كەڭەس كەزەڭىندە ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلىپ, قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن جالماپ, قايعى-قاسىرەت اكەلگەن ناۋبەتتىڭ ءبىرى – اۋعان سوعىسى. كىم ءۇشىن, نە ماقساتپەن بولىپ جاتقانى بەلگىسىز سۇرقيا سوعىستا ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى اسكەردە بەرگەن انتىنا ادالدىق تانىتىپ, سوڭىنا دەيىن ارپالىستى.
بيىل بۇل سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 35 جىل تولدى. قانشا ۋاقىت وتسە دە, وزگە ەلدە سوعىسقان ارداگەرلەرىمىزدىڭ جان جاراسىن اۋعان ەلىنىڭ قاسىرەتى اقپاننىڭ ايازىنداي قاريتىنى ءسوزسىز.
ەلىمىزدىڭ ىشكى ءتارتىبىن تىزگىنگە العان ۇلتتىق ۇلاندا اۋعان ەلىندەگى اۋىر جىلداردىڭ قايعىسىن كوزىمەن كورىپ, باسىنان كەشكەندەر دە بار. بولمىسىندا باتىرعا ءتان باتىلدىعى باسىم ارداگەرلەرىمىز وتكەن كۇننىڭ وقيعاسىن جاستارعا تەك ۇلگى رەتىندە ۇگىتتەپ, ناسيحاتتاپ كەلەدى.
ولار – وتستاۆكاداعى اعا پراپورششيكتەر ۆيكتور كليازمين مەن ۆلاديمير سامارسكي. ەكى اعا پراپورششيكتى ءبىر ارناعا توعىستىرعان 6506 اسكەري بولىمىندەگى اسكەري قىزمەت ەدى. 1980 جىلداردا اتا-انانىڭ اۋىر ەڭبەگى مەن باتىل بەينەتىن بالا كۇنىنەن كورىپ, قالادا تۇرسا دا, قاجىرلى قىزمەتتەرىن قارا تەحنيكانى تىزگىندەۋدەن باستاعان بوزبالا جىگىتتەر مەرزىمدىك قىزمەتتەرىن اياقتاعان سوڭ, ءبىرجولا اسكەري قىزمەتكە ورالۋعا بەل بۋادى. ءبىرى جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ, ءبىرى اۋىر تەحنيكالاردىڭ ءبىرى – برونەترانسپورتەردىڭ رۋلىنە وتىردى. ۆيكتور الەكسەەۆيچ اۋعان ەلىندەگى قىزمەتكە ءوز ەركىمەن سۇرانعانداردىڭ قاتارىندا بولدى. تاۋلى ەلدەگى سوعىسقا تاڭدالىپ الىناتىن جاۋىنگەرلەر جان-جاقتى تەكسەرىستەن وتەدى. ماسكەۋدەگى ۇلكەن گەنەرالدارمەن جەكە سۇحباتتان كەيىن عانا تىزىمگە ىلىنەدى. ءبىر اسكەري بولىمدەگى پراپورششيكتەر ءبىر جاساقتىڭ قۇرامىندا قارا كۇزدىڭ قىركۇيەك ايىندا اۋعان ەلىندەگى ارپالىسقا اتتانىپ كەتتى.
ەكى دوس قىزمەتتەرىنە بايلانىستى ەكى قالاعا ءبولىندى. ۆيكتور كليازمين قاۋىپتى ورتالىق كانداگار قالاسىنا اتتانسا, سامارسكي ۆلاديمير گازنەگە كەتتى. بۇلار قىزمەتى قاتاڭ قۇپيا ساقتالاتىن ىشكى اسكەردىڭ «كوبالت» دەپ اتالاتىن ارنايى جاساعىنىڭ قۇرامىندا بولدى. بۇل ەلدە سول كەزدەگى تەمىرجولدىڭ, تەڭىز جولدارىنىڭ جوقتىعىن, اۆياتسيانىڭ ناشار دامىعانىن ەسكەرسەك, باستى كۇش تەك تاۋلى ايماقتارداعى ءجونسىز جولداردا ەدى. اسكەرگە جەتكىزىلەتىن بارلىق ماتەريال, م ۇلىك پەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ ءبارى قارا جولدىڭ بويىمەن قاتار تىزىلگەن كولىكتەرمەن تاسىمالداندى. ۆيكتور الەكسەەۆيچ برونەترانسپورتەرمەن تالاي كولىكتەردىڭ لەگىن قاتەرلى تاۋلى جولدا قالقان بولىپ الىپ ءجۇردى. تاۋ-تاستىڭ تاساسىندا قاس-قاعىمدا ءومىرىڭدى قىلىشتاي كەسىپ تۇسەتىن دۇشپانداردىڭ مەرگەندەرى وتىراتىن. كۇندەلىكتى قانشا كولىك ءوتتى, قانشا رەت شابۋىل جاسالدى, قانشا ادام جارالاندى جانە وكىنىشكە قاراي, قانشا ادام قازا بولعانىن ەسەپتەۋ – ونىڭ قاراپايىم عانا, الايدا قاھارماندىقپەن ورىندالاتىن باستى بورىشى ەدى. 1981 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بولعان ۇلكەن شايقاستاردىڭ بىرىنە كومەككە جونەلتىلگەن كولىكتەردى شەكارا ايماعىنداعى باسقا قالادان الىپ كەلۋگە تۋرا كەلەدى.
«جولىم بولدى, جول بويى ەشقانداي اتىس-شابىسسىز الىپ كەلدىم, بىراق كەرىسىنشە بولۋى دا مۇمكىن ەدى, فاشيزمگە قارسى سوعىس بولسىن, اۋعان سوعىسى بولسىن ءبىر ۇققانىم, سەن جاۋدى نەمەسە جاۋ سەنى الادى. اۋعان ەلىندەگى قاسىرەتتى جىلداردان ەسىمدە ساقتالىپ قالعانى – ەشكىمدى ماراپات تا, اتاق تا, شەن دە قىزىقتىرمادى, قيىن جولدا ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ءومىرىمىزدى ساقتاۋدى العاشقى ورىنعا قويدىق», دەپ ەسكە الادى اعا پراپورششيك ۆيكتور كليازمين.
ۆلاديمير يۆانوۆيچ گازنە قالاسىندا قىزمەت ەتتى. ولاردىڭ باستى قىزمەتى قاراپايىم حالىق اراسىندا ءجۇرىپ, بارلاۋ جۇرگىزۋ, اقپارات جيناۋ ەدى. سول ارقىلى بانديتتىك توپتاردى جويۋعا ارنالعان وپەراتسيالاردى ۇيىمداستىرۋعا كومەكتەستى. جاۋىنگەرلىك ءتۇرلى وپەراتسيانى ۇيىمداستىرىپ, زەردەلەۋگە قاتىسقان ارنايى وفيتسەرلەردىڭ ءاۆتوموبيلىنىڭ جۇرگىزۋشىسى بولا ءجۇرىپ كوپ وقيعانى باستان كەشىردى. سوعىس ءجۇرىپ جاتقان ەلدىڭ قاراپايىم عانا ءبىر اۋىلىنان كەلەسىسىنە بارۋ ۇلكەن قيىندىق تۋعىزدى. جول بويى دۇشپانداردىڭ ءتۇرلى توپتارى شابۋىل جاساۋى مۇمكىن. اۋعان اسۋىندا وت كەشكەن ۆلاديمير يۆانوۆيچ سوعىستىڭ قاتىگەزدىگىنە تالاي كوز جەتكىزدى. بالا كەزىندە كينودان عانا كورەتىن جانتۇرشىگەرلىك وقيعالار كوز الدىندا بولىپ جاتتى. جىلدان اسا وزگە ەلدە وزدەرىنىڭ ينتەرناتسيونالدىق بورىشىن وتەگەن اعا پراپورششيكتەر ۆلاديمير سامارسكي مەن ۆيكتور كليازمين 1981 جىلى ەلگە ورالدى. ارينە, امان ورالعاندارىنا قۋانىشتى ەدى, الايدا سوعىستىڭ زاردابى مەن اسەرى جۇرەكتەرىندە ءومىر بويى قالدى.
تاريحىمىزدىڭ شەجىرەلى بەتتەرىندە قالعان تالاي سوعىستىڭ بارىندە قانشاما قاھارماندىق پەن باتىرلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن تۇلعالارىمىز بار. ولاردىڭ ەرلىگىن ەگەمەن ەلدە ەركىن ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ورەندەرگە ناسيحاتتاپ, ارداگەرلەرىمىزدى ارداق تۇتۋ اسىل پارىزىمىز ەكەنى داۋسىز.
ماليكا شىنجىگىتوۆا,
اسكەري جۋرناليست