى, ءىس-قيمىلعا سونى سەرپىن بەردى.
اتالعان قاۋلىنىڭ 11-تارما-عىندا “توڭىرەكشىڭ ەلدى مەكەنىن-دەگى قوسالقى شارۋاشىلىقتى 500 گەكتارعا دەيىن كەڭەيتۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋ-ءشى ورالماندار ءۇشىن 1500 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ” دەپ جازىلعان. قازىردىڭ وزىندە وسى باعىتتا ءبىرشاما ايتارلىقتاي ءىس-شارالار اتقارىلۋدا. توڭىرەكشىڭ القابىن-دا بيىلعى ماۋسىمدا 100 پايىز مەملەكەتتىك ۇلەسى بار “وزەن-دارحان” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى, “بيزنەس-ينكۋباتور” مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپ-ورنى, سونداي-اق ەلۋدەن استام جەكە كاسىپكەرلەر جالپى كولەمى 285 گەكتار جەرگە ءدان سەۋىپ, 14 ءتۇرلى كوكونىس ونىمدەرىن ەگۋمەن اينالىسۋدا. بۇل جۇمىستارعا قامتىلعان 580 ادامنىڭ كوپشىلىگىن اتاقونىسىنا قايتىپ ورالعان قانداس باۋىرلارىمىز قۇرايدى.
ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرەتىن ولكەلەردەن وتە شالعايدا جاتقان, اۋا رايىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن قيىندىقتارى مول ماڭعىستاۋ وڭىرىندە كوكونىس ونىمدەرىن وسىرۋدەن جەرگىلىكتى حالىققا كەلەر پايدا مول. الىستان تاسىمالدانىپ اكەلىنەتىن كوكونىس ونىمدەرىنىڭ باعاسى دا وتە قىمبات, ءارى حالىقتىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتە المايدى.
وتكەن جىلى توڭىرەكشىڭ ەلدى مەكەنىندە ەگىن ەگۋمەن اينالىسقان جەكە كاسىپكەرلەرگە ەدىل وزەنىنىڭ سۋى ارزانداتىلعان باعامەن بەرىلۋى ناتيجەسىندە جەرگىلىكتى بازارلارداعى كوكونىس ونىمدەرىنىڭ باعاسى ءبىرشاما ارزاندادى. بۇل جەردە جوعارىدا اتالعان ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ 40-تارماعىنداعى “اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەر ءۇشىن ەدىلدىڭ سۋىن بەرۋگە “كازترانسويل” اق ءتاريفىن اعىمداعى دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ” دەپ كورسەتىلۋى كوپ كومەك بولدى. بيىلعى جىلى ەگىن كولەمىنىڭ ۇلعايۋى جەرگىلىكتى باعانىڭ ءالى دە تومەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
الايدا, ۇكىمەت قاۋلىسىندا ناقتى ايتىلعانىنا قاراماستان, “كازترانسويل” اق 2010 جىلعى شارتىندا ەگىندىك سۋ باعاسىن 154 تەڭگە 11 تيىنعا باعالاپ وتىر. بۇل جاعدايدا ەگىلەتىن كوكونىس ونىمدە-ءرىنىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتتايدى, بازار نارقى وسەدى, دايىن ونىمدەر دەر كەزىندە ساتىلماي, ەڭبەك زايا كەتەدى. سوندىقتان, ۇكىمەت جاڭا-وزەن قالاسىنىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن, قۇرعاقشىلىقتى, جازىنىڭ اپتاپ ىستىقتىعى مەن باسقا دا جايتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭاوزەندىك ەگىنشىلەرگە بەرىلەتىن سۋ باعاسىنىڭ بۇرىنعى جىلدارداعىداي ارزانداتىلۋىنا, ياعني “كازترانسويل” اق-قا ىقپال ەتۋى ءتيىس دەپ بىلەمىز.
زەينوللا الشىمباەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.