تاريح پاراقتارىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, بولاشاق ۇرپاققا امانات ەتەتىن مامانداردىڭ ەسەلى ەڭبەگىن ەل تاني باستاعان. ەلدىڭ وتكەنىنەن سىر شەرتەتىن اقپارات-دەرەكتەردى ىزدەپ تاۋىپ, شاڭ باسقان سورەلەرگە كوز مايىن تاۋىسىپ تاريحتى قاتتاپ جاتقان ارحيۆشىلەر قاۋىمىنىڭ ارقاسىندا قانشاما اقتاڭداقتارىمىز تانىلىپ جاتىر. اقسۋداعى مەملەكەتتىك ارحيۆتە بۇل تاراپتا از شارۋا اتقارىلماعان.
پاۆلودار وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى اقسۋ فيليالىنىڭ باسشىسى ۇرمەتگۇل جيلەنبەتوۆانىڭ مۇراعات سالاسىنداعى ەسەلى ەڭبەگىنە 20 جىلعا جۋىقتاپتى. ۇرمەتگۇل راحمەتقىزى – وزبەكستاننىڭ ناۋاي وبلىسىنان كوشىپ كەلگەن قانداسىمىز. نەگىزگى ماماندىعى ۇلتتىق مەكتەپتەردەگى ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى بولا تۇرا, كونەگە دەگەن قىزىعۋشىلىق مۇراعاتقا الىپ كەلدى دەيدى.
«قازىرگى كۇنى اقسۋ فيليالىنداعى 255 قوردا شوعىرلانعان 85 مىڭعا جۋىق قۇجات بار. مۇندا وڭىرىمىزگە قاراستى اۋماقتىڭ 1933 جىلدان بەرگى تاريحى قاتتالىپ جاتىر. قالا مەن وعان قاراستى ەلدى مەكەندەردەگى ءتۇرلى مەكەمەلەردىڭ جاي-كۇيى, قۇجاتتامالارى وسىندا جينالۋىمەن بىرگە, ەڭبەك ۇيىمدارىنداعى مۇراعاتتىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىنە, ەسكى قۇجاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك سۇرانىستارىن ۋاقتىلى وتەۋگە جاۋاپتىمىز. كوپشىلىك ءبىزدى شاڭ باسقان سورەلەردەن شىقپايتىن مامان يەلەرى دەپ ويلايتىنى راس. ءار قۇجاتتى ەلەكتەن وتكىزىپ, ونى تىزىمگە ەنگىزۋ, وڭدەۋ, ساقتاۋ, تسيفرلى فورماتقا اۋىستىرۋ سەكىلدى ماشاقات جۇمىستاردان بولەك, ەڭبەك ۇيىمدارىندا ءتۇرلى سەمينارلار, مەكتەپتەردە جاس ۇرپاققا تاريحتىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ – شارۋالارىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدىسى. كەڭەس داۋىرىنەن قالعان كوپ قۇجات بار. ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ بويىنشا قىرۋار شارۋا اتقارىلىپ, ارنايى جيناق شىعارىلدى. كەزىندە ءبىزدىڭ اقسۋ اۋەلى كاگانوۆيچ اۋدانى, كەيىن 1957 جىلى ەرماك اۋدانى, ال 1992 جىلى اقسۋ اۋدانى بولىپ اتالعانىن قازىرگى جاستار بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ال اۋدانىمىز 1997 جىلى تاراتىلىپ, اقسۋدىڭ ءوزى جەكە قالا مارتەبەسىن يەلەندى. بۇل وزگەرىستەردى ايتىپ وتىرعانىم, دەرەك, قۇجات ىزدەگەندە اۋماقتىق-تاريحي ەرەكشەلىكتەر ەسكەرىلۋى كەرەك. كەڭەس وكىمەتى العاش قۇرىلعان جىلدارى ورىن العان سۇمدىق جايتتاردىڭ كوبى ارحيۆ دەرەكتەرىندە تىركەلگەن», دەپ اڭگىمەلەدى ءۇ.راحمەتقىزى.
اقسۋ ارحيۆىندە ساقتالىپ تۇرعان جەرگىلىكتى تۇرعىن نۇرجامال سەمباەۆانىڭ جەكە قورىنداعى جازبالارىنان 1932 جىلعى اشتىق زوبالاڭى تۋرالى كوپ مالىمەت الۋعا بولادى. وندا بالالىق شاعىندا كورگەن سۇمدىقتارى, ەلدىڭ جاپپاي اشتىققا ۇرىنۋى سيپاتتالىپ جازىلعان. ەندى ءبىر دەرەكتەردە جەكە تۇلعالار ميحايل وليفەر مەن نيكولاي مالتسەۆ كامەلەت جاسىنا تولماعان بالالاردىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى گەرمانياداعى كونتسلاگەرلەردەگى تىرلىگىن بايان ەتەدى. بۇل ازاماتتار بالالىق شاعىندا نەمىس جەرىندەگى كونتسلاگەرلەردە تۇتقىندا بولىپتى.
«ارحيۆ قۇجاتتارىندا كاگانوۆيچ اۋدانىندا تۇرعان الدەبىر پولياك ازاماتى كەڭەس تولقۇجاتىنان باس تارتقانى سەبەپتى 7 جىلعا سوتتالعانى تۋرالى جازبالار, جەرگىلىكتى مولدا-يمامداردىڭ سول تۇستا ايرىقشا باقىلاۋعا الىنعانىن ايعاقتايتىن دەرەكتەر كەزدەسەدى. مولدالاردىڭ قانشا ادامعا ۋاعىز ايتقانى, نە ايتقانى بارلىعى تىزىمدەلىپ وتىرعان», دەيدى مامان.
بۇگىندە اقسۋ ارحيۆىندەگى قۇجاتتار عىلىمي-تەحنيكالىق وڭدەۋدەن بولەك, زامانعا ساي تسيفرلانىپ جاتىر. مۇراعاتقا 2 ارنايى سكانەر الىنىپ, سوڭعى ءۇش ايدا مۇراعات قىزمەتكەرلەرى 1478 ساقتاۋ بىرلىگىندەگى 15 890 پاراقتى تسيفرلى فورماتقا اينالدىرىپ ۇلگەرگەن. بۇل ارحيۆ سالاسىن تۇسىنەتىن ادامعا قىرۋار شارۋا.
ء«بىزدىڭ فيليالدا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ بارلىعى – ءوز سالاسىنا جان-تانىمەن بەرىلگەن جاندار. يرينا دانيلوۆا – 35, عاليا كوشەەۆا – 26, گۇلايىم ۋسكانوۆا – 27, لاريسا تيمەرشينا 11 جىل ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ارقايسىسى ءوز ىسىنە تىڭعىلىقتى, جەرگىلىكتى كاسىپورىندارمەن, ەڭبەك ۇجىمدارىمەن تۇراقتى ارالاسىپ تۇرامىز. كاسىپورىن-مەكەمەلەردىڭ ءار 10, 5 جىلدا تاپسىراتىن مىندەتتى ارحيۆتىك قۇجاتتارى, ەندى ءبىرىنىڭ جويىلعان جاعدايدا مۇراعاتقا وتكىزۋگە ءتيىس قۇجاتتامالارى بولادى. وسىلاردىڭ بارلىعىن ەلەكتەن وتكىزىپ, سۇرىپتاپ, كەم-كەتىگىن تولتىرىپ وتىرادى. جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق سيپاتتاعى 3471 سۇرانىمىن ورىندادىق. جوسپارىمىز 2500 ەدى. ادامدار مەكەمەگە كەلىپ نەمەسە eGov ارقىلى وتىنىمدەرىن جولداپ جاتادى», دەيدى ءارحيۆشى.
ۇرمەتگۇل راحمەتقىزى سوڭعى جىلدارى مۇراعاتشىلاردىڭ مارتەبەسى ءوسىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك جاعدايلارىنىڭ دۇرىستالا تۇسكەنىن, كەيىنگى ءۇش جىلدا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەڭبەكاقىلارى كوتەرىلگەنىن, تۇپتەپ كەلگەندە بۇل وزگەرىستەردىڭ بارلىعى جۇمىستارىن شيراتا تۇسۋگە سەبەپ بولىپ وتىرعانىن قۋانىشپەن جەتكىزدى. ۇزدىك ماماندارعا بەرىلەتىن «ارحيۆ سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسى مەملەكەتتىك ناگراداسى دا كاسىپ يەلەرىنىڭ مەرەيىن وسىرەدى. مۇراعاتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدان جاڭارۋىنا دا كوڭىل تولادى.
بيىل ەلىمىزدەگى «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. زاڭناما ارحيۆ ءىسىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەرىپ, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرۋ ءىسى جولعا قويىلدى. ونىڭ نەگىزىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن مەكەمەلەردە ءىس جۇرگىزۋدى جانە مەملەكەتتىك, ۆەدومستۆولىق ارحيۆتەردىڭ جۇمىسىن رەتتەيتىن 70-تەن استام قۇجات ازىرلەنىپتى.
پاۆلودار وبلىسى,
اقسۋ قالاسى