جاڭا جىل باستالعالى بەرى قارا باسىنا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان جەكە كاسىپكەرلەر مەن تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ ءموبيلدى اۋدارىمداردان باس تارتۋى جۇرتتى ابىگەرگە سالىپ وتىر. قانداي دا ءبىر قىزمەت تۇرىمەن كۇنەلتىپ جۇرگەن وتانداستارىمىز تابىسىن تۇگەل تارتىپ الاتىنداي كۇي كەشىپ جاتىر. ال وسىنىڭ ءبارى دە بىلمەگەندىكتەن, جاڭا تالاپتى تولىق تۇسىنبەگەندىكتەن تۋىنداپ جاتقانى ايان.
ماسەلەن, كولىگىمەن كىسى تاسيتىن ادام ايىنا 100 مىڭ تەڭگە تاۋىپ, ونىڭ جالعىز پايىزى – 1 مىڭ تەڭگەسىن عانا ءوز ەلىنىڭ قازىناسىنا قۇيۋ نەگە قورقىتۋعا ءتيىس؟ ءتىپتى ءبىر ايدا ادال ەڭبەگىڭىزبەن جارتى ملن تاپساڭىز دا, سول تابىستىڭ ءبىر پايىزىن عانا تولەۋ كاسىپكەر ءۇشىن تۇككە تۇرمايدى. ەسەسىنە سالىق مادەنيەتى دامىعان ەلدىڭ ەڭسەسى تىكتەلەدى. الايدا وتانىنا تابىسىنىڭ جالعىز پايىزىن دا قيمايتىنداردىڭ ءبارى دە دامىعان ەلدە, وركەنيەتتى, ۇرلانباعان, جىرلانباعان قوعامدا ءومىر سۇرگىسى كەلەدى, مەملەكەتتىڭ ءادىل, ۇكىمەتتىڭ كومەككە مۇقتاج, جۇمىسسىز, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, كوپبالالى وتباسىلارعا الەۋمەتتىك تۇرعىدا بارىنشا بولىسقانىن تالاپ ەتەدى.
قاراپايىم عانا قاعيدانى تۇسىنبەي وتىرعان تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ قولما-قول اقشامەن ەسەپتەسۋدى تالاپ ەتۋگە كوشۋى قانشالىقتى زاڭدى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن الماتى قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنە ارنايى بريفينگ وتكىزۋگە تۋرا كەلدى. ويتكەنى جاڭا جىلدان كەيىن الماتىلىقتار دا تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ تولەمدى موبيلدىك اۋدارىممەن قابىلداۋدان باس تارتۋى كادىمگىدەي قيىندىقتار تۋىنداتىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە قازىر جۇرتتىڭ ءبارى ءموبيلدى بانكتىك قوسىمشالارى تۇرعاندا اقشا ۇستامايتىنى, مەيلى دۇكەندەردەن باستاپ, كەز كەلگەن قىزمەت تۇرىنە كوزدى اشىپ-جۇمعانشا اقشا اۋدارا سالۋعا ابدەن ۇيرەنىپ قالعاندا, جەردىڭ استىنان جىك شىققانداي جاعداي جۇرتتى بانكوماتتاردىڭ اينالاسىنا ءتىزىپ قويعانىن جوعارىدا ايتتىق. ال كەرىسىنشە QR تولەمدەردەن باس تارتپاعان, قارجىلىق ساۋاتى بار كىشىگىرىم كاسىپ يەلەرىنىڭ ساۋداسى جۇرە باستادى. كوزى اشىق ادام كليەنتتەرىن جوعالتپاعان جاعدايدا قانشا تابىس تاباتىنىن جانە ونىڭ قانداي بولىگىن سالىق رەتىندە زاڭدى تۇردە تولەپ, قاشىپ-پىسىپ جۇيكەسىن دە جۇقارتپاي, ءجۇزى جارىق بولاتىنىن بىلەدى.
سونىمەن بريفينگتە جۋرناليستەر «ەگەر تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى اقشا اۋدارىمىن قابىلداماسا, نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراقتى قويدى.
«ەگەر ادام تاكسي قىزمەتىن كورسەتۋمەن اينالىساتىن بولسا, وندا تيىسىنشە جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە ءتيىس. بۇل ادامدار تاكسي اگرەگاتورلارى ارقىلى ارنايى قوسىمشالاردا تىركەلە الادى. ونىڭ ءوز پايىزدارى بار. وسىلايشا, e-Salyq Business نەمەسە ياندەكس تاكسيدە جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ, باسقا الەۋمەتتىك تولەمدەرمەن بىرگە اي سايىن 1% تولەي الاسىز. قازىر سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ جەڭىلدەتىلدى. ەسەپ بەرۋدى تاپسىرۋ دا جەڭىلدەتىلگەن. QR-كودتاردى ورنالاستىرۋ دا قيىندىق تۋعىزبايدى», دەدى الماتى قالالىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جانە بايلانىس ورتالىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايجان بەكەەۆا.
قالاي دەسەك تە, جۇرتتى ابىگەرگە سالىپ, ءموبيلدى تولەمدەردى قابىلداۋدان باس تارتۋ زاڭعا قايشى بولعاندىقتان, الماتى قالالىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى جەكە كاسىپكەرلەر مەن جەكە تۇلعالاردى اكىمشىلەندىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلىبەك وسپانوۆ: «بۇعان دەيىن دە ايتىلىپ جۇرگەندەي, سالىق رەجىمدەرىن قولدانۋدىڭ ارنايى تۇرلەرى بار. تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى ءۇشىن سالىق جۇكتەمەسىنىڭ پايىزى نەبارى 1% بولاتىن رەجىم وتە ىڭعايلى. ياعني ادام ءبىر اي بويى جولاۋشى تاسىپ, 100 مىڭ تەڭگە تاپسا, ونىڭ 1 پايىز سالىعى – 1 000 تەڭگە. بۇعان قوسا ونىڭ الەۋمەتتىك تولەمدەرى بار. سونىمەن بۇل قوسىمشانىڭ نە ارتىقشىلىعى بار دەسەك, وندا قازىردىڭ وزىندە كاسسالىق اپپارات ورناتىلعاندىقتان, اي سايىن وسى قىزمەتتى ساتىپ الۋ قاجەتتىلىگى جوعالادى. ياعني بۇل تۇبىرتەكتى ەلەكتروندى فورماتتا شىعارىپ, ونى كليەنتكە جىبەرەدى دە, تاكسي قىزمەتىن كورسەتۋدى جالعاستىرا بەرەدى», دەپ ءتۇسىندىردى.
ماماندار قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى قابىلداۋدان باس تارتۋ فاكتىلەرى تۋرالى مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنا حابارلاۋ قاجەتتىگىن دە ەسكەرتەدى. ال وركەنيەتتى قوعامدا ءومىر سۇرگىسى كەلگەن ءاربىر ەلجاندى ادام ساياساتتى سوگەر, ءوز مەملەكەتىن عايباتتار الدىندا «مەن قانشالىقتى ادىلەتتىمىن» دەگەن ساۋالدى وزىنە قويارى انىق.
الماتى