شەكاراداعى اۋىلدىڭ جابىلعانى كىمگە ءتيىمدى؟

بيىلعى 23 قاڭتاردا سولتۇستىك قا­زاقستان وبلىسى جامبىل اۋدانىنىڭ جامبىل اۋلىندا جيىن ءوتتى. بۇل جيىن – وسى اۋدانعا قاراستى امانگەلدى, سۋاتكول اۋىلدارىن تاراتۋ تۋرالى جامبىل اۋىلدىق وكرۋگى اكىمدىگىنىڭ ۇسىنىسىنا وراي وتكىزىلدى. جيىنعا امانگەلدى, سۋاتكول اۋىل­دا­رى­نىڭ تۇرعىندارى قاتىستى. قا­­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىلدىق جەرلەردى جويۋ تۋرالى زاڭىنىڭ 8-بابىن العا تارتقان جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى نۇرجان تۇرسىنباەۆ امانگەلدى, سۋاتكول اۋىل­دارىنىڭ جابىلاتىنى تۋرالى مالىم­دەدى. سەبەپ؟ سەبەبى وسى اۋىل­دار­ تۇرعىندارىنىڭ سانى زاڭ تالابىندا كورسەتىلگەنىندەي, 50 ادامنان از. الايدا سۋاتكول, امانگەلدى اۋلىنىڭ ازاماتتارى بۇل ۋاجبەن كەلىسپەيدى.

جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى نۇرجان تۇرسىنباەۆ: «زاڭ بار. ءبىز سول زاڭعا سايكەس جۇمىس ىستەيمىز. زاڭدا اۋىلدا ادام سانى 50-دەن كەم بولماۋى كورسەتىلگەن. سىزدەر ايتىپ وتىرعان امانگەلدى, سۋاتكول اۋىلدارىنداعى تۇر­عىن سانى 50-دەن از. جىل سايىن ەكى رەت اۋىلداردى ارالاپ, قانشا ادام تۇرا­تى­نى تۋرالى ەسەپ جۇرگىزەمىز. سول ەسەپكە ساي, وسى ەكى اۋىلداعى حالىق سانى 50-گە جەتپەيتىندىكتەن, ولاردى جابۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلدى», دەيدى.

سونداي-اق ول ەكى جىل بۇرىن اۋىل ازاماتتارى كوشى-قون باعدارلاماسىمەن وڭ­تۇستىكتەن وتباسىلاردى كوشىرىپ اكەلە­تى­نىن ايتقانىن, الايدا ەشكىم كوشىپ كەلمەگەنىن العا تارتتى. امانگەلدى, سۋاتكول اۋىلدارىن تاراتۋ تۋرالى شە­شىم قابىلداۋشى 4 ادامنان تۇراتىن جەر­گىلىكتى قوعامداستىقتىڭ ءبىر وكىلى نۇرجان كەنجەعوزين باسقا ايماقتان ارنايى باعدارلامامەن كوشىپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ كوبى كەرى كوشىپ كەت­كەنىن, كوپ ادامنىڭ اۋىلداردا تۇراق­تامايتىنىن ايتادى. اتالعان اۋىل­داردان ءوز تۇرعىندارى كوشىپ جات­قان­دا, باسقا ايماقتان كوشىپ كەلگەن ادام قالاي تۇراقتاپ قالسىن؟ اۋىل حالقى تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن اۋىلدىڭ ينفرا­قۇ­رىلىمى تالاپقا ساي بولۋعا ءتيىس. ال ول ينفراقۇرىلىمدى جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى بيلىك وكىلدەرى جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. اۋىل مەن حالىققا جاعداي جاساۋى كەرەك اكىم-قارالارعا امانگەلدى مەن سۋاتكولدىڭ اتىن كارتادان وشىرە سالۋ الدەقايدا جەڭىل سياقتى. قىس ماۋسىمىندا كولىك قاتىناسى قيىندايتىن, جولدارى ويىق-شۇقىر, ال اۋىز سۋ پرو­ب­لەماسى شەشىمىن تاپپاعان اۋىلدارعا كىم كوشىپ بارادى؟ ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان قويىلعان بۇل سۇراققا جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ن.تۇرسىنباەۆ تا, شەشىم شىعارۋشى قاۋىمداستىق وكىلى ن.كەنجەعوزين دە جاۋاپ بەرگەن جوق. اكىم ن.تۇرسىنباەۆ اۋىلدى جابۋ تۋرالى زاڭدى العا تارتپاس بۇرىن, وك­رۋگتىڭ اكىمى رەتىندە زاڭمەن بەكى­تىل­گەن مىندەتتەرىن تولىعىمەن ورىن­داعانىن ءتىزىپ ايتىپ بەرەر دەپ كۇت­كە­نىمىز بەكەر بولدى. سونىمەن قاتار امانگەلدى, سۋاتكول اۋىلدارىن ەكى جىل بۇرىن بو­لا­شاعى جوق اۋىلدار قاتارىنا قوسىپ قويعان جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى «اۋلى­­مىزعا ەشكىم كەلمەيدى» دەپ شا­عىم­دانۋىن قالاي تۇسىنەمىز؟

امانگەلدى اۋلىنىڭ ازاماتى, تانىمال جۋرناليست سايىن شايمەردەن: «قازىرگى كەزدە «ەكپىن – 2002» جشس باسشىسى ەكپىن دەگەن بىرەۋدىڭ ومىرسەرىك ابيەۆ اتتى بالاسى 4000 قويىن اۋ­لى­مىز امانگەلدىدە جايىپ وتىر. اۋىل­داعى مەكتەپتىڭ دە كۇل-تالقانى شى­عىپ, قيراپ جاتىر. بۇل ماسەلەدە حالقى جوق اۋىلدى ادامعا تولتىرىپ, كوركەيتىپ, دامىتۋ ەمەس, كەرىسىنشە اۋىلدى جويىپ, جەردى بوساتىپ, يەمدەنۋگە جانتالاسىپ جاتقان استىرتىن ارەكەتتىڭ سۇلباسى بايقالادى. اۋىلدا زاڭدى, تۇراقتى تىركەۋدە قازىر ونداعان ادام تۇر. سوعان قاراماستان, جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­شى بيلىك وكىلدەرى اۋىل­دى جابۋدان باسقاعا باس اۋىرتقىلارى كەلمەي وتىر. پرەزيدەنتىمىز اۋىلداردى كوتەرەيىك, كور­كەيتەيىك دەپ اۋقىمدى جۇمىس ات­قا­رۋعا شاقىرادى. ال بىزدە بار اۋىلدى جويىپ, بوساعان جەردى ۇستاعاننىڭ قولىنا, تىستەگەننىڭ اۋزىنا بەرۋگە جانتالاس باستالدى. زۇلمات اشارشىلىقتا دا, سوعىس زامانىندا دا جابىلماعان اۋلىمىز ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جابىلاتىنى جانىمىزعا باتادى», دەيدى.

ءسوز بولىپ وتىرعان سولتۇستىك قا­زاق­ستان وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىن­دا­­عى امانگەلدى اۋلى – قازاق­ستان­نىڭ حالىق جازۋشىسى, دراماتۋرگ سافۋان شاي­مەر­دە­نوۆتىڭ تۋعان مەكەنى. قالامگەردىڭ قارا شاڭىراعى امانگەلدى اۋلىندا قاز-قالپىندا ساقتاۋلى تۇر. تاريحي تۇلعانىڭ تابانى تيگەن تۋعان اۋلىن ەل ازاماتتارى ساقتاپ قالايىق دەسە دە, جامبىل اۋدانىنىڭ اتقامىنەرلەرى ماسە­لە­نى شەشۋدى ءبىر-بىرىنە سىلتەپ, سيىر­قۇيىم­شاق­تاندىرىپ وتىر.

جامبىل اۋلىنداعى جيىنعا قاتىس­قان ەل ازاماتتارى بۇل ءىستىڭ استارىندا امانگەلدى, سۋاتكولدى جاۋىپ, بوساعان جەر­لەرىن يەمدەنگىسى كەلگەن الدەكىمنىڭ قيتۇرقى ارەكەتى بولۋى دا مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. قازىردىڭ وزىندە «ەكپىن – 2002» جشس امانگەلدى اۋلىنا تيەسىلى 260 گەكتار جەردى جالعا الىپ, مال جايادى.

«اۋلىمىزعا تيەسىلى ءۇش مىڭداعان گەكتار جەر ونداعان جىل بويى پايدالانىلماي جاتىر. سول جەرلەردى يگەرەيىك, مال اسىراپ, ەگىن ەگەيىك دەسەك, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى ءتۇرلى سىلتاۋدى العا تارتىپ, بەرمەيدى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ يگەرىلمەگەن جەرلەردى كەرى قايتارۋ تۋرالى ارنايى قۇجاتتاردى قابىلدادى. ال بىزدەگى جاعداي مىناداي. مىڭداعان گەكتار جەرىمىز بارىن قايتەيىن, پايداسىن كورە الماي وتىرعان سوڭ. وسىدان ەكى جىل بۇرىن قىتايداعى قانداستارىمىز ءبىر اۋىل بولىپ كوشىپ كەلگىسى كەلدى. مال ءوسىرىپ, ەگىن ەگەمىز دەدى. وكىنىشكە قاراي, جەرگىلىكتى باسشىلاردىڭ «بوس جەر جوق» دەگەن جاۋابىنان كەيىن قانداستارىمىز كەلۋدەن باس تارتتى. ء«بىز قىتايدا دا جالدانىپ جۇمىس ىستەپ, قۇلدىڭ كۇيىن كەشىپ ءجۇرمىز. اتاجۇرتتا ءوز كاسىبىمىزدى دوڭگەلەتىپ, ەلگە دە, جەرگە دە پايدامىز تيسە دەيمىز», دەدى ولار. وسىلايشا, كە­لەيىن دەپ وتىرعان ادامداردان ايىرىلىپ قالدىق», دەپ كۇيىنەدى امانگەلدى اۋلىنىڭ ازاماتى جاپار تولەگەنوۆ.

جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى نۇرجان تۇرسىنباەۆ تا, جەرگىلىكتى قوعامداستىق وكىلى نۇرجان كەنجەعوزين دە «اۋلىمىزعا ەشكىم كەلمەيدى. اۋىل­دا ادام جوق» دەيدى. اشىعىن ايت­قاندا, قيراپ-قاڭىراپ بوس جاتقان اۋىلعا كىم كەلەدى؟ قونىس اۋداراتىن ءاربىر ازاماتتىڭ ەڭ ءبىرىنشى قالاۋى – مال ءوسىرىپ, ەگىن ەگۋ. وكىنىشكە قاراي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مىڭ­دا­عان گەكتار جەر ساناۋلى كىسى­لەر­دىڭ ۋىسىندا. كوشىپ كەلەم دەۋشىلەر الگى كىسىلەرگە جالدانىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك, بولماسا ءوز كاسىبىن يگەرەمىن دەيتىندەرگە جالعا بەرىلە قويار جەر جوق. بارلىق پروبلەمانىڭ تۋىندايتىن تۇسى دا وسى.

2022 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ: «مەن سايلاۋالدى باعدارلامامدا اۋىلدى وركەندەتۋ ىسىنە باسا نازار اۋداردىم. بۇگىندە قازاقستان حالقىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعى اۋىلدا تۇرادى. «اۋىل – ەل بەسىگى» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتقان جوق. سوندىقتان, اۋىلداعى جاعدايدى جاقسارتا الماساق – بارىمىزگە سىن. سول ءۇشىن مەن بۇگىن اۋىلدى دامىتۋ ماسەلەسى تۋرالى جارلىققا قول قويامىن»,  دەپ ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا وتكەن ۇلىقتاۋ راسىمىنەن كەيىن ۇكىمەتكە اۋىلدى دامىتۋدىڭ 5 جىلعا ارنالعان ناقتى جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى شەكارالاس اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىنىن دا سول جيىن­دا قاداپ ايتقان بولاتىن.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جام­بىل اۋدانى شەكارالىق اي­ماق­­قا جاتادى. ال جامبىل اۋدا­نى­نىڭ اكىمى ازامات بەكتاسوۆ پەن وسى اۋدانداعى جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى نۇرجان تۇرسىنباەۆ امانگەلدى, سۋاتكول اۋىل­دارىن جاۋىپ, اڭىراعان بوس دالاعا اينالدىرۋعا نەگە كۇش سالىپ وتىر؟ جامبىل اۋلىندا وتكەن جيىندا اۋىل اكىمى ن.تۇرسىنباەۆ بۇيرىقتىڭ سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىستىق ءماسليحاتىنان كەلگەنىن العا تارتۋمەن بولدى. ولاي بولسا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير بۋبەنكو دا مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ تۇجىرىمداما, باعدارلامالارىمەن كەلىسپەيتىن بولعانى ما؟ 2023 جىلى 4 جەلتوقسان كۇنى استانادا وتكەن بريفينگتە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ تە ايماقتاعى جابىلۋ الدىندا تۇرعان اۋىلدارعا قاتىستى توقتالىپ: «وبلىستا 635 ەلدى مەكەن بار. ونىڭ 125-ءىنىڭ حالىق سانى 50-گە دە جەتپەيدى. تاعى 39 اۋىلدا 3-4 ادام عانا تۇرادى. جالپى, وڭىردە حالىق سانىنان دا, اۋماعى جاعىنان دا تالاپتارعا ساي كەلمەيتىن ەلدى مەكەندەر كوپ. الايدا بولاشاعى جوق اۋىلدارعا قاتىستى ماسەلەگە ءبىز وتە مۇقيات قارايمىز. اۋىل تۇرعىندارىمەن, كاسىپكەرلەرمەن سويلەسىپ, بۇل ماسەلەنى ءالى دە قاراستىراتىن بولامىز», دەگەن بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, سولتۇستىك قا­زاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆتىڭ ءسوزى جامبىل اۋدانى مەن اۋىلدىق اكىمدەرىن ويلاندىرماي تۇر.

P.S. سوڭعى اقپاراتقا سۇيەنسەك, جامبىل اۋلىندا وتكەن جيىن حاتتاماسىندا امانگەلدى, سۋاتكول اۋىلدارى تۇرعىندارى تولىق كوشىپ كەتپەگەنىنە بايلانىستى تاراتىلمايتىنى تۋرالى شەشىم قابىلدانىپتى. الايدا جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى ازامات بەكتاسوۆقا وسى ماسەلەمەن ارنايى بارىپ-قايتقان جاپار تولەگەنوۆ: «اۋدان اكىمى ازامات بەكتاسوۆ سوڭعى نۇكتەنى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتى قوياتىنىن ايتىپ, شىعارىپ سالدى»,  دەيدى. امانگەلدى, سۋاتكولدىڭ حالقى اۋىلدارىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالاتىنىن, ماسەلەنى پارلامەنتتە كوتەرىپ, ۇكىمەتكە جانە مەملەكەت باسشىلىعىنا حات جولدايتىنىن جەتكىزدى.

مەرۋەرت حۋساينوۆا 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى