مەگاپوليستەگى سوڭعى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – الماتى اكىمدىگى قالانىڭ 2040 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارىنا سايكەس ازىرلەنگەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىن (ەتج) ماقۇلدادى. باس جوسپاردا مەگاپوليستى دامىتۋدىڭ مونوتسەنتريستىك مودەلىنەن پوليتسەنترلىككە كوشۋ قاعيداسى كورسەتىلگەن, ياعني قالا «شىعىس قاقپاسى», «تاريحي ورتالىق», «سولتۇستىك», «وڭتۇستىك-باتىس», «باتىس» سىندى 5 قوعامدىق جانە ىسكەرلىك قىزمەت ورتالىقتارىنا بولىنەدى.
مەگاپوليستى دامىتۋدىڭ باستى ۇستانىمى – جۇرتقا جاقىن, تۇرعىندار جاياۋ بارا الاتىن جەرلەرگە بالاباقشالار, مەكتەپتەر, مەديتسينالىق مەكەمەلەر مەن ايالدامالار سالۋ. ەڭ باستىسى, الماتىدا ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋدىڭ جاڭا جوباسىندا از قاباتتى قۇرىلىسقا باسىمدىق بەرىلگەن.
الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسقار ءامرين جاڭا ەتج-نىڭ جاي-جاپسارىن بايانداي وتىرىپ: «بۇگىنگى تاڭدا ءبىز قۇرىلىس سالۋمەن اينالىساتىندارعا ەتج-نى ناقتى باسشىلىققا الۋ كەرەكتىگىن ۇقتىرىپ وتىرمىز. قۇرىلىس سالۋشى التى قاباتتى تۇرعىن ءۇيدى ەتج-داعى شارتتاردى قاپەردە ۇستاي وتىرىپ, ەسكيزى ماقۇلدانعاننان كەيىن عانا جوبانى جۇزەگە اسىرادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, بەس قاباتتى عيماراتتىڭ نولدىك بۇرىشىندا توعىز قاباتتى عيماراتتار سالىنسا, جاڭا ەتج-دا مۇنىڭ جولىن كەستىك جانە اركىم «بىلگەنىن» ىستەمەۋ ءۇشىن بۇل ايماقتاردى دەمالىس ورىندارىنا اينالدىردىق. ءبىز قالانىڭ ءوز ەرەجەسى بار ەكەنىن ءبىلدىرىپ وتىرمىز», دەدى.
الماتىدا جان-جاقتى جوسپارلاۋدىڭ جاڭا جوبالارىنا سايكەس, بازار اۋماقتارى دا كوگالداندىرىلادى. مىسالى, المالى اۋدانىندا روزىباكيەۆ كوشەسىنىڭ بويىنداعى «تاستاق» جانە «كوتەرمە ساۋدا» بازارلارىن, جەتىسۋ اۋدانىنداعى سولتۇستىك اينالما جولى بويىنداعى بازارلاردى جاڭعىرتۋ, سونداي-اق سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرىن اباتتاندىرۋ مەن تازارتۋ كوزدەلگەن. جالپى ساياباقتاردى, سكۆەرلەردى, بۋلۆارلاردى قوسا العاندا, جاسىل جەلەكتەر الاڭىن 2030 جىلعا دەيىن 3 ەسە ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار جۇردەك كولىك قاڭقاسىن جانە ءوزارا بايلانىستى كوشەلەر جەلىسىن ەنگىزۋ ەسەبىنەن قالانىڭ بارلىق اۋداندارى ءبىر-بىرىنە قوسىلىپ, شاھار تۇرعىندارى قالانىڭ كەز كەلگەن جەرىنە وڭاي بارا الادى.
ءباسپاسوز بريفينگىندە ۋربانيست سۆياتوسلاۆ مۋرۋنوۆ بەكىتىلگەن جاڭا ەتج-ءنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى ورامدىق قۇرىلىسقا ءمان بەرۋى دەي كەلە: «الماتىنىڭ پوليورتالىقتارىنداعى جاڭا قۇرىلىس قالانىڭ تاريحي جوسپارىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. ورامدىق قۇرىلىس – بۇل تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى تىعىز سالىنعان قالا ەمەس, كوشەلەر «تورى». بۇل جوسپار بارسەلونانىڭ ەشامپلە جوباسىنداعى 133-تە 133 مەترلىك قاعيداسىنا ۇقساس 150-دە 240 مەترگە دەيىنگى كوشە تورىن قامتيدى. بارسەلونا جوباسىنىڭ ەرەكشەلىگى, اۋا اينالۋ ءۇشىن قالا كەڭىستىگىن وڭتايلاندىرۋعا دەگەن تالپىنىس قانا ەمەس, «بارشاعا ارنالعان قالا» ءۇشىن جاعداي جاساۋدان تۇراتىن كەڭىستىكتەگى الەۋمەتتانۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ. بۇل تۇجىرىمداما قوعامدىق يگىلىكتەر مەن كەڭىستىكتەرگە تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ءاربىر تۇرعىن ءۇشىن الەۋمەتتىك تەڭدىك پەن قالالىق ورتاعا قولجەتىمدىلىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى», دەدى.
«قالا تۇرعىندارى اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما جۇرتتىڭ نەگىزىنەن قالالىق ءومىر سالتىنا تالپىناتىنىن كورسەتتى: تۇرعىندار ۇيىنە جاقىن جەردە جۇمىس ىستەگىسى, مەيرامحانا جانە وزگە دە قىزمەت تۇرلەرىن باسقا اۋداندارعا بارماي-اق, وزدەرى تۇراتىن ماڭنان تاپقىسى كەلەدى. سوندىقتان ەتج بۇگىندە قالا قۇرىلىسى تۇجىرىمداماسىنا كاسىبي مامانداردىڭ ىقپال ەتەتىنىن قۇرىلىس سالۋشىعا ۇقتىرادى. ەندى قۇرىلىس سالۋشى اكىمدىكپەن نە سالعىسى كەلەتىنىن مۇقيات كەلىسۋى كەرەك, سونىڭ ارقاسىندا ءبىر-بىرىنە مىنگەسىپ قالعان تۇرعىن ۇيلەر سالۋ توقتايدى», دەيدى ساراپشى.
قىسقاسى, قالانىڭ ءار اۋدانىنداعى قۇرىلىستىڭ ورامدىق تورىنا كوپتەگەن فۋنكتسيونالدى نىسان كىرەدى, بۇل جۇمىسپەن قامتۋ مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ماسەلەسىن شەشۋگە ىقپال ەتپەك.
«بۇگىندە ءبىز ادامدار ماماندىعى مەن جۇمىس ورنىن جىلدام وزگەرتۋگە ءماجبۇر بولاتىن كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. ال بۇل قالا بيلىگىنەن جۇمىس ورىندارىنىڭ قالاي قۇرىلاتىنىن ءدال ءارى ناقتى تۇجىرىمداۋدى تالاپ ەتەدى. ەتج-دا مادەني ورتالىقتار, ۇلكەن ەكولوگيالىق وندىرىستىك كەڭىستىكتەر مەن كەڭسە ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسى قاراستىرىلعان, سونىڭ ارقاسىندا جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيى 45%-دان كەم بولماۋى مۇمكىن», دەيدى سۆياتوسلاۆ مۋرۋنوۆ.
سول سياقتى جاڭا ەتج-دا ينجەنەرلىك جەلىلەر ءۇشىن ءوتۋ ارنالارى قاراستىرىلىپ وتىر. بۇل شارا جول جانە تروتۋار جابىنىن قوپارماي, كوگالدارعا زيان كەلتىرمەي جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«ەتج-دا قىزمەت كورسەتۋشى پەرسونال, جوندەۋ ماتەريالى مەن جابدىقتارى ءۇشىن ۇزىندىعى 27 شاقىرىم ءوتۋ ارنالارىن ورناتۋ كوزدەلەدى. بۇل ءادىس سامال شاعىن اۋدانداعى قۇرىلىس كەزىندە سىنالىپ, بىراق تولىق ەنگىزىلمەي, اياقسىز قالعان ەدى. مۇنداي ادىسپەن كوممۋنيكاتسيا ورناتۋ قىمباتىراق, الايدا ۇزاقمەرزىمدى كەلەشەكتە ايتارلىقتاي قاراجات ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ وتىر باسقارما وكىلدەرى.
الماتى