قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى كەڭسەسىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۇحباتىن تالقىلاۋعا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار پرەزيدەنت سۇحباتىنىڭ نەگىزگى تۇستارىن تالداپ, وندا قوزعالعان ماڭىزدى تاقىرىپتار بويىنشا وي-پىكىرىن ءبىلدىردى.
حالىقتىڭ كوكەيىنەن شىقتى
سپيكەرلەر «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن وسىنداي اقپاراتتىق جانە مازمۇندى سۇحباتى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا العىستارىن ءبىلدىردى. ولار ونى پروگرەسسيۆتى ۇلتتى دامىتۋ مەن نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام دەپ تانىدى جانە سۇحباتتاردا ايتىلعان, ۇسىنىلعان يدەيالار مەن دامۋ جولدارىنا قولداۋ ءبىلدىردى. قازاقستان ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى بانۋ نۇرعازيەۆانىڭ مودەراتورلىعىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە ەكونوميكا, ساياسات, قوعامدىق دامۋ, ۇلتتىق مادەنيەت جانە باسقا دا ماسەلەلەر مۇقيات قارالىپ, تالقىلاندى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ناقتى دا اشىق جاۋاپتارى قوعامدا كەڭ قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. اركىم ءوزىن مازالاپ جۇرگەن ساۋالدارعا جاۋاپ الا الدى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇگىنگى دوڭگەلەك ۇستەلىمىزدىڭ تاقىرىبى – «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت تۇجىرىمداماسى جانە ادىلەتتى قازاقستان قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋ». وزدەرىڭىزگە ءمالىم, اتالعان تۇجىرىمداما 2019 جىلى العاش رەت جاريالاندى. قازىر بۇل ءوز ناتيجەسىن بەرە باستادى.
كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ەلىمىزدە ءتۇرلى جاعداي بولدى. مەملەكەت باسشىسى سۇحباتىندا بۇل ماسەلەلەرگە دە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت مىندەتىن اتقارۋعا كىرىسكەن العاشقى كۇننەن باستاپ قاراپايىم ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باسىمدىق بەردى. حالىقتى تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەردى كوتەردى. سونىڭ ىشىندە, جەمقورلىقپەن كۇرەسۋگە ايرىقشا ءمان بەرىپ, بيلىكتىڭ شوعىرلانۋى, ساناۋلى ادامنىڭ عانا بايىپ, حالىقتىڭ نەگىزگى بولىگىنىڭ كەدەيلىككە ۇشىراۋىنا توسقاۋىل قويۋعا تىرىستى. مۇنىڭ ءبارى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىندا قامتىلعان», دەدى جيىندى اشقان ب.نۇرعازيەۆا.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى ءوز سۇحباتىندا قاڭتار وقيعاسىنا سەبەپ بولعان ماسەلەلەرگە ەرەكشە توقتالعان. وسى ورايدا, اليانس باسشىسى قاسىرەتتى كەزەڭ ەلدىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋىنە ىقپال ەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇكىل الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق احۋال تۇبەگەيلى وزگەردى. قوعامىمىزدىڭ دا العا قادام باسقانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. حالقىمىز مەملەكەت باسشىسىنا سەنەدى. ازاماتتىق اليانس باسشىسى رەتىندە كۇن سايىن قوعام وكىلدەرى تاراپىنان وسىنداي پىكىرلەردى ەستيمىن. ءالى دە اتقاراتىن جۇمىس شاشەتەكتەن. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر جۇيەسى اتالعان تۇجىرىمدامانىڭ ىرگەتاسىنا اينالۋعا ءتيىس», دەدى ب.نۇرعازيەۆا.
بۇدان كەيىن ءسوزدى ءماجىلىس دەپۋتاتى مارات باشيموۆ الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى ەل تىزگىنىن قولعا العالى بەرى ازاماتتىق قوعامعا يەك ارتىپ كەلەدى. بۇعان دالەل رەتىندە سپيكەر ۇلتتىق كەڭەستىڭ قۇرىلۋىن العا تارتتى.
«سۇحباتتا پرەزيدەنت ەلدەگى ەكى بيلىك تۋرالى ايتۋى مەن ءۇشىن ماڭىزدى. قازاقستاندا كونستيتۋتسيا ۇستەمدىگى ءبىرىنشى ورىندا تۇر. وندا ءبارى انىق جازىلعان. بيلىكتىڭ ءۇش تارماعى بار, ونىڭ ۇستىندە مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ قۇزىرەتى اياسىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن قۇرادى. ياعني بۇل كونسۋلتاتيۆتى مەكەمە عانا بولۋعا ءتيىس. وسى ورايدا, كۇشتىك قۇرىلىمدار كونستيتۋتسيا بويىنشا پرەزيدەنتكە باعىنۋى كەرەك. ال ولار ءارلى-بەرلى جۇگىرىپ ءجۇردى. قاڭتار وقيعاسىنىڭ ورىن الۋىنا ءبىر سەبەپ تە وسى. ەلىمىزدە كونستيتۋتسيا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعاندا عانا پرەزيدەنت ءوز قۇزىرەتىن ورىندايدى. باسقا مەملەكەتتىك مەكەمەلەر ءوز مىندەتىن اتقارادى. سوندا عانا ادىلەتتى قازاقستان قاعيداتى جۇزەگە اسادى», دەدى م.باشيموۆ.
دەپۋتات ءوز سوزىندە ازاماتتىق قوعامنىڭ وزگەرىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا YouTube جەلىسىندە كوپ كانال اشىلىپ, قوعام پىكىرى اشىق تالقىلانادى.
«قازىرگى تاڭدا پارلامەنتتىڭ ءرولى تۇبەگەيلى وزگەردى. ءتيىمدى باقىلاۋ قۇرالى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. مەن حالىقارالىق قۇقىق بويىنشا مامانمىن. سويتە تۇرا, كۇن سايىن قۇقىقتىق سالانىڭ باسقا 30 باعىتى بويىنشا تەرەڭ ىزدەنۋگە تۋرا كەلەدى. كۇن سايىن جاڭا نارسە ۇيرەنەمىز. سەبەبى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەمىز. ويتكەنى زاڭ قابىلدانعاندا ونىڭ مۇلتىكسىزدىگىنە ءمان بەرۋگە ءتيىسپىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن وليگارحتاردى قورعاپ, قاراپايىم جۇمىسشىنىڭ قۇقىعىن بۇزاتىن زاڭ نورمالارى تالاي مارتە قابىلداندى», دەدى م.باشيموۆ.
مارات سوۆەت ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, زاڭ ۇستەمدىگىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ قاجەت. قوعامدىق باقىلاۋ عانا مەملەكەتتىڭ دامۋىنا, العا جىلجۋىنا جول اشپاق.
اتقارىلعان جۇمىستىڭ ەسەبى
كەلەسى كەزەكتە ءسوزدى استانا قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زۇلفۇحار عايپوۆ الدى. بايانداماشىنىڭ پايىمداۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە سۇحبات بەرۋىنىڭ ءمانى ەرەكشە. بۇل پرەزيدەنتتىڭ ەل تىزگىنىن قولعا ۇستاعالى بەس جىلدا اتقارعان جۇمىسىنىڭ ەسەبى ىسپەتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
«پرەزيدەنت 2019 جىلدان باستاپ ءبارىن سارالاپ شىقتى. قازىر ادىلەتتى قوعام تۋرالى كوپ ايتىپ ءجۇر. ادىلەتتى قوعام قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن بولعان سەكىلدى كورىنەدى. بىراق ەستەرىڭىزدە بولسا, مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلعى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ادىلەتتى قوعام ورناتۋ تۋرالى العاش رەت مالىمدەگەن-تۇعىن. ياعني بۇل قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن عانا شىققان جوق. بۇل – بىرىنشىدەن.
ەكىنشىدەن, پرەزيدەنت سۇحباتىندا كەلەسى ۇنامدى تۇسى مىناۋ. مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى وتىرىسىندا سۇحباتتا ايتىلعان بىرقاتار ماسەلەنى كوتەرگەن ەدى. سونىڭ ىشىندە كادر ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋگە شاقىردى», دەدى ز.عايپوۆ.
وسى ورايدا سپيكەر تاعى ءبىر ماڭىزدى جاعدايعا نازار اۋداردى. بۇعان دەيىن ەل باسشىسى قازاقستان حالقىن جاڭا جىلمەن قۇتتىقتاعاندا قولىنا شاراپ ۇستاپ تۇراتىنىنا توقتالىپ, بيىل گيمن ورىندالعانىنا ەكپىن بەردى.
«مەملەكەت باسشىسى تۇركىستاندا «ادال ازامات» دەگەن تۇجىرىمداما ۇسىندى. بۇل – بۇرىن-سوڭدى ايتىلماعان ماسەلە. ادال ەڭبەك, ادىلەتتى قوعام, ادال ازامات – ەلدى دامىتاتىن ءۇش تريادا. ارقايسىمىز اردىڭ, وتاننىڭ, قوعامنىڭ الدىندا ادال بولساق, مىندەتتى تۇردە ادىلەتتى قوعام ورنايدى. وسى جاعىنان قاراعاندا, پرەزيدەنت سۇحباتىندا ادال ازامات, ادىلەتتى قوعام تۇجىرىمداماسىنا ەرەكشە توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇندىلىققا قاتىستى دا وي قوزعاپ, بىلاي دەدى. «جاڭا جىل – ارينە, كۇنتىزبەنىڭ جاڭا پاراعىن اشاتىن ماڭىزدى مەجە. وسى ساتتە وتكەن جىلدى قورىتىندىلاپ, كەلەشەككە جوسپار قۇرۋ ادەتكە اينالعان. ءبىر جاعىنان, جاڭا جىل مەن ءۇشىن قاستەرلى مەرەكە ەمەس. ونىڭ ۇستىنە, ءوزىمىزدىڭ ءتول جاڭا جىلىمىز – ءاز ناۋرىزدى ەستەن شىعارماعان ءجون. بۇل مەيرام – تىرشىلىكتى تۇلەتە كەلەتىن ناعىز تابيعي جىل باسى», دەدى. ياعني مەملەكەت باسشىسى وسىنداي ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ۇلكەن ءمان بەرەدى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز», دەدى ز.عايپوۆ.
قوعامدىق كەڭەس توراعاسى سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ «وبال» ۇعىمىن دا قولدانعانىنا ەرەكشە ەكپىن قويدى. وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى وبالدى, ادالدىقتى, ادىلەتتى ءتۇسىنىپ وسسە, العا قويعان ماقساتىمىزعا جەتۋگە مۇمكىندىك مول ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق وتكەن جىل ەلىمىز ءۇشىن قيىن بولسا دا, مەملەكەتكە 13 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا كەلگەنىن جانە بۇل جاڭا باستامالارعا باعدار ەكەنىنە توقتالدى.
«پرەزيدەنتتىڭ «مەن قاراپايىم حالىققا قىزمەت ەتەتىن مەنەدجەرمىن» دەگەن ءسوزى بار. 2022 جىلى ناۋرىز ايىنداعى جولداۋىندا «مەن جارقىن بولاشاقتا وسىدان 50 جىلدان كەيىن ەمەس, قازىر باقىتتى ءومىر سۇرگەنىن قالايمىن» دەپ اشىق ايتتى. وسىنىڭ ءبارى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى ديپلوماتيالىعىن كورسەتتى», دەدى زۋلفۋحار گايپوۆ.
«استانا قالاسىنىڭ وزبەك ەتنومادەني ورتالىعى» باسشىسى, ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى شەرزود پۋلاتوۆ ۇلتتىق مۇددەلەر جولىندا جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, تىرلىك ەتۋگە شاقىردى. سونداي-اق قازاقتىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ ءومىر جولىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«بۇگىن ماڭىزدى سۇحباتتى تالقىلاۋعا جينالىپ وتىرمىز. پرەزيدەنتىمىز «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا كوپتەگەن ماسەلەنى قوزعادى. كوكەيدەگى ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ بەردى. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق مۇددە تۋرالى ايتىلعان اڭگىمەسىن ەرەكشە قابىلدادىم. شىن مانىندە, ۇلتتىق قۇندىلىعىمىز – ءبىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعىمىز. ونىڭ نەگىزىندە بىرلىگىمىز, مەملەكەتتىك ءتىلىمىز, تۇلعالارىمىز تۇر. بۇعان قاتىستى مەملەكەت باسشىسى سونى پىكىر ءبىلدىردى. قانىش ساتباەۆ, راقىمجان قوشقارباەۆ سەكىلدى تۇلعالارىمىزدىڭ مەرەيتويىن تويلاپ قانا قويماي, ولاردىڭ ءومىرىن جاستارىمىزعا, حالقىمىز ناسيحاتتاۋ كەرەك دەگەن پىكىرى كوڭىلىمنەن شىقتى. وسىنداي تۇلعالاردان ۇلگى الساق, ەلىمىزگە قىزمەت ەتەتىن پاتريوتتاردى تاربيەلەيمىز.
قازىرگى تاڭدا جاستارعا ارنالعان كوپتەگەن ءىس-شارا ۇيىمداستىرامىز. بىراق ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ەستەن شىعارىپ, زاماناۋي اعىنعا ىلەسىپ كەتتىك. ۇلتتىق نەگىزىمىزگە سۇيەنىپ, ونى تىرىلتە الساق, جاستارعا جەتكىزىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن بايلانىستىرىپ تاربيەلەسەك, ناعىز ادال ازامات قاعيداتىنا قول جەتكىزەمىز. پرەزيدەنت ايتىپ وتكەندەي, قازاقستاننىڭ باستى بايلىعى – بىرلىك. بۇعان دا نازار اۋدارعان ءجون. بۇل ۇستانىمدى ەشقاشان ۇمىتپاعان ابزال دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. مۇنى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇنەمى ايتىپ كەلەدى, سۇحباتتا دا وسى ويدى جەتكىزدى», دەدى شەرزود پۋلاتوۆ.
سپيكەردىڭ پايىمداۋىنشا, حالقىمىز ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ اياسىنا ۇيىسسا, سول كەزدە شىنايى بىرلىككە قول جەتكىزەمىز. العا قويعان ۇلى ماقساتتارىمىز ورىندالادى.
قوعامدىق ويعا قوزعاۋ سالدى
ورتالىق ازيا دەموكراتيانى دامىتۋ قورىنىڭ باس ديرەكتورى تولعاناي ۇمبەتاليەۆا ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا ساياسي-عىلىمي باعا بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل سۇحبات – ماڭىزدى ستراتەگيالىق قادام. سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ەلدەگى جاۋاپكەرشىلىكتى جەكەدارا كوتەرەتىنىن بارشاعا تۇسىندىرگەنى ماڭىزعا يە. ساياساتتانۋشى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاۋەلسىز ساياسي قايراتكەر ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە اتاپ ءوتتى.
وسى ورايدا ساياساتتانۋشى سۇحباتتا «كەتتىڭ بە – قايىرىلما!» دەگەن سالماقتى ءسوزدىڭ ايتىلۋى سىن ساعاتتا پرەزيدەنت رەتىندە جاۋاپتى مىندەتتى ءوزى ورىنداي الاتىنىن ناقتى كورسەتتى.
قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ ق.توقاەۆتىڭ وزىق ويلى ۇلت پەن ازاماتتىق بولمىسقا قاتىستى ايتقان پىكىرىنە نازار اۋداردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ازاماتتىق بولمىس وتە ماڭىزعا يە.
«ەتنوستىق بولمىس تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا, ءداستۇر سەكىلدى ەرەكشەلىكتەردى ايتامىز. گەندەرلىك, ءدىني بولمىسىمىز جونىندە دە وسىلاي وزىنە ءتان ماسەلەلەرگە نازار اۋدارامىز. ال ازاماتتىق بولمىس دەپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى اياسىندا وتكىزەتىن ءومىرىمىزدى سيپاتتايمىز. جەكە كۋالىگىمىز بار, ۇلتتىق ۆاليۋتامىز ارقىلى تولەم جاسايمىز. ياعني شارتتى تۇردە ازاماتتىق بولمىس اياسىندا توقتاۋسىز, ءاردايىم ءومىر سۇرەمىز.
وسى ورايدا ازاماتتىق سالاعا ەلىمىزدەگى كوپتەگەن ەتنوستىق توپپەن ەتەنە جۇمىس ىستەگەنى ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. ماسەلەن, ەكولوگيا سەكىلدى پروبلەمالارعا باس اۋىرتاتىن جەكەلەگەن ەتنوستىق توپتار بولماۋى قاجەت. كەرىسىنشە, مۇنى قازاقستاننىڭ ازاماتتىق قوعامى رەتىندە جۇزەگە اسىرعانىمىز ءجون», دەدى ت.قاليەۆ.
بۇدان كەيىن «سەنىمەن بولاشاق» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ توراعاسى جانسايا يسماگۋلوۆا ءسوز الدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ سۇحباتى قوعامدىق ويعا قوزعاۋ سالدى. ازاماتتىق قوعام مۇشەسى رەتىندە وسى ماسەلەگە جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ ءاربىر ادامنىڭ مىندەتى دەپ سانايتىنىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. حالىقارالىق تاجىريبە ساراپتاماسى ونىڭ الدىن الۋدىڭ ەكى ءتاسىلىن كورسەتەدى. ءبىرىنشىسى – جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ, ياعني جازا. ەكىنشىسى – قالپىنا كەلتىرۋ. بۇعان قاتىستى استانا قالاسىندا «تاتۋLook» دەگەن جوبا باستاپ وتىرمىز. سونىڭ اياسىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق سالدارىنان ۋاقىتشا تۇزەۋ ورىندارىندا قامالعان اگرەسسورلارمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىس جۇرگىزەمىز.
باستى ماقساتىمىز – تۇرمىستىق «دەبوشيرلەردى» زورلىق-زومبىلىققا ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردى انىقتاۋ جانە ەموتسيانى باسقارىپ, كەز كەلگەن كيكىلجىڭدى دۇرىس كوممۋنيكاتسياعا ءتۇسۋ ارقىلى شەشۋ. جۇرگىزىلگەن ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, كۇنىنە ورتالىققا ەلۋ-الپىس قوڭىراۋ شالىنادى. ياعني كەمىندە وسىنشا ادام كۇن سايىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىرايدى», دەدى ج.يسماگۋلوۆا.
ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى قايىربەك ارىستانبەكوۆ دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جىكتەۋى بويىنشا, الەمدە وزىق ويلى, دامۋ ۇستىندەگى جانە قالىپ قويعان ۇلتتار بار ەكەنىن العا تارتتى. «وسى ءۇش توپتىڭ مەملەكەت باسشىلارى, بيلىگى, ۇكىمەتى, كوسەمدەرى, پاتشالارى مەن شەيحتارى وزىق ويلى اتانۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالىپ جاتىر. وسىعان ساي ارنايى ستراتەگيا قۇرادى. سولاردىڭ مودەل رەتسەپتىن زەرتتەگەندە, ءۇش تىرەك قاجەت. ءبىرىنشىسى – ساياسي ەركىندىك. وسىنداي مودەلگە سۇيەنگەن ەلدەر جاقسى داميدى. ەكىنشىسى – ەكونوميكالىق ەركىندىك وتە ماڭىزدى. ءۇشىنشىسى – ازاماتتىق قوعام ەركىندىگى. وسى ءۇش تىرەكتىڭ بىرەۋى قالىپ قويسا, نە تىم العا شىعىپ كەتسە, مەملەكەت دامۋدىڭ داڭعىلىنا تۇسە الماي قالادى. بىراق وسى مودەل دەن سياوپين بيلىككە كەلگەندە, جۇزەگە اسپادى. نەگە؟ سەبەبى قىتايدا ساياسي ەركىندىك جوق. الايدا بەيجىڭ بيلىگى ەكونوميكالىق ەركىندىك بەرگەن. ساياسي ەركىندىكتى زاڭ مەن قۇقىقتىڭ ۇستەمدىگىمەن الماستىرعان. دەمەك, وسى تىرەكتەر حالىقتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
XIII عاسىردىڭ باسىندا دۇنيە جۇزىندە ەكى قۇقىقتىق قۇجات پايدا بولدى. ءبىرىنشىسى – شىڭعىسحاننىڭ « ۇلى جاساعى», ەكىنشىسى – ۇلىبريتانيانىڭ « ۇلى ەركىندىك حارتياسى». وسى ەكى قۇجاتتىڭ اراسى نەبارى التى جىل عانا. ەكەۋى دامۋدىڭ بىرنەشە كەزەڭىنەن ءوتىپ, انگلو-ساكسوندىق باعىت پەن ديكتاتورلىق جول ورتاعا شىقتى. قازىرگى تاڭدا وسى ەكى جۇيە تايتالاسىپ تۇر. قاڭتار وقيعاسىنىڭ سەبەبى اتالعان مودەلدەر قاقتىعىسىنىڭ سالدارى», دەدى ق.ارىستانبەكوۆ.
سپيكەر قازاقستاننىڭ ازيالىق مەملەكەت ەكەنىن العا تارتىپ, پرەزيدەنت بيلىگىن ساقتاي وتىرىپ, پارلامەنت قىزمەتىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. وسى ورايدا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋدى ۇسىنادى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا پارلامەنت كۇشتىك قۇرىلىمدار سەكىلدى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى شاقىرىپ, وتكىر سۇراقتىڭ استىنا الا المايتىنىن جەتكىزدى.
«شىعىس-باتىس» حالىقارالىق گەوساياسي بولجاۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى قارلىعاش نۇعمانوۆا پرەزيدەنتتىڭ باتىل سۇحباتىن اسەرلەنىپ وقىعانىن ايتتى.
«قاسىم-جومارت توقاەۆ وزىق قوعام قۇرۋ, ۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن وزىندىك سانانى نىعايتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. ءبىز وسىنداي پروبلەمالارعا ارنالعان ديالوگ الاڭدارىن ءجيى جيناۋىمىز كەرەك», دەدى ق.نۇعمانوۆا.
«Kazbrands» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى جاڭىل-بيكە قايكەنوۆا مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتا وتىرىپ, وسى تەزيستى جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەت باسشىسىنا قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. «بۇگىنگى تاڭدا ءبارىمىز اينالامىزدا بولىپ جاتقان وقيعالاردى ناقتى قاداعالاپ, ولقىلىقتار مەن ماسەلەلەرگە كوز جۇمىپ وتىرماي, وزەكتى ماسەلەلەردى مەملەكەت نازارىنا جەتكىزە ءبىلۋىمىز كەرەك», دەدى ج.قايكەنوۆا.