ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيوتەحنولوگتەرى وسىمدىكتەردى ۆيرۋستاردان قورعاۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ءبىرىنشى رەت CRISPR/Cas13 گەنومدىق وڭدەۋ تەحنولوگياسىن قولداندى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ يننوۆاتسيالىق شەشىمى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ يممۋنيتەتىن كۇشەيتۋگە, اۋرۋلار مەن كۇيزەلىسكە توزىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
وقۋ ورداسىنىڭ بيوتەحنولوگتەرى گەنومدى وڭدەۋ تەحنولوگياسى ارقىلى وسىمدىكتەردىڭ ۆيرۋستارعا قارسى تۇرۋ قابىلەتىن دامىتادى. ولار CRISPR/Cas13 جۇيەسىن قولدانىپ, ونىڭ بەلسەندىلىگىن اقۋىز كومەگىمەن ارتتىرادى. عالىمداردىڭ يننوۆاتسيالىق شەشىمى ءتىرى اعزاعا ەكزوگەندىك نۋكلەين قىشقىلدارىن جەتكىزۋ ماسەلەسىن شەشەدى.
– CRISPR/Cas – الەمدە وسىمدىكتەرگە دە قولدانىلاتىن گەندى وڭدەۋ تەحنولوگياسى. ءبىز ەلىمىزدە CRISPR/Cas13 جۇيەسىن العاش رەت قولدانىپ وتىرمىز. ول دنق-عا ەمەس, تومبۋسۆيرۋستار توبى ءۇشىن رنق تىزبەگىنە باعىتتالعان. ءتىرى اعزالاردى زاقىمدايتىن بارلىق ۆيرۋس نەگىزىنەن 95 پايىز رنق گەنومىنان تۇرادى. ءبىز دنق-عا باعىتتالعان CRISPR/Cas 9 نەمەسە 12 جۇيەسىن قولدانبايمىز. سەبەبى ۆيرۋستار تەز دامىپ, بۇل جۇيەلەرگە قارسى تۇرۋدى ۇيرەندى, – دەيدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پوستدوكتورانتى نۇرگۇل يكسات.
عالىمدار ۆيرۋستاردىڭ باسقا توبى بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ولارعا ۇزاقمەرزىمدى توزىمدىلىگى بار وسىمدىكتەردى الۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ءادىستى وسىمدىك ۆيرۋسولوگياسى, بيولوگيا جانە وسىمدىك بيوتەحنولوگياسى سالاسىندا قولدانۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە قىزاناق, باكلاجان ءتارىزدى القاتۇقىمداس وسىمدىكتەر ءۇشىن دە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, ءار اعزانىڭ قورعانىس تەتىگى بار جانە بوگدە نۋكلەين قىشقىلدارى تۇسسە, جاسۋشالىق يممۋنيتەت ولاردىڭ تارالۋىن تەجەۋگە تىرىسادى. بۇل ماسەلە P19 اقۋىزى ارقىلى شەشىلەدى. ونىڭ ناتيجەسىندە CRISPR جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى ارتىپ, ۆيرۋسقا ءتوزىمدى تۇقىم دا الۋعا جول اشىلادى.
– ۆيرۋستىق اۋرۋلارعا ءتوزىمدى تۇقىم الۋعا مۇمكىندىك بار. سونداي-اق وسى ادىستەمە نەگىزىندە دالا جاعدايىندا جارتى ساعاتتا وسىمدىك اۋرۋلارىن انىقتاۋعا سىناما جاساۋعا بولادى. ەلىمىزگە ءارتۇرلى تۇقىمدار اكەلىنگەن كەزدە ولار NGS سياقتى قىمبات ادىستەرمەن تەكسەرىلەدى. ەكسپرەسس-تەستتەر مۇنى تەزىرەك تەكسەرۋگە جانە ەلگە تۇقىم اكەلۋدى يا اكەلمەۋدى شەشۋگە كومەكتەسەدى. ەلىمىزدە ۆيرۋستىق اۋرۋلارعا ءتوزىمدى جاڭا تۇقىمدار الىنسا, بۇل ماتەريالدىڭ سىرتتان جەتكىزىلۋىن ازايتۋعا بولادى, – دەيدى ن.يكسات.
عالىمدار بۇل باعىتتاعى عىلىمي جوبالارمەن 2021 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رۇستەم وماروۆ اتىنداعى بيوتەحنولوگيا زەرتحاناسىنىڭ بازاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر.