جاسىل ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىقپالداستىق ارتادى

تاراپتاردى تۇتاستىرعان ەكى زاڭ

وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «ازەربايجان رەسپۋبليكاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىن­داعى جاسىل ەنەرگيانى ءوندىرۋ جانە بەرۋ سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ما­قۇل­دادى. تالقىلاۋ كەزىندە اتا­­لىپ وتكەندەي, بۇل كەلىسىمدى را­تي­­­في­كاتتاۋ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىز­دىكتى نىعايتۋعا, تران­زيتتىك باعىت­تاردى ارتاراپ­تان­دىرۋعا جانە تومەن كومىر­تەكتى ءونىم ەكسپورتتاۋ ارقىلى قازاق­ستاننىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمىنە ىقپال ەتەدى.

«قارالعان ۇشجاقتى كەلىسىم ەلدەرىمىز اراسىندا جاسىل ەنەرگەتيكانى دامىتۋ جولىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستى ايقىندايدى. ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تاراپتار ارنايى باسقارۋشى كوميتەت پەن جۇمىس توپتارىن قۇرۋدى كوزدەپ وتىر. جالپى, بۇل زاڭدى ماقۇلداۋ ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا سالاسىن دامىتۋعا, وسى باعىتتا وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.

اتالعان زاڭ ارقىلى تاراپتار «جاسىل» ەلەكتر ەنەرگياسىن سەنىمدى ءارى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تەحنيكالىق جانە كوممەرتسيالىق شارتتاردى ايقىندايدى. سونداي-اق كەلىسىم ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى قاراستىرادى. قۇجاتتا ەنەرگيانى ەۋروپاعا جانە وزگە دە وڭىرلەرگە ەكسپورتتاۋعا ارنال­عان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسى دە قامتىلعان.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «تمد-عا قاتىسۋشى مەم­لەكەت­تەردىڭ رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگىنىڭ دەرەكتەرىمەن الماسۋ كەزىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. تاراپتار بۇل زاڭ نورمالارى اياسىندا اقپا­­رات­­تىق ءوزارا ءىس-قيمىل شەڭ­­بەرىن­دە دەرەكتەرمەن تۇراق­تى الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ولار­دىڭ دۇرىستىعىنا كەپىل­­دىك بەرۋگە جانە تەحنيكا­لىق ىر­كىلىستەر تۋرالى جەدەل حابار­لاۋعا مىندەتتەنەدى. كەلى­سىم رادياتسيالىق جاعدايعا مەم­لەكەتتىك مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسىنىڭ دەرەكتەرىنە عانا قولدانىلادى جانە اتوم ەنەرگيا-سىن پايدالانۋ وبەكتىلەرىندەگى رادياتسيالىق مونيتورينگ دەرەكتەرىنە قولدانىلمايدى. 

زەرەندىدەگى مۇراجاي قۇرىلىسى توقتاپ تۇر

پالاتا وتىرىسى سوڭىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. دەپۋتات تالعات ءجۇنىسوۆ پرەمەر-مينيستر اتىنا جولدانعان ساۋالىندا زەرەندىدە سال­ىناتىن تاريحي-ولكەتانۋ مۋ­زەيى­نىڭ قۇرىلىسىنا بيۋدجەت­تىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسىنە توق­تالدى. نىساندى اقمولا وبلى­سىن­داعى تۋريستىك كلاستەر­دىڭ زاماناۋي ۆيزيت-ورتالىعى قىزمەتىن ات­قاراتىن كرەاتيۆتى حابقا اينالدىرۋ كوزدەلگەن. الايدا قازىرگى تاڭ­دا جوبا قارجىلاندىرۋ تاپ­شى­­لى­عىنا بايلانىستى توقتاپ تۇر.

جوبا مادەني مۇرانى ساقتاۋ, جاڭاشا يندۋستريالاردى دامىتۋ جانە تۋريستەردى قولداۋ ماق­ساتىندا كوپفۋنكتسيونالدى كەڭىستىك قۇرۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە اۋداننىڭ «بۋراباي» جانە «شالقار» كۋرورتتىق ايماقتارى اراسىندا ورنالاسۋى نىساندى تۋريستەرگە تارتىمدىلىق نۇكتەسى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سەناتور سونىمەن قاتار جوبانىڭ جالپى قۇنى 1 ملرد 170 ملن تەڭگە بولعان كەزدە ونى ىسكە اسىرۋعا 200 ملن تەڭگە بولىنگەنىن, بۇل رەتتە قارجىلاندىرۋ تاپ­­شىلىعى 878 ملن تەڭگەنى قۇراي­تىنىن اتاپ ءوتتى.

«قازىرگى ۋاقىتتا قارجى­لان­دىرۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىس­تى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءىس جۇزىندە توقتاتىلدى. جوبانى قار­جى­­لاندىرۋ ماقساتىندا 2025 جىلى اقمولا وبلىسىنىڭ اكىم­دىگى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگىنە بىرنەشە رەت بيۋدجەتتىك ءوتىنىم جولدادى. الاي­دا اتال­عان وتىنىمدەر بيۋدجەت قاراجا­تى­نىڭ تاپشىلىعىنا باي­لانىس­تى قولداۋ تاپپادى. اقمولا وبلىسىنىڭ سۋبۆەن­تسيونال­دىعىن, وبلىستىق بيۋدجەت­تىڭ شەك­تەۋلى مۇمكىندىگىن ەسكەرە­تىن بولساق, جوبا الەۋەتتى ۇزاقمەر­زىمدى قۇرىلىسقا اينالاتىنداي. جوعارىدا ايتىل­عانداردىڭ نەگىزىندە زەرەندى اۋىلىنداعى ۆيزيت-ورتالىقپەن بىرىكتىرىلگەن تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى­نىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا بيىل ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان قاراجات بولۋگە جاردەم كورسەتۋدى سۇرايمىز», دەدى ت.ءجۇنىسوۆ. 

فەرمەرلەرگە قارجىلىق قولداۋ قاجەت

سەناتور سۇلتان دۇيسەم­بينوۆ اۋىلداعى شاعىن بيزنەس­تى قولداۋ مەن قارىز الۋشى­لار­دىڭ ەڭ وسال ساناتتارىنا اتاۋلى كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا كرە­­ديت­­تىك سەرىكتەستىكتەر جۇيە­سىن رە­­فور­­مالاۋدى, سونداي-اق اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىن نارىقتىق قار­جىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل رەتتە شارۋالارعا كورسەتىلەتىن قارجىلىق قىز­مەت­تەر تىزبەسىن زاڭنامالىق تۇر­عىدا كەڭەيتۋ ماڭىزدى شارا بولماق.

«كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن سالىستىرعاندا قارىز الۋشى­لارعا نەعۇرلىم يكەمدى تالاپ­تار قويادى. فەرمەر­لەر­دىڭ بانك رەسۋرس-تارىنا قول­جەتىمدىلىگى شەكتەۋلى بول­عان جاعدايدا ولاردىڭ ماڭىز­دىلىعى ساقتالىپ وتىر. الايدا جيناقتالعان جۇيەلى پروبلەمالار قولدانىستاعى مودەلدى كەشەندى باعالاۋدى قاجەت ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور پرەمەر-مينيسترگە جولدانعان ساۋالىندا.

سونداي-اق ءوز سوزىندە ول سەرىكتەستىكتەردىڭ باسقا قارجى ينستيتۋتتارىمەن سالىستىرعان­دا ءتيىمسىز جاعدايدا ەكەنىن باسا ايتتى. قارىز الۋشىلار جارعىلىق كاپي­تالعا قاراجات سالۋعا جانە ورتاق جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋعا ءماجبۇر, سونىمەن بىرگە سەرىكتەستىكتەردىڭ جەكە رەسۋرس بازاسى جوق ءارى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ قارجى­لاندىرۋىنا تاۋەلدى.

«قولدانىستاعى مودەلدى وزگەرت­پەي ساقتاۋ بيۋدجەت شىعىس­تارى تيىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە, اگرو­سەكتوردىڭ مەملەكەتتىك قول­داۋعا تاۋەلدىلىگىنىڭ ارتۋىنا جانە قارجىلىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا دەگەن ىنتانىڭ بولماۋىنا اكەپ سوعۋى مۇمكىن. نەسيە سەرىك­تەستىكتەرىن بالاماسىز جويۋ فەر­مەر­لەردى قارجىلاندىرۋدى ناشار­لاتۋ قاۋپىن تۋدىرادى, اۋىل­دىق ايماقتارداعى الەۋ­مەتتىك ەكو­نو­ميكالىق شيە­لەنىس­تىڭ ار­تۋىنا اكەلەدى», دەدى س.دۇيسەمبينوۆ.

سەناتور كرەديتتىك سەرىك­تەس­تىكتەردى جۇيەلى تۇردە ترانس­فورماتسيالاۋعا كوشۋدى ۇسىندى, ونىڭ ىشىندە زاڭنامانى جەتىل­دىرىپ, ولار كورسەتەتىن قار­جىلىق قىزمەتتەر تىزبە­سىن كەڭەيتۋدى, قارجىلىق جاعىنان ءالسىز بىرلەستىكتەردى شوعىرلاندىرۋ مەن ىرىلەندىرۋدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك رەسۋرستاردى ءبولۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراي وتىرىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قار­جىلاندىرۋ نارىعىن قۇرى­لىمداۋدى اتاپ ءوتتى. 

ينكليۋزيۆتى سپورتتى دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارى

اينۇر ارعىنبەكوۆا پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋ­تاتتىق ساۋالىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ينكليۋزيۆتى سپورت­تى دامىتۋعا ارنالعان جاڭا باستامالاردى ۇسىندى. ناقتى ايتقاندا, دەپۋتات وڭىرلىك ورتا­لىق­تاردىڭ جۇمىسىنا بىرىڭعاي رەگلامەنت ازىرلەۋ, ولاردى تەڭ قولجەتىمدىلىك قاعي­داتتارى نە­گىزىندە قارجىلاندىرۋ تەتىك­تەرىن ايقىنداۋ جانە كادرلىق الەۋەت پەن سالانىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن كۇشەيتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«ەلىمىزدە مۇگەدەكتىگى بار 743 مىڭعا جۋىق ادام تۇرادى. دەگەنمەن وسى ساناتتاعى ازامات­تاردىڭ ءبىر بولىگى عانا سپورتپەن تۇراقتى تۇردە اينالىسادى. تالداۋ كورسەتكەندەي, كەدەرگى بو­لىپ وتىرعان كەشەندى ما­سە­لەلەر بار. سپورت ينف­راقۇرى­لىم­دارىنا قولجەتىم­دىلىك شەك­تەۋلى كۇيدە قالىپ كەلەدى, ول نىسان­داردىڭ ءبىر بولىگىندە مۇگەدەك­تىگى بار ادام­دارعا تولىق­قاندى پاي­دالا­نۋعا مۇم­كىندىك جوق. كادر­مەن قام­­تاماسىز ەتۋ دە ناشار: بە­يىم­­دەلۋ ماق­ساتىن­داعى دەنە شى­­نىق­­تىرۋ جانە سپورت­تىق مە­دي­تسي­نا سالاسىنداعى ماماندار­دى دايار­­لاۋ­دا بىرىڭعاي جۇيە جا­سال­ماعان», دەپ اتاپ ءوتتى ا.ارعىنبەكوۆا.

سەناتور سونىمەن قاتار سپورتتىق مەديتسينا سالاسىندا سارالانعان تاسىلدەردى ەنگىزۋ, كلينيكالىق حاتتامالاردى, ءبىلىم باعدارلامالارىن جانە حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋدى ازىرلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.

وتىرىستا, سونداي-اق سەناتور عالياسقار سارىباەۆ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم نىسانىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ اۆتونومياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. دەپۋتات قازىرگى ۇلگى ولاردىڭ ينۆەستيتسيا تارتۋى-نا جانە ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋىنا شەكتەۋ قويىپ وتىرعانىن ايتىپ, Nazarbayev University تاجىريبەسىن كەڭىنەن ەنگىزۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.

ال دەپۋتات ەرنۇر ايتكەنوۆ اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن ەكسپورتتىڭ نەگىزى سانالاتىن فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ارنالعان ناقتى شارالار توپتاماسىن ۇسىندى.