ەكونوميكاسىن تۋريزم سالاسى ارقىلى كوتەرىپ وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ كوبى – مۇحيت نەمەسە تەڭىز جاعاسىندا ورنالاسقان جۇمساق كليماتتى ايماقتار. تايلاند, تۇركيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, مالديۆ ارالدارى قۇمدى جاعالاۋىمەن, جاعىمدى اۋا رايىمەن تۋريستەردى قىسى-جازى قابىلدايدى. الايدا فرانتسيا جوعارىدا اتالعانداردىڭ بىرىنە يە بولماستان, ساياحاتشىلار اعىلىپ باراتىن ەلدەر تىزىمىندە كوش باستاپ تۇر. تۋريزم الپاۋىتتارىنا اينالعان بۇل ەلدەر قوماقتى قارجى ءبولىپ, وسى سالانى دامىتۋدا الدىنا جان سالمايدى.
وسى ورايدا ەلىمىزدەگى احۋالعا نازار اۋدارساق. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ءۇش جىل – ەل ءتۋريزمىنىڭ ەڭ قارقىندى دامىعان كەزەڭى. 2021-دە باستالعان ىشكى تۋريزمدەگى قارقىندى ءوسۋ ەل ۇكىمەتىنىڭ وسى سالاعا باسا نازار اۋدارۋىن تالاپ ەتتى. ۇلان بايتاق جەرىمىزدىڭ كورىكتى ايماقتارى مەن تاريحي نىساندارى جىل ساناپ وتانداستاردىڭ عانا ەمەس, شەتەلدىكتەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىردى. ساياحاتتاۋدى جانى سۇيەتىن جاندار تۋريزم سالاسىنداعى جاڭالىقتار مەن جەڭىلدىكتەردى قانشالىقتى بىلەدى؟ بىلتىرعى ساياحات سالاسىنداعى ساندار كوڭىلدەن شىعا ما؟ جىل سوڭىندا جازىلعان جوسپارلارعا كوز جۇگىرتىپ, ناتيجەلى ەڭبەكتىڭ قورىتىندىسىن جاسايىق.
كارانتين ەنگىزىلگەن ەكى جىل الەم بويىنشا تۋريزم سالاسىنا ۇلكەن شىعىن اكەلدى. شەكارا اسىپ ساياحاتتاۋ بىلاي تۇرسىن, ەل ىشىندەگى شەكتەۋدىڭ ءوزى حالىقتىڭ قول-اياعىن بايلاعانى بەلگىلى. دەگەنمەن 2021 جىلدان باستاپ ەل ىشىندەگى ساياحاتتاۋ كورسەتكىشى ءبىر دەمدە كوتەرىلدى. 2022-2023 جىلداردا تۋريستەر سانىنىڭ كۇرت وسكەنى قازاقستاننىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ شەتەلدەن تومەن ەمەس ەكەنىنىڭ دالەلى شىعار. تۋريزم سالاسىنىڭ الپاۋىتتارىمەن تەرەزەمىز تەڭ تۇر دەپ ايتا المايمىز, الايدا الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا كوزگە كورىنەتىندەي ۇلكەن ناتيجە بار. اتقارىلعان ىستەر از ەمەس, ولارعا كوز جۇما قاراپ, ەل تۋريزمىنە قول سىلتەۋگە بولمايدى.
قىتاي مەن ەۋروپا ەلدەرىندە 200 جىلدىق تاريحى بار اگروتۋريزم سالاسى بۇگىنگى تاڭدا ترەندكە اينالدى. التىن بەسىك سانالاتىن اۋىلعا ساياحاتتاۋدى سانگە اينالدىرۋ ەلىمىزدە دە وزەكتى. مىسالى, بىلتىر ماڭعىستاۋ, تۇركىستان وبلىستارىنا اگروتۋريزم باعىتىن دامىتۋ ءۇشىن اقپاراتتىق تۋرلار ۇيىمداستىرىلىپتى.
2023 جىلى اۋىل ءتۋريزمى الەمدىك بايقاۋدا الدىڭعى قاتاردان ورىن الدى. بۇكىلالەمدىك تۋريستتىك وداق (UNWTO) باس اسسامبلەياسىندا الماتى وبلىسىنداعى ساتى اۋىلى «ۇزدىك تۋريستىك اۋىل» (BestTourismVillages) ماراپاتىن جەڭىپ الدى. سونىمەن قاتار شىرايلى شىعىستاعى قاتونقاراعاي قالاسى ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت Green Destinations Top-100 Stories جاھاندىق رەيتينگىنە الەمدەگى ەكولوگيالىق تازا ەل رەتىندە ەندى. بۇل تىزىمدە وڭىرلەردىڭ تازا, ادەمى تابيعات كورىنىستەرى عانا ەمەس, ساياحاتشىلارعا اسەر قالدىراتىن مادەني ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلەدى. ەلىمىزدىڭ تاريحي نىساندارعا باي ەكەنىن العا تارتساق, دەمەك ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. كوشباسشى تۋركومپانيالار كەيىنگى ايلاردا ەلىمىزدىڭ ەكوتۋريزمىنە قىزىعۋشىلاردىڭ كوبەيگەنىن العا تارتىپ وتىر.
تىلگە تيەك ەتەر تاعى ءبىر ماسەلە – تسيفرلاندىرۋ. ساندىق عاسىردا ءومىر سۇرەتىن ونلاين ومىردە تۋريزم سالاسى دا تسيفرلاندىرۋ باعىتىنا باسا نازار اۋداردى. مىسالى, guides.كazakhstan.travels سايتىندا ءبىلىم الىپ, گيد رەتىندە تىركەلۋگە دە بولادى. E-guides بىرىڭعاي ادىستەمەلىك بازاسى گيدتەر مەن ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەرىن تابۋعا, ولاردىڭ قىزمەتىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ىشكى تۋريزم ونلاين اكادەمياسىندا 77 مودۋل بويىنشا 17 كۋرس ساباق وتكىزىلدى. 40 ترەنەر وقىتاتىن ونلاين اكادەميا – ەلىمىزدەگى ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەرى مەن گيد ماماندارىن دايارلاۋدىڭ مىقتى مەكتەبى.
البەتتە, ءتۋريزمنىڭ تەمىر وزەگى – ينفراقۇرىلىم. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە جاسالعان جۇمىس ناتيجەسى قۋانتادى. سەبەبى 2022 جىلى 27 ملرد تەڭگەگە 28 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جاسالسا, 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش بىرنەشە مارتە وسكەن. بىلتىر 85 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا قولعا الىنىپ, 442,3 ملرد تەڭگە پايداعا استى. مەملەكەت كومەگىمەن 16 ۆيزيت ورتالىعى اشىلسا, جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ ارقىلى تاعى 9 ۆيزيت ورتالىعى تۋريستەرگە ەسىگىن ايقارا اشتى. سۇلۋ تابيعات اياسىندا دەمالۋدى ترەندكە ەنگىزگەن 38 گلەمپينگ ورتالىعى قۇرىلدى.
«قازاقتۋريزم» اق دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەل ىشىندە حالىقتىڭ وتباسىمەن ساياحاتتاۋ كورسەتكىشى ەسەلەنگەن. وعان ىقپال ەتكەن مەملەكەتتىك قولداۋ ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى كids go free جوباسى ارقىلى ەكى جاستان 18 جاسقا دەيىنگى كەز كەلگەن بالا ىشكى رەيستەرمەن تەگىن ۇشا الادى. جوبا ىسكە قوسىلعالى ساياحاتتاعان بالالار سانى 3,4 مىڭ جاندى قۇرايدى. 2022 جىلى 1 500 بالاعا 76,2 ملن سۋبسيديا بولىنسە, 2023 جىلدىڭ 20 قاراشاسىنا دەيىن 892 ءوتىنىم وڭ قابىلدانىپ, 1 903 بالا تەگىن ساياحاتتاپ ۇلگەرگەن. وعان مەملەكەت تاراپىنان 85 ملن تەڭگە تولەندى.
تۋريزم سالاسىندا بيزنەس باستاۋدى ماقسات ەتكەن كاسىپكەرلەردى دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. تۋريزمدەگى قىزمەت كورسەتۋدى جاسايتىن سولار ەمەس پە؟ مەملەكەت تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە دە جاقسى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. تۋريستىك كاسىپ باستاساڭىز, ونىڭ قۇرىلىسىنا جانە ورىندالۋىنا كەتكەن شىعىننىڭ 10%-ىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. بىلتىر جەرگىلىكتى بيلىك 11 ءوتىنىمدى قابىلداپ, 181,6 ملن تەڭگە قارجىنى كاسىپكەرلەرگە قايتاردى. ال ەگەر ساياحاتتاۋ ماقساتىندا تۋريستىك نىساندارعا ساياحاتشىلاردى جەتكىزۋ ءۇشىن كولىك الاتىن بولساڭىز, مەملەكەت تاراپىنان 25%-ىن وتەپ الۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار.
حالىقتىڭ قامى ءۇشىن قولعا الىنعان مەملەكەتتىك باعدارلاما, وكىلەتتى ورگان ءوز ۇلەسىن قوسىپ جاتىر. لۋدومانيا بويىنشا ويىن بيزنەسى مەن لوتورەيا قىزمەتىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بويىنشا قىرۋار ەڭبەك اتقارىلدى, ليتسەنزيالار سانى ازايتىلدى. 2021 جىلعى بەرىلگەن 71 ليتسەنزيادان 2023 جىلى تەك 28 ليتسەنزيا قالدى. كازينولار سانى 9-دان 5-كە دەيىن, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر 38-دەن 13-كە دەيىن, توتاليزاتورلار 10-نان 2-گە دەيىن قىسقارتىلدى.
قورىتا ايتقاندا, تۋريزم – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەلەۋلى بولىگى. كورىكتى جەرلەرىمىزدىڭ تورتكۇل الەمگە تانىتىپ, ەل ءتۋريزمىن دامىتۋ ءاردايىم وزەكتى بولىپ قالادى.