قوعامدىق كەڭەس: تالداۋ مەن باعالاۋ

ەندى 2021 جىلدان باس­تاپ ول «ۇلتتىق بايانداما» دەپ اتالادى. بايانداما اتاۋى جانە ونىڭ باعدارىنىڭ قايتا وزگەرۋى – قوعامدىق كەڭەستەردىڭ مەم­لە­كەتتىك دەڭگەيدە ماڭىزىنىڭ بار­­عان سايىن ءوسۋى مەن تانىلا باستاعانىن كورسەتەدى. 2023 جىلى دايىندالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى تۋرالى ۇلت­تىق بايانداما – 2023» ۇلتتىق بايان­­داما رەتىندە ءۇشىنشى رەت جا­ريا­­لانىپ وتىر.

بايانداما قوعامدىق كەڭەستىڭ قازىرگى جۇمىسىن عانا ەمەس, ونىڭ تۇتاستاي قوعام دامۋىنداعى ما­ڭىز­­دىلىعىن كورسەتەدى. جاپ­پاي ساۋالناما, قوعامدىق كەڭەس وكىلدەرىمەن وتكەن تەرەڭ سۇحبات­تار­دىڭ ناتيجەسىندە كەڭەستىڭ قا­زىرگى جاعدايىنا باعا بەرىلدى.

بۇگىندە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ دەموكراتيالىق ۇردىسكە قوسا­تىن ۇلەسىن باعالاۋ وزەكتى. كەڭەس­تەر­دىڭ ازاماتتىق قوعام جانە مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن ءىس-قيمىلى ءتۇرلى جيىندار, قوعامدىق تىڭداۋ جانە مونيتورينگ سياقتى قوعامدىق باقىلاۋدىڭ قۇرالدارى ارقىلى ىسكە اسىپ جاتقانىن بايقايمىز. جالپى العاندا, قو­عام­دىق كەڭەستەر مەملەكەتتىك باس­قارۋداعى اشىقتىق پەن جاۋاپ­كەر­شىلىككە, قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىسقا ىقپال ەتەدى.

ەلىمىزدە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 258 قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ىس­تەيدى. 2022 جىلى قوعامدىق كە­ڭەس­تەردىڭ 90 پايىزىنىڭ قۇرا­مى جاڭارعان. قازىرگى ۋاقىتتا قك مۇشەلەرىنىڭ 3 818-ءى, شامامەن 85%-ى ازاماتتىق سەكتوردىڭ وكىلى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قك بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, 1 204 وتىرىس, 312 قوعامدىق تىڭداۋ جانە 404 قوعامدىق مونيتورينگ وتكىزدى. ناتيجەسىندە, نورماتيۆتىك-قۇ­قىقتىق اكتىلەردىڭ 3 615 جوباسى قارالىپ, 80%-ى بەكىتىلدى.

قوعامدىق كەڭەستەر قۇرامىنا قارايتىن بولساق, مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرىن, ازاماتتىق سەكتور, بيۋدجەتتىك ۇيىم, ساياسي پار­تيا, دەپۋتاتتار, باق, بيزنەس, كاسىپوداق, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار (ۇەۇ) جانە باسقالارى كەڭىنەن قامتىلعان. كەڭەس مۇشە­لە­رىنىڭ شامامەن 73 پايىزى ەر, ال ايەلدەردىڭ ۇلەسى شامامەن 27 پايىز.

زەرتتەۋ بارىسىندا «قازاق­ستان­دىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» 1 200 رەسپوندەنتتەن ساۋال­ناما الىپ, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى كەڭەستىڭ 20 وكىلىمەن تەرەڭدەتىلگەن سۇحبات ۇيىمداستىردى. ەگەر 2022 جىلى رەسپوندەنتتەردىڭ تەك 37,1 پايىزى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ بار ەكەنى تۋرالى ايتسا, 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش 43,2 پا­يىزعا دەيىن ءوستى. ال ولاردىڭ قىزمەتىمەن تانىس ادامداردىڭ ۇلەسى 2022 جىلعى 28,8-دەن 2023 جىلى 65,8%-عا دەيىن ءوستى. ءبىر جىل ىشىندەگى 37% ءوسىم قوعامدىق كە­ڭەستەردىڭ جۇمىسىنا دەگەن قى­زىعۋشىلىقتىڭ ەداۋىر ارت­قانىن اڭعارتادى.

2023 جىلى كەڭەستەردىڭ قىز­مەتىن وتە پايدالى دەپ سانايتىن ادامدار سانى وسكەن (17,8%-عا دەيىن). سونداي-اق كەڭەستەر قىز­مە­تىنىڭ از دا بولسا پايداسى بار (15,5% ءوسىم) دەپ سانايتىندار سانى ارتتى.

ساۋالناما بويىنشا قك قىز­مەتى بىرقاتار باعىتتا پايدالى دەپ باعالانادى. رەسپوندەنتتەردىڭ 50,9  پايىزى  قوعامدىق  كەڭەستەردىڭ قوعامنىڭ وتكىر ماسەلەلەرىن شە­شۋ ىقتيمالدىعى جوعارى دەپ مالىمدەگەن. ساۋالناماعا قاتىس­قان­داردىڭ 36,6 پايىزى ءۇشىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ولار ازاماتتارعا پروبلەمانى شەشۋدىڭ ءتيىمدى فورماسىن ۇسىندى. سونىمەن قاتار رەسپوندەنتتەردىڭ 37,6 پايىزى كەڭەستەر ازاماتتارعا ءارتۇرلى ما­سە­لەگە قاتىستى كومەك كورسەتەدى دەپ سانايدى. ساۋالناماعا قاتىس­قان­داردىڭ 24,4 پايىزىنىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋدا قك ماڭىزدى فۋنكتسيا اتقارادى. سونداي-اق كەنەستەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ دە جۇمىسىن ورىندايدى (13,9%) دەپ سانايتىندار بار. سوڭىندا, رەسپوندەنتتەردىڭ 17,8%-ى الەۋمەتتىك ماڭىزدى باس­تامالاردى ۇسىنۋداعى قك-ءنىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى.

2023 جىلى قوعامدىق كەڭەس­تەر­دىڭ قىزمەتى تۋرالى حاباردار بولۋ دەڭگەيى دە بىلتىرمەن سالىستىرعاندا جاقسارعان. تەلەديدار ارقىلى اقپارات الۋ – 15,5%, ينتەرنەت پەن جەكە ءوتىنىش ارقىلى ەكى ەسەگە جۋىق وسكەن. تۋىستارى مەن دوستارى ارقىلى اقپارات الۋ 8,6%-عا ارتقان. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى اقپاراتتاندىرۋ دەڭگەيى 2022 جىلعى 18,3-تەن 2023 جىلى 60,4 پايىزعا, ياعني 3,3 ەسە ءوستى.

2023 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قوعامدىق كەڭەس­تەر­دىڭ قىزمەتى تۋرالى پىكىر اي­تار­لىقتاي جاقسارعان. جالپى, ءپوزيتيۆتى كوزقاراس ەكى ەسەگە جۋىق ءوسىپ, تەرىس پىكىر تومەندەگەن. 2023 جىلى وڭ كوزقاراس 71,3 پايىزدى قۇرادى. رەسپوندەنتتەردىڭ جاۋاپتارىن سالىستىرعانداعى ءپوزيتيۆتى جانە جالپى ءپوزيتيۆتى جاۋاپ بەرگەندەردىڭ ورتاق ءوسىمى 34,4%.

ساۋالناما جانە ەكسپەرت­تەر­دىڭ تالداۋىنان كەيىن­گى ۇلت­تىق بايان­دا­مانىڭ نەگىزگى ناتي­جەلەرىنە توق­تالساق, جالپى ەلىمىزدە قوعام­دىق كەڭەس­تەر ينستيتۋتىنىڭ دامۋى دينا­مي­كالىق تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. دامۋ­دىڭ وڭ ۇردىسىنە قاراماستان, قك ينستيتۋتىنىڭ بىرقاتار ماسە­لە­سى بار. ماسەلەن ولار: ازامات­تار­دى اقپاراتتاندىرۋدىڭ جەت­كى­لىكسىزدىگى, قك قۇرامىن قا­لىپ­­تاس­تىرۋ ماسەلەسى, زاڭنا­مانى تۇ­سىندىرۋدەگى سۇراقتاردىڭ بولۋى, قك ءوز جۇمىسىن ۇيىم­داس­تى­رۋ­دا­عى رەسۋرستاردىڭ شەك­تەۋ­لىگى.

اقپارات تاراتۋ مەن كوممۋنيكاتسيانى جەتىلدىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنا قاراماستان, كەڭەس­تەر­دىڭ باق-پەن جۇمىسى ءالى دە شەكتەۋلى. مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ وڭ ديناميكاسىنا قاراماستان, كەڭەستەر جۇ­مىسىنا ورگانداردىڭ ارالاسۋى تۋرالى پىكىردە قاراما-قارسىلىق بار. قىسقا مەرزىمدە قك جۇمى­سى­نىڭ زاڭنامالىق نەگىزدەرى قا­لىپتاستى, بىراق قارجىلاندىرۋ جانە رەسۋرستار ءالى دە وزەكتى. قك-لەر شەشىم قابىلداۋىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن دە­رەك­تەردى ودان دا بەلسەندى پايدالانادى دەپ كۇتىلەدى.

جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ نەگىزىندە, ساراپشىلار ورتالىق جانە جەر­گىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنا, قو­عام­دىق كەڭەستەرگە 40-تان استام ۇسىنىس ازىرلەدى.

ەلىمىزدە قك ينستيتۋتىنىڭ دامۋى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بۇل ءۇردىستى ازاماتتىق قوعامىنىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەندى قاتىسۋعا دايىندىعى رەتىندە ءتۇ­سىندىرۋ قاجەت. الايدا بۇل ماسە­لەدە نازار اۋدارۋدى جانە تۇزەتۋدى قاجەت ەتەتىن بەلگىلى ءبىر كەمشىلىكتەر بار ەكەنىن دە مويىن­داۋىمىز كەرەك.

كەيبىر كەمشىلىككە قارا­ماستان, قك ينستيتۋتىنىڭ دامۋ ۇدەرىسى ونىڭ قوعامدىق تۇرعىدان ماقسات قويا بىلگەندىگى مەن ونىڭ تيىمدىلىگىنە دەگەن سەنىمدىلىكتى تۋدىرادى. وڭ كەيستەردى جانە انىقتالعان ماسەلەلەردى ەڭسەرۋ بويىنشا دايەكتى, تاباندى كۇش-جىگەردى ەسكەرە وتىرىپ, قك ودان ءارى دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋلارعا جانە ازاماتتاردىڭ ەل بولاشاعىن قالىپتاستىرۋعا بەلسەندى قاتى­سۋىنا جاردەمدەسەدى.

 

ريززات تاسىم,

ققدي قوعامدىق ۇردىستەردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى