سارا اپانىڭ سوڭعى ساپارى

سول تۇستا اقتوبەلىك ولكەتانۋشى جۇ­ما­باي اسارباەۆ وسىدان تۋرا قىرىق جىل بۇرىن الماتى قالاسىندا سارا مىڭجاساروۆامەن ءبىر داستارقاندا دام­دەس بولعانىن, سول وتىرىستا ءابىش كەكىل­باەۆ, فاريزا وڭعارسىنوۆا, ءماريام قارا­قوناقوۆا سىندى قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى سارا اپامىزدى كەرەمەت سىيلايتىندىعىن كورگەنىن بىزگە بايانداپ بەرگەن ەدى.

سارا راحمانقىزىنىڭ جانىندا ءجۇ­رىپ, جازۋشىلىق شەبەرلىگىن وزىنە ۇلگى تۇت­قانداردىڭ ءبىرى – بۇگىندە الماتى قالاسىندا تۇراتىن قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى ماعيرا قوجاحمەتوۆا.

– سارا مىڭجاساروۆا – ورتا ازيا ەلدەرىندە تۇڭعىش رومان جازعان ايەل قا­لامگەر. مەن ونىمەن شىعارماشى­لىق جولدا تانىسىپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇن­دەرىنە دەيىن جاقىن ارالاستىم. ول تۋرالى رەسپۋبليكالىق گازەتتەرگە جاريا­لاعان «قازاقتىڭ تۇڭعىش رومانيست قىزى», «سارا اپانى ساعىنۋ» سىندى ماقا­لالارىم دا بار. سارا اپامىز – قالام جۇگىمەن قاتار, تالايىنا جازىلعان تاعدىر جۇگىن دە قوسا ارقالاي العان رۋحى مىقتى جان. سۇيىكتى جارى مۇقىش اعا­مىز تىم ەرتە كوز جۇمدى, جالعىز ۇلى وسپا­­نىنان ايىرىلدى. وسىدان كەيىن ۇزاق ۋاقىت قالام ۇستاي الماي, شىعارما­شى­لىق­تان الشاقتاعان دا كەزدەرى بولدى. بار مەيىرىمىن توككەن جالعىز قىزى قارلىعاشى بۇگىندە كانادادا تۇرادى. ول جاقتا سارا اپامىزدىڭ ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەن, عىلىم جولىن قۋعان, پروفەسسور نەمەرەسى سالتانات بار. ارتىندا وسىنداي ءىز قالعانىنا تاۋبە دەيمىز. سارا اپامىز كوزى تىرىسىندە عابيت مۇسىرەپوۆ, زەينوللا سەرىكقاليەۆ, سەيفوللا وسپانوۆ سىندى بەلگىلى تۇلعالارمەن جاقىن ارالاستى. سارا مىڭجاساروۆانىڭ ەسىمىن قالاي ۇلىقتاساق تا جاراسادى, ەسىمىن بيىكتەردەن كورسەتە الساق, ەلدىگىمىزدىڭ بەلگىسى, – دەپ تەبىرەنگەن-ءدى ماعيرا داۋلەتبەكقىزى.

سارا اپانىڭ 100 جىلدىعىنا وراي جا­قىندا شالقار اۋداندىق ورتالىق كى­تاپحا­ناسىنىڭ كوۆوركينگ زالىندا ء«وز ءداۋى­رىنىڭ تامىرشىسى» اتتى ادەبي كەش ءوتتى. وسى شاراعا جازۋشىنىڭ تۋعان جەرى كىشى­قۇم اۋىلدىق وكرۋگىنەن ارنايى كە­لىپ قا­تىس­قان, ارداگەر ۇستاز, ءبىلىم بەرۋ ء­ىسى­نىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى اققايىر وراز­باەۆ ورتاعا سالعان ەستەلىكتەر وقىر­­مان­ قاۋىمنىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ارداگەر ۇستاز­ ايتقان اڭگىمەنىڭ وزەگى مىنادا بولدى.

1994 جىلدىڭ 7-10 جەلتوقسان كۇندەرى ارالىعىندا سارا مىڭجاساروۆانىڭ مەرەيلى 70 جاسقا تولۋىنا وراي تۋعان ول­كەسى – كىشىقۇم اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ور­تا­­لىعىنداعى توعىز ورتا مەكتەبىندە ۇلكەن ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. اق­قا­يىر اعامىز ول كەزدە اتالعان مەكتەپ دي­رەك­­تورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىن­با­سارى ەكەن. سارا راحمانقىزى تۋعان جە­­رىنە وزىمەن بىرگە قىزى قارلى­عاش­تى, قازاق­ستان جازۋشىلار وداعىنىڭ سول كە­زدەگى ەكىن­شى حاتشىسى بەيبىت قويشىباەۆتى, تا­نىمال اقىن سەيفوللا وسپانوۆتى ەرتىپ كەلەدى. كەلەلى كەزدەسۋگە جەرگىلىكتى جەر­دەن شالقار اۋدانى­نىڭ سول كەزدەگى اكى­مى كەڭەس ابدۋللين, ورىنباسارى قۇداش بەك­بەرگەنوۆ, توعىز سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى التىنباي ورىنباەۆ, جەرلەس ساتي­ريك-جازۋشى تورەجان ءمان­دىباي, اۋداندىق «شالقار» گازەتىنىڭ رەداكتورى مۇقامبەتالي ەسماعانبەتوۆ, جەر­گىلىكتى اكىمشىلىكتىڭ ءتىل ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى جانعا­بىل قاباقباەۆ جانە اۋىل تۇرعىندارى قاتىسادى.

– مەن ول كەزدە 40 جاستا ەدىم. سول كەزدەسۋدە مەكتەبىمىزدىڭ وقۋشىلارى ء«توزىم شەڭبەرى» رومانىنان مونولوگتار وقىدى, ءبىز مۇعالىمدەر بولىپ كورىنىس قويدىق, — دەيدى اققايىر اعاي.

جازۋشى سول كەلگەنىندە تەمىرجول بو­يىنداعى №30 ورتا مەكتەپتە دە كەزدەسۋ وت­كىزىپ, ءوزىنىڭ بالالىق شاعى وتكەن قارا­شوقات ستانساسىنىڭ شەتىندە ورنالاسقان اتا-اناسىنىڭ زيراتىنا بارىپ, تاعزىم ەتەدى. قالامگەر ءوزى تۇرعان ءۇيدى كورسەتۋدى وتىنگەندە اۋىلىنىڭ جاسى ۇلكەن اقساقالى زەينوللا تاشكەنين: «مىنە, مىنا ۇيدە سىزدەر تۇرعانسىزدار, اناڭ لايىق 1936 جىلدارى ەلدى بىرىڭعاي ساۋاتتاندىرۋ ىسىنە, سايلاۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاستى. قازاق-ورىس دەپ اتالىپ, ورىنبور قالاسىنا قاراعان وسى اۋىلداعى مەكتەپتە اناڭ باستاۋىش سىنىپقا ساباق بەرگەن العاشقى ۇستازداردىڭ ءبىرى بولدى», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.

سارا مىڭجاساروۆا سول ساپارىندا كىندىك قانى تامعان كىشىقۇم ولكەسىن ءۇش كۇن بويى ارمانسىز ارالاپ, جەرلەستەرىنىڭ داريا كوڭىل, سىي-قۇرمەتىنە ريزاشىلى­عىن ءبىلدىرىپ, الماتىسىنا اتتانادى. بۇل ونىڭ تۋعان جەرىنە سوڭعى تابان تىرەۋى ەكەن.

جازۋشىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنال­عان ادەبي كەش بارىسىندا وقىرماندارعا سارا مىڭجاساروۆا تۋرالى «Qazaqstan» ۇلتتىق ارناسىنان 2015 جىلى بەرىل­­گەن دەرەكتى ءفيلمنىڭ ءۇزىندىسى كورسەتىلدى. وقىر­مان قاۋىم بەينەروليكتەن جازۋشى­نىڭ تاعدىرلى ءومىر جولىن كورىپ, قايسار­لىعىنا ءتانتى بولدى.

قالامگەردىڭ شالقار قالاسىندا قا­زىر جاڭىلدىق كوپتىلەۋوۆا ەسىمدى نە­مەرە ءسىڭلىسى تۇرادى. دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنان زەينەتكەرلىككە شىق­قان ول ستۋدەنتتىك شاعىندا سارا اپاسى­نان كوبىرەك قامقورلىق كورىپتى. اۋدان ورتا­لىعىنداعى «اناعا تاعزىم» عيما­را­تىنىڭ كەڭ زالىنا ىلىنگەن شالقارلىق قۇرمەتتى انالاردىڭ سۋرەتتەرى قاتارىندا سارا مىڭجاساروۆانىڭ دا بەينەسى بار. انالار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى ءجيى باس قوسا­تىن بۇل ورىندا «قىر قىزدارى», «ايەل باقىتى», ء«توزىم شەڭبەرى» سىندى رومانداردى ومىرگە اكەلگەن جەرلەسىمىزدىڭ تاباندىلىعى تالاي تاقىرىپتارعا ارقاۋ بولارى تالاسسىز.

وسىنداي ادەبي-تانىمدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا تۋعان جەرىندە دە جازۋشى اپامىز تۋرالى ناق بىلەتىن, كوز كورگەندەردىڭ قاتارى سيرەگەنىن اڭ­عار­دىق. الايدا كوكىرەگى وياۋ, قارا ورمان وقىرمان باردا قازاقتىڭ قايسار قا­لامگەر قىزى سارا مىڭجاساروۆانىڭ ەسىمى ۇمىتىلماق ەمەس.

دينارا ماقساتقىزى,

شالقار اۋداندىق ورتالىق

كىتاپحاناسىنىڭ قىزمەتكەرى

اقتوبە وبلىسى