بۇگىنگىدەي گەوساياسي احۋال, حالىقارالىق قاتىناستار ءۇردىسى كۇردەلى سيپات الىپ, مەملەكەتتەر مەن ترانسۇلتتىق كومپانيالار اراسىنداعى باسەكە جاڭا قارقىن العان ۋاقىتتا جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭ زەرتتەگەن تالداۋ ەڭبەكتەرىنىڭ ماڭىزى جوعارى. وسى ماقساتتا الەمدەگى ءتۇرلى اقىل-وي ورتالىقتارى مەن مامانداردىڭ زەرتتەۋلەرى جۇيەلى جاريالانىپ كەلەدى.
بۇگىن وقىرمان نازارىنا 2024 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋم مەن «McKinsey & Company» حالىقارالىق كونسالتينگ فيرماسى بىرلەسە جاريالاعان «جاھاندىق ىنتىماقتاستىق بارومەترى-2024» (The Global Cooperation Barometer 2024) ەسەبىن ۇسىنامىز. ەڭبەكتە جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى احۋالىنا ماماندار تاراپىنان جان-جاقتى عىلىمي تالداۋ جاسالعان.
«جاھاندىق ىنتىماقتاستىق بارومەترى-2024» زەرتتەۋى بەس كورسەتكىش بويىنشا 42 ينديكاتوردى نەگىزگە الا وتىرىپ, مەملەكەتتەر مەن كومپانيالار اراسىنداعى بۇگىنگى تاڭداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنە ساراپتاما جۇرگىزىپ, تاريحي دامۋ تراەكتورياسىن انىقتايدى.
زەرتتەۋدە جاريالانعان دياگراممادا كورسەتىلگەندەي جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى بەس سالاسى بويىنشا اعىمداعى تەندەنتسيالارعا باعا بەرىلگەن.
ساۋدا جانە كاپيتال: ىنتىماقتاستىق پاندەميا كەزىندە وسكەنىمەن, گەوساياسي شيەلەنىستەر جانە جاڭا شەكتەۋلەرگە بايلانىستى 2023 جىلى باياۋلادى.
كليمات جانە تابيعات: مىندەتتەمەلەردىڭ ارتۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق دەڭگەيىنىڭ ارتقانىنا قاراماستان, تابيعاتتى لاستاۋشى قالدىقتاردىڭ ءبولىنۋ كورسەتكىشى ءالى دە وسەدى.
يننوۆاتسيا جانە تەحنولوگيا: دەرەكتەر اعىنى, زياتكەرلىك مەنشىك, حالىقارالىق ءبىلىم الماسۋ 2020 جىلعا دەيىن ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. بىراق ءارى قاراي مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ ءۇشىن بىرلەسكەن جۇمىستىڭ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.
دەنساۋلىق جانە ءال-اۋقات: پاندەميا كەزىندە ىنتىماقتاستىق كۇشەيدى, الايدا ۋاقىت وتە بۇل سالاداعى جاھاندىق ىنتىماقتاستىق قارقىنى باسەڭ.
بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك: 2016 جىلدان بەرى بۇل باعىتتا ىنتىماقتاستىق دەڭگەيى تومەندەپ, قازىرگى تاڭدا قۇلدىراۋ ءۇردىسى باسىم.
زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەكونوميكالىق قۋاتتىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن حالىقارالىق ساۋدانى قالپىنا كەلتىرۋگە بولجامدى جاھاندىق بولىنۋشىلىك تەندەنتسياسى قاۋىپ ءتوندىرىپ كەلەدى. ال تالداۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيا, ونىڭ ىشىندە گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت (AI) سالاسى جىل سايىن 2,6-4,4 تريلليون دوللارعا باعالاناتىن ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ۇلكەن الەۋەتىنە يە. جاھاندىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 2023 جىلعى ەسەبىندە كورسەتىلگەندەي قازىرگى تاڭدا الەمدە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى ەڭ كوپ داۋلى قاقتىعىستاردىڭ ورىن الىپ وتىرعانى كورسەتىلگەن. كليماتتىڭ وزگەرۋى, پاندەميا سياقتى شۇعىل داعدارىستاردى شەشۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى جەتىستىكتەردى ىلگەرىلەتۋ جانە ىقتيمال كەمشىلىكتەردىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ماسەلەلەر جاھاندىق كوورديناتسيانى جاڭا شارتتار جاعدايىندا جۇيەلەۋدى قاجەت ەتەدى.
عىلىمي تالداۋ ناتيجەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, اتالعان ەسەپتە ماماندار مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتور باسشىلارىنا ءوز مۇددەلەرىن قورعاۋ مەن جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن كەلەسى قادامداردى ۇسىنادى.
بىرىنشىدەن, جاھاندىق كووپەتيتسيا (باسەكەلەستىك جاعدايىنداعى ىنتىماقتاستىق) تاجىريبەسى. گەوساياسي تارتىس كۇشەيگەن داۋىردە تاراپتار ءوزارا باسەكەلەستىك ىنتىماقتاستىققا جول بەرمەيدى نەمەسە ءبىر سالاداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ تومەندەۋى باسقا سالاداعى ىنتىماقتاستىققا اسەر ەتەدى دەپ ەسەپتەمەۋى كەرەك. ونىڭ ورنىنا, تاراپتار باسەكەلەستىكپەن قاتار بولجامدى ورتاق مۇددەلەردى ىلگەرىلەتۋ جولدارىن ىزدەۋگە نازار اۋدارۋى قاجەت.
ەكىنشىدەن, باسقارۋ داعدىلارىن ارتتىرۋ. ءاربىر كومپانياعا, ونىڭ ىشىندە ءىرى ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارعا بەلگىلى دارەجەدە جاھاندانۋداعى وزگەرىستەر اسەر ەتەدى (مىسالى, الەمدىك ساۋدا اعىندارى). ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە بولاتىن جانە گەوساياسي كۇيزەلىستەرگە جاقسى توتەپ بەرەتىن باعىت رەتىندە باسقارۋ داعدىسىن قالىپتاستىرعان ءجون. جاھاندىق بايلانىستاردى جانە ولاردىڭ بيزنەسكە اسەرىن ءتۇسىنۋ كوپۇلتتى كورپوراتسيانىڭ ءاربىر اتقارۋشى باسشىسى ءۇشىن نەگىزگى قۇزىرەت بولۋى كەرەك.
ۇشىنشىدەن, ديناميكالى ستراتەگيالىق وپتسيالاردى قۇرۋ. جاھاندانۋدىڭ ەسكى پاراديگماسى كوبىنەسە بيزنەسكە بايلانىستى بولدى. قازىرگى تاڭدا ۇكىمەتتەر قايتادان كوشباسشى رولىنە يە. ۇكىمەت ءاربىر كومپانيانىڭ كىممەن, قايدا, قانداي قارىم-قاتىناستا ەكەنىنە مۇقيات دياگنوستيكا جۇرگىزۋى قاجەت. بۇل الەۋەتتى ءالسىز تۇستاردىڭ تاۋەكەلىن تەرەڭ باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تۇراقتى بالامالاردى جانە جاھاندىق وقيعالاردىڭ ديناميكاسىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا ستراتەگيالىق نۇسقاۋلاردى ازىرلەۋدى قوسا العاندا, ەگجەي-تەگجەي ستسەناريدى جوسپارلاۋعا جاعداي جاسايدى.
تورتىنشىدەن, ءبولىنۋ ەمەس, ءارتاراپتاندىرۋ تاجىريبەسى. زەرتتەۋدە ماماندار كومپانيالار مەن مەملەكەتتەرگە ناقتى سەرىكتەستەردەن تولىق ءبولىنۋدىڭ ورنىنا, سەرىكتەستىكتىڭ وزگە كوزدەرى مەن بايلانىستارىن ارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋدى ۇسىنادى. بۇل ءتاسىل ءبىر عانا كوزگە شامادان تىس تاۋەلدىلىكتەن اۋلاق بولۋ ارقىلى تۇراقتىلىقتى كۇشەيتەدى. ءارتاراپتاندىرۋ تۇراقتىلىقتى نىعايتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ينكليۋزيۆتى جانە ءوزارا بايلانىستى ساۋدا جۇيەسى مەن ەكونوميكالىق وسىمگە ىقپال ەتەدى. اتالعان ستراتەگيا نەعۇرلىم تۇراقتى جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكالىق لاندشافت جاساۋعا جول اشادى.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بۇگىنگى گەوساياسي احۋالدىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان, جاھاندىق ىقپالداستىق جان-جاقتى دامىپ, ىنتىماقتاستىق ەلەمەنتتەرى باسەكەلەستىك ەلەمەنتتەرىمەن قاتار ءومىر سۇرە الادى دەگەن باعا بەرەدى. ماماندار ترانسۇلتتىق كومپانيالار مەن مەملەكەتتەر جاھاندىق ىنتىماقتاستىق كۇش پەن تۇراقتىلىقتى تۋدىراتىنىن ەستە ۇستاۋى قاجەت ەكەندىگىنە كەڭەس بەرە وتىرىپ, قۇندى تالدامالىق نۇسقاۋلىقتاردى ۇسىنادى.
بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋم مەن «McKinsey & Company» حالىقارالىق كونسالتينگ فيرماسى ۇسىنعان «جاھاندىق ىنتىماقتاستىق بارومەترى-2024» زەرتتەۋى عالىمدارعا, ساراپشىلار, ۇكىمەتتەر مەن كومپانيا باسشىلارىنا, جالپى قىزىعۋشى قاۋىمعا تەرەڭ عىلىمي تالدامالىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرىمەن كومەكشى قۇرال بولا الادى.
ماريا جىلقىشيەۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى