وقۋلىقتاعى ولقىلىقتار

ونىڭ سەبەبى كوڭىل ءبولۋدىڭ السىز­دىگىنەن, مەملەكەت تاراپىنان تاراتىلاتىن يدەولوگيانىڭ ءوتىمسىز, جەڭىل-جەل­پى­لى­گىنەن. سوندىقتان بوس ۆاكۋمدى ءدىني يدەو­لوگيا تولىقتىرىپ جاتىر. وبلىس اكىم­دەرى يدەولوگيانىڭ كەرەكتىگىنە ءمان بەر­مەيدى. جاڭا­دان قىزمەتكە تۇرعان اكىم­دەر­ ەلمەن, جەرمەن تانىسقاندا الدىمەن ەكو­نو­ميكانى عانا قاۋزايدى. ساۋى­لىپ جات­قان سيىردىڭ كوپ بولۋى ولارعا مەك­تەپ ۇيلەرىنىڭ جاعدايىنان, تۇر­عىنداردىڭ الەۋ­مەتتىك ماسە­لە­لەرىنەن, حالىقتىڭ نەنى كوك­­سەيتىنىنەن, نەگە مۇقتاج ەكەنىن بىلۋدەن انا­عۇرلىم ماڭىزدىراق. مەملەكەتتەن نەسيە العان شارۋا تەك وزىنە كەدەرگى كەل­مە­گەنىن, جەر­گىلىكتى بيلىك شارۋاسىنا قول­داۋ جاسا­عانىن عانا قالاي­دى, قالعانىن شارۋا­قور باسشى ءوزى ءۇشىن-اق ىستەي بەرەتىنى ەسكە­رىل­­مەيدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا يدەو­لوگيالىق ماسەلەگە باسشىلىق جاسا­عان عاني نىعمەتوۆ دەگەن بىلىكتى ازامات ەكى جىلداي وتىرىپ, قانشاما يگىلىك­تى­ جۇمىس اتقارىپ ەدى. سولتۇستىكتىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىندە قازاق اتاۋلارىن, قازاق­تىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىنىڭ ەسىمىن ەستىمەگەن, ولاردىڭ نە ىستەگەنىن بىلمەيتىن, ءتىپتى ەستىگىسى كەلمەيتىن اۋىل-سەلو تۇرعىندارى بار. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ع.نىعمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن سونداي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ساناسىنا ەلدىك بولمىس ءسىڭىرىلىپ, وزىندىك باعىتى مەن باعدارى بار تاۋەلسىز ەل تۋرالى اڭگىمەلەر ايتىلىپ, بەس جۇزدەي كوشەگە ۇلت ارىستارىنىڭ ەسىمى بەرىلىپ, قىرۋار جۇمىس اتقارىلعان. ەندى پەترو­پاۆل قالاسىنىڭ يدەولوگيالىق تۇرعى­دان­ ەسكىرگەن اتاۋىن وزگەرتۋدى قولعا الا­مىز دەپ جۇرگەندە, سول كەزدەگى وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ ونىڭ قىز­مە­تىن قىسقارتتى دا تاستادى. بار­لىق يدەولوگيالىق جۇمىستى اپپارات­ جەتەك­شى­سىنە جۇكتەدى. كۇندەلىكتى ۇيىم­داس­تىرۋ جۇمىسىنان باس الا المايتىن اپپا­راتتىڭ باسشىسى يدەولوگياعا كوڭىل بولۋ­گە مۇرشاسى دا جوق. باسقاسى باسقا, سول­تۇستىكتە ۇلتتىق يدەولوگيامەن تىكەلەي شۇ­عىل­داناتىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى كەرەك.

يدەولوگيامىزدىڭ ەڭ باستى ماقساتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن نىعايتۋ ەكەنى ايقىن. ول مەكتەپ وقۋشىلارىنا ۇلت تاريحىن ساپالى وقىتۋدان باستالسا كەرەك. ال تاريح وقۋلىقتارى بۇل ۇدەدەن شىعا الماي كەلەدى. مىسالى, «مەكتەپ» باسپاسى­ شىعارعان ق.وسكەمباەۆ, ز.ساق­تا­عانوۆا, ل.زۋەۆا, ع.مۇح­تار ۇلى دەگەن اۆتورلار جازعان 8-9 سىنىپتارعا ارنالعان «قازاق­ستان تاريحى» وقۋلىعىنىڭ الدىمەن ورىسشا جازىلىپ, سوسىن قازاقشاعا ولاق تىلمەن اۋدارىلعانى كورىنىپ تۇر. ماسەلەن, ستولىپين ساياساتىنا قاتىستى 4-پاراگراف: «رەسەيدىڭ قازاقستانداعى قونىس اۋدارۋ ساياساتىنىڭ جاندانۋى قازاق جەرلەرىن اسكەري-شارۋاشىلىق تۇرعىدا يگەرۋ ءۇشىن ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا ولكەگە كازاك اسكەرلەرىنىڭ كەلىپ قونىستانۋىنان باستالعان بولاتىن» دەگەن بالا تۇگىل ۇل­كەن­­نىڭ ۇعۋىنا قيىن شۇبالاڭقى سوي­لەم­­­مەن باستالىپتى. مىنا جەردەن, ەڭ الدىمەن, رەسەي قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ەكەن دەپ قالۋعا بولادى.

بالانىڭ باسىن قاتىرعان سويلەمدى تالدايتىن بولساق, اۆتورلاردىڭ ايتپاعى: رەسەي شارۋالارىن قازاقستانعا قونىس اۋدار­تۋ ساياساتى – قازاق جەرىن ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا كازاك اسكەرلەرىنىڭ كۇشپەن باسىپ كىرۋ ارقىلى باستالعان اسكەري وتار­لاۋ­ كەزەڭىنىڭ اياقتالىپ, ەندى شارۋالاردى كوشىرۋ ارقىلى وتارلاۋدىڭ ەكىنشى – شارۋالىق وتارلاۋ كەزەڭىنىڭ باستالۋى ەدى.

ودان ءارى قاراي ماتىننەن رەسەيلىك مۇددەنى اڭعارۋعا بولادى. ويتكەنى كازاك اسكەرلەرى قازاق جەرىن وتارلاۋ ءۇشىن ەمەس, تەك «قازاق جەرلەرىن اسكەري-شارۋاشىلىق تۇرعىدا يگەرۋ ءۇشىن» ەنگەن ەكەن. وسى پاراگرافتا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اتالعان كەزەڭ تۋرالى ايتقان: «قازاق ۇلتىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءوزى پروبلەماعا اينالدى» دەگەن ءسوزى عانا كەلتىرىلەدى, بىراق سونىڭ نە سەبەپتى ايتىلعانى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تۇسىندىرىلمەگەن. بار­لىق جايىلىمىنان, قۇنارلى, شۇيگىن شابىندىعىنان ايى­رىل­عان­ سوڭ قازاق قالاي ءومىر ءسۇرسىن؟ ول تۋرالى بالالاردىڭ ۇعىمىنا لايىقتى تۇسىنىك بەرىلمەگەن.

جالپى, اتالعان وقۋلىقتىڭ ونە بويى­نان قازاق تاريحى ەمەس, قازاق دالاسىنا باسىپ كىرگەن رەسەيدىڭ تاريحىن عانا تانۋعا بولادى. 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس تە تولىق قامتىلماعان. قارقارا كوتەرىلىسىنىڭ باسشىلارى جامەڭكە, ۇزاق باتىرلار دا ەنگىزىلمەگەن. قازاق تاريحىن تەرەڭ بىلمەيتىن ادامنىڭ جازعاندىعى, ءتىپتى «يۋن جارلىعىنىڭ» اتالماۋىنان دا كورىنىپ تۇر. جۋىردا وسى وقۋلىقتىڭ 17-18 پاراگرافىنداعى «ازامات سوعىسى 1905-1907 جىلدارداعى ءبىرىنشى رەسەي رەۆوليۋتسيا­سىنان باس­تالىپ, ءبىرىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس بارىسىندا شيە­لەنىسكەن جانە 1917 جىلى اقپاندا مونارحيانىڭ قۇلاۋىنا اكەلگەن تەرەڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ساياسي­ داعدارىستىڭ ناتيجەسى بولدى», دەگەن شۇبا­لاڭقى سويلەمدى Facebook-كە جاريالاعانىمىزدا, ونى ەرەسەك ادامداردىڭ ءوزى تۇسىنبەگەنىن جازدى. وسىنى قىسقا دا نۇسقا جازسا, بالا­لار­دىڭ تۇسىنىگىنە الدەقايدا جەڭىل بولار ەدى.

جاسوسپىرىمدەردىڭ سانا­سىن قالىپ­تاس­­تىراتىن وقۋلىق­تا­رىمىزدىڭ سيقى وسىن­داي بولسا, تەرەڭ ساياسي تۇسىنىك قايدان وڭسىن؟ مينيسترلىك وقۋلىق جازۋعا ساياسي ساۋاتى جو­عارى ءارى ءتىلدى جەتىك بىلەتىن بىلىكتى تاريح­شى­لاردى تارتسا, ۇتار ەدى. وسىنى قولعا الاتىن كەز كەلدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى