باسپانا – وزەكتى ماسەلە

تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ جۇيەلەنەدى

كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى وقىلىم­عا «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بو­يىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قۇجات شىعارىلدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ بايانداما جاسادى.

سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى 2021 جىلعى 31 جەل­توقساندا ءماجىلىس قاراۋى­نا ەنگىزىلگەن. بۇگىنگە دەيىن دەپۋ­تات­تاردىڭ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان­­داردىڭ جانە قوعامدىق ۇيىم­داردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبىنىڭ 20 وتىرىسى ءوتىپتى.

«بۇگىنگى كۇنى قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇرعىن ۇيگە ەسەپكە قويۋ جانە ونى جۇرگىزۋ, سونداي-اق تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ جانە بەرۋ بويىنشا فۋنكتسيالار­دى جۇزەگە اسىرادى. زاڭ جوباسى شەڭ­بەرىن­دە بۇل فۋنكتسيالاردى «وتباسى بانكىنە» بەرۋ ۇسى­نىل­عان. بۇل رەتتە ازاماتتار­دى تۇ­رعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­­دىڭ قۇزىرەتىندە قالادى. ونى تۇ­رعىن ءۇي سالۋ جانە ساتىپ الۋ ارقىلى ىسكە اسىرادى. وسىعان بايلانىستى «وتباسى بانكىن» ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتىنا اينالدىرۋ كوزدەلىپ وتىر. «وتباسى بانك» بەرىلەتىن فۋنكتسيالاردى ورتالىقتاندىرىلعان تۇردە جۇزەگە اسىرادى. «وتباسى بانكىنە» اتالعان فۋنكتسيالاردى بەرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ونى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر جۇيەسىنەن شىعارۋ كوزدەلگەن. سايكەسىنشە, «وتباسى بانك» بانكتىك جانە باسقا دا وپەراتسيالاردى ءتيىستى لي­تسەن­زياسىز جۇزەگە اسىرادى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى اگەنتتىك پەن ۇلتتىق بانك­تىڭ قاداعالاۋ فۋنك­­تسيالارى ساقتالماق. ياعني قار­جىلىق قىزمەت تۇتىنۋشى­­ل­ارى­­نىڭ قۇقىق­تارىن قورعاي­دى, ۆاليۋ­تا­لىق رەتتەۋ جانە باقى­لاۋ, قارجىلىق جانە وزگە دە ەسەپ­تى­لىكتى الادى. قىلمىستىق جول­مەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداس­تىرۋ­عا جانە تەرروريزمدى قارجى­لان­دىرۋ­عا قارسى ءىس-قيمىلدى جۇزەگە اسىرادى. اقشا-كرەديت ستاتيستيكاسىن جانە قارجى نارىعىنىڭ ستاتيستيكاسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەسەپتىلىك دەرەكتەرىن جينايدى. بۋحگالتەرلىك ەسەپ ماسەلەلەرى بويىنشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلدايدى.

«وتباسى بانكىن» ەكىنشى دەڭ­گەي­دەگى بانكتەر جۇيەسىنەن شى­عارۋ قولدانىس­تاعى زاڭنا­ماعا سايكەس ونى دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ جۇيەسىنەن بوساتۋعا اكەلەدى. وسىعان بايلانىستى, «وتباسى بانكىندە» سالىنعان ازاماتتاردىڭ سالىمدارىنا مەملەكەتپەن كەپىل­دىك بەرۋ ۇسى­نىلىپ وتىر.

جاڭا مەحانيزمدەرگە سايكەس, جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار­داعى بولەك تىزىمدەر «وتباسى بانكىنە» وزگەرىسسىز بەرىلەدى. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگانداردىڭ بازاسىنا ەسەپكە قويۋ توقتاتىلادى. «وتباسى بانكى» بازاسىندا تۇر­عىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ور­تالى­عى قۇرىلادى. وعان قانداي دا ءبىر ساناتقا جاتاتىنىنا قارا­ماس­تان تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج بار­لىق ازامات تۇرا الادى. ءاربىر ءوتىنىم ءۇشىن كىرىستەردى, م ۇلىك پەن اكتيۆتەردى انىقتايتىن وتباسى­نىڭ تسيفرلىق پورت­رەتى جاسالادى. بۇل ازامات­تىڭ وتباسى­لىق جاع­دايىنىڭ بارلىق سيپاتتاماسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تۇرعىن ۇيمەن قامتاما­سىز ەتۋ ورتا­لىعى – مەملەكەت­تىك دەرەك­قورلارمەن ينتەگراتسيا­لان­عان بىرىڭعاي اقپاراتتىق بازا. وسى ورتالىقتى قۇرۋ ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قاعيدات تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجىن راستاۋ, كەزەككە تۇرۋ, ودان كەيىن يپوتەكا الۋ ءۇشىن بانككە بارۋ سياقتى بىرنەشە ينس­تانتسياعا جۇگىنۋگە قاجەتتىلىكتى جويادى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

باسپانا بولۋدەگى ادىلەتتىلىك

ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ۇسى­نى­لىپ وتىرعان جاڭا مودەلگە سايكەس تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ ازا­ماتتاردىڭ ەسەپكە تۇرعان كۇنى­نە جانە تابىس دەڭگەيىنە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلماق. وسىلايشا, تۇرعىن ءۇيدى, ەسەپكە تۇرعان كۇنىنە بايلانىستى ءبولۋ, بارلىق مۇقتاج ازاماتتى ءادىل تۇردە قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«تابىس دەڭگەيىنە بايلانىستى ازاماتتاردىڭ جالداۋ اقى­سىن سۋبسيديالاۋ, ارەندالىق تۇر­عىن ءۇي نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن يپو­تە­كالىق قارىزدار تۇرىندە مەم­لە­كەتتىك قولداۋ شارالارى كورسە­تىلە­دى. بۇعان قوسا, ازاماتتاردى تۇر­عىن ءۇي كەزەگىنە قويۋ كەزىندە نەگىز­گى تالاپتاردىڭ ءبىرى ولاردىڭ مەن­شى­گىندە باس­پانا بولماۋى كەرەك.

بۇگىنگى تاڭدا قولدانىستاعى زاڭ­ناماعا سايكەس كەزەككە تۇرۋ ءۇشىن كەيىنگى 5 جىل ىشىندە تۇرعىن ءۇيى بولماۋى قاجەت. مۇق­تاج ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قام­تاما­سىز ەتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە بايلا­نىستى, كەزەككە جاڭادان تۇرا­تىن ازاماتتار ءۇشىن وسى مەر­زىمدى 10 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن.

سونداي-اق اشىقتىقتى قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن «وتباسى بانكى­نىڭ» ينتەرنەت-رەسۋرسىندا تىزىم­دەر جاريالانادى. بۇعان قوسا توق­سان سايىن ءبىر رەت ينۆەنتاريزا­تسيا جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. قازىر­گى تاڭدا قولدانىستاعى زاڭنا­ماعا سايكەس ينۆەنتاريزاتسيا جۇمىس­تارىن اكىمدىكتەر جىلىنا ءبىر رەت جاسايدى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

سالا باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 646 مىڭ كەزەكتە تۇرعان ازاماتتان 232 مىڭى كەزەك­تەن شىعارىلۋى مۇمكىن. بۇل بۇ­رىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار وسى جۇمىستى ءتيىمسىز تۇردە جۇر­گىزگەنىن كورسەتەدى. بيىلعى 1 تا­مىزدان باس­تاپ 21 607 كەزەك­تە تۇر­عان ادام كەزەكتەن شىعارى­لىپ­تى.

«زاڭ جوباسىمەن ازاماتتار­دىڭ كەي­بىر ساناتتارى ءۇشىن قولدا­نىستاعى جەڭىل­دىكتەر مەن باسىم­دىقتاردى قايتا قاراۋ كوزدەلگەن. ماسەلەن, قولدا­نىس­تاعى زاڭ­ناماعا سايكەس ازامات­تاردىڭ بەلگىلى ءبىر ساناتتارىنا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان باسپانانى مەنشىگىنە تەگىن الۋ قۇقىعى قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس تۇرعىن ءۇي الۋ كەزىندە ءبىرىنشى كەزەك قۇقىعى ۇسىنىلادى.

بۇگىنگى كۇنى كەزەكتە 176 مىڭ­عا جۋىق ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر­عىن ءۇي الۋ قۇقىعى بار ازامات بار. قولدانىستاعى زاڭنا­ماعا سايكەس تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ كەزىن­دە ونىڭ كوپ بولىگى ەسەپكە قويۋ كۇنىنە قارا­ماستان وسىن­داي باسىم قۇقىعى بار ازامات­تارعا بەرىلەدى. وسىلايشا, بۇل حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنىڭ باسقا ساناتتارى اراسىندا نارا­زى­لىق پەن الەۋمەتتىك شيە­لەنىس­تى تۋدىرادى. وسى تاۋە­كەلدەر­دى جويۋ ماقتاسىندا زاڭ جوبا­سىمەن كورسەتىلگەن باسىم­دىق­تار قايتا قارالادى. بۇل تۇر­عىن ءۇيدى ءبولۋدىڭ جاڭا تاسىلمەن باي­لانىس­تى. بۇل قاعيدات حالىق­تىق الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارىنىڭ بارلىق ساناتى اراسىندا تۇرعىن ءۇيدى ءادىل تۇردە بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا ازا­مات­تاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاع­دايلارىن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا قوسىمشا شارالار قاراس­تىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جەتىم بالالاردىڭ, كوپبالالى وتباسىلاردىڭ, تولىق ەمەس وتبا­سىلاردىڭ, مۇگەدەكتىگى بار بالا­لاردى اسىراپ وتىرعان وتباسى­لاردىڭ بالالارىنىڭ كامە­لەتكە تولۋىنا نە ولاردىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىس­تى مار­تەبەسى وزگەرگەن جاعدايدا ولار­­دىڭ كەزەگى ساقتالادى. مەم­لە­كەتتىك نەمەسە قوعامدىق مىندە­تىن اتقارۋ كەزىندە قازا تاپقان ادام­داردىڭ وتباسىلارىن جەرگىلىك­تى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىر جىل­دان كەشىك­تىرمەي تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. مۇگەدەك­تىگى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىر­عان وتباسىلار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ كەزىندە قوسىمشا بولمە ءبولۋ قاراستىرىلعان.

سىنالعان قۇجات

زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتاتتار قۇجاتتىڭ كەمشىلىك­تەرىن سىنعا الدى. ماسەلەن, ەكا­تە­رينا سمىشلياەۆا «وتباسى بانكىن» ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر جۇيەسىنەن شىعارۋعا قاتىستى الاڭ­داۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاعدايدا «وتباسى بانكى» قازىرگى تاڭدا بانكتەرگە قويىلاتىن بارلىق ليتسەنزيالىق تالاپتى ورىنداۋدى اۆتوماتتى تۇردە توقتاتادى.

«بۇل قارجىلىق اعىنداردى قاداعالاۋ, اقپاراتتى قورعاۋ تا­لاپ­تارى. سونداي-اق ازا­مات­تاردىڭ دەپوزيتتەرىنە كەپىل­دىك بەرۋدىڭ قولدانىستاعى تەك­سەرىلگەن جۇيە­سىنەن اۆتوماتتى تۇردە شى­عارۋ بار. جۇمىس تو­بى وتى­رىس­تارىن­دا دەپۋتاتتار بۇل ۇس­تانىم­مەن كەلىسپەدى. ويت­­كەنى بۇل ەكى تارماق بانك بەلگى­سى بار مەكەمەنىڭ جۇمىس ىستەۋىن­دە ماڭىزعا يە. وسىعان وراي, مى­نانداي ساۋال تۋىنداپ وتىر. دەپۋ­تات­تاردىڭ ۇسىنىسىنا قارجى رەت­تەۋشى ۇيىم جانە ۇلتتىق بانك قانداي پىكىردە؟», دەدى ە.سمىشلياەۆا.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمي­نيسترى قانات شارلاپاەۆ «وتباسى بانكىنە» تەگىن كورسەتى­لەتىن مەم­لەكەتتىك قىزمەت رەتىندە باسىم­دىق بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. تۇر­­عىن ءۇي ءبولۋ فۋنكتسياسىن بەرۋ رەت­تەۋشى تاراپىنان رەتتەۋ رە­جىمىنە قايشى كەلمەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆ «وتبا­سى بانكى» مەملەكەتتىك بانك ەكە­نىنە نازار اۋداردى. «بانك­­تىڭ اكتيۆتەرى 3,8 تريلليون تەڭ­گە­نى قۇرايدى. بانكتىڭ نەسيە پورت­فەلىنىڭ ساپاسى وتە جاقسى, جۇمىس ىستەمەيتىن نەسيەلەردىڭ ۇلەسى 0,8 پايىز. جۇمىس ىستەمەي­تىن نەسيەلەردىڭ ۇلەسى ەڭ تومەنگى دەڭ­گەيدە. بۇل بانكتىڭ تۇ­راق­تى­لى­عىن كورسەتەدى», دەدى و.قيزاتوۆ.

دەپۋتات مارحابات جايىم­بەتوۆ 232 مىڭ ادامنىڭ نەلى­كتەن باسپانا كەزەگىنەن شىعارىلا­تىنىن سۇرادى. ساۋالعا جا­ۋاپ بەرگەن ق.شارلاپاەۆ مۇنىڭ سە­بەبىن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىن­شا, قازىرگى زاڭنامادا باسپانا كە­زەگىندە زاڭدى تۇرعانىن تۇگەندەۋ جىلىنا ءبىر رەت قانا جۇرگىزىلەدى. جاڭا زاڭ بويىنشا بۇل شارا ءار ءۇش اي سايىن جاسالماق.

«مەن كەلتىرگەندەر الدىن الا مالىمەتتەر. باسپانا كەزەگىندە تۇرعان 646 مىڭ ادامنىڭ 232 مىڭى كەزەكتەن شىعارىلادى. ونىڭ كوبى – 90 مىڭ ادام بۇعان دەيىن پاتەر يەسى بولعان. ولار زاڭ بويىنشا باسپانادان ءۇمىتتى بولا المايدى. ءتىپتى بەس جىلدىق مەرزىم اياسىندا دا ولارعا باسپانا بەرۋگە حاقىمىز جوق», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

ەلنۇر بەيسەنباەۆ باسپانا كەزەگىندەگى الەۋمەتتىك تۇرعى­دان وسال توپتان شىققان ازامات­تاردىڭ سانى ارتۋى مۇمكىن ەكە­نى­نە نازار اۋداردى. ونىڭ اي­تۋىنشا, بۇرىن­عى مينيستر زاڭ جوباسىن تانىستىر­عان كەزدە 240 مىڭ ادامنىڭ كەزەكتەن شىعارىلاتىنىن جەتكىزگەن.

«ەكى جارىم جىل ءوتتى. ءسىز ونىڭ ايت­قانىن قايتالاپ وتىرسىز. بۇل ازاماتتاردى كەزەكتەن شىعارۋ مۇمكىن ەمەس. ءوز باسىم تۇرعىن ءۇي باسقارماسىندا جۇمىس ىستەدىم. باسپانا كەزەگىندە تۇرعان ادامداردىڭ زاڭدى قۇقىعى بار ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, 3 جىل ىشىندە ءۇي كەزەگىندە تۇرعانداردىڭ سانى 480 مىڭنان 640 مىڭعا دەيىن ارتتى. ياعني 200 مىڭعا جۋىق دەگەن ءسوز. بۇل تۇتاستاي العاندا ءبىر وبلىستىڭ تۇرعىنى. بۇل كورسەتكىش جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. وسى تەندەنتسيا ساقتالاتىن بولسا, وندا بىرنەشە جىلدان كەيىن بۇل كورسەتكىش 1 ملن ادامنان اسۋى مۇمكىن», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.

دەپۋتات قازىرگى تاڭدا بىردە-ءبىر يپوتەكالىق باعدارلاما جوق­تىعىنا توقتالدى. ونىڭ كەلتىر­گەن دەرەكتەرىنە سايكەس, جىل­دىق 2 پايىزدىق نەسيەمەن نەبارى 3200 ادام عانا قامتىلعان. بۇل تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ادامداردىڭ 1,5 پا­يىزىنا عانا تەڭ.

جاستاردى كىم ويلايدى؟

داۋلەت مۇقاەۆ جاستاردىڭ جالدامالى پاتەرى ماسەلەسىن كوتەردى. بۇعان دەيىن وسىعان قاتىس­­تى دەپۋتاتتىق ساۋال جول­دا­عانىن ەسكە سالعان دەپۋتات پان­دەميا سالدارىنان جاستاردىڭ كوبى ۇيدە وتىرىپ قالعانىنا نازار اۋداردى. د.مۇقاەۆ باعدار­­لاما العاشىندا 29 جاسقا دەيىن بولعانىن, ال قازىر جاستار­دىڭ ساناتى 35 جاسقا دەيىن ۇزارتىل­عانىنا توقتالدى. ەندى, قازىر ولار ءالى دە جاستار ساناتىندا, الايدا كەلەسى جىلى ءۇيدى بوساتۋلارى كەرەك.

«قازىر وسى جاستارىمىز اكىم­دىك­تىڭ ەسىگىن توزدىرىپ ءجۇر. تالاي جيىن وتكىزدى. مينيستر­لىكتىڭ وكىلدەرىن شا­قىر­دى. بىراق سىزدەردەن ەشكىم كەلمەدى, تۇسىن­دىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن جوق. بارلىعى كەلىسىمشارت نە­گىزىن­دە دەپ ايتادى. بىراق 5 جىل­دان كەيىن, كەلەسى جىلى جاستارى­مىز قايدا بارادى؟ «7-20-25»-ءتىڭ جىرىن بارلىعىمىز بىلەمىز. وعان قوسا 50 پايىز جيناۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى ول جاستارعا بەرىلەتىن جالدامالى پاتەرگە نورما قويىلعان. ول – ايلىعى 120 مىڭنان اسۋى كەرەك دەگەن نورما. ياعني نەگىزگى ساناتتىڭ ايلىعى 120-200 مىڭ تەڭگە اراسىندا. بىراق الماتى, استانا جانە شىمكەنتتە 2019 جىلدان بەرى ءۇيدىڭ باعاسى ەكى ەسەگە وسكەن. ەندى وسى جالدامالى پا­تەردى جاستار تەگىن سۇراپ وتىرعان جوق», دەدى داۋلەت مۇقاەۆ.

ق.شارلاپاەۆ باعدارلامانىڭ جاس­تارعا ارنالعانىن, وسى ۋاقىت ارالى­عىندا ولار قارجى جيناپ, جەكە پاتەر ساتىپ الۋى كوزدەل­گەنىن اتاپ ءوتتى.

«بىرىنشىدەن, ەگەر ءسىزدىڭ دەنى­ڭىز ساۋ ءارى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىگىڭىز بولسا, وندا پاتەرى­ڭىزگە دەپ اقشا جيناۋىڭىز كەرەك. اركىمدە ءتۇرلى جاعدايلار بولاتىنىن تۇسىنەمىن. بىراق مەملەكەت تۇرعىسى­نان قاراستىراتىن بول­ساق, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا­لار نەمەسە جۇمىس ىستەۋگە قابى­لەتتى ءارى اقشا تابا الاتىن ادام­دار­د­ىڭ بىرەۋىنە باسىمدىق بەرۋ كەرەك دەسە, كەشىرەرسىز, وندا مەن مۇگە­دەك بالالاردى تاڭ­داي­تىن بولا­مىن. بۇل پوزيتسيا­نى ءبىز قول­داۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپ­تەي­مىن. ءسىز تاعى دا جەكە باع­دار­لا­ما اشۋ كەرەك دەپ وتىرسىز. ون­داي باعدارلامالاردىڭ سا­نى جەتكى­لىكتى. بۇل ماسەلەدەگى ەڭ دۇرىس شەشىم قارجىلىق تۇرعى­دان ساۋاتتى بولىپ, قاراجات جيناۋ قاجەت. سونىمەن قاتار قولدانىس­تاعى باعدارلامالار اياسىندا يپوتەكا الۋعا تىرىسۋ كەرەك», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

ايتپاقشى, ءماجىلىس وتىرىسى اياق­تالعاننان كەيىن دە مي­نيستر­گە سىن ايتىلدى. جۋرناليس­تەردىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن دەپۋتات ەلنۇر بەيسەنباەۆ سالا باس­شىسىنىڭ پىكىرىمەن كەلىسپەيتىنىن جەتكىزدى.

«دەنى ساۋ ازاماتتارىمىز جۇمىس ىستەمەيدى دەپ كىم ايتىپتى؟ ولار جۇمىس ىستەپ ءجۇر. وتىرىستا مي­نيسترگە نە ايتقانىمدى كوردىڭىزدەر عوي. مۇمكىن مينيستر جاقسى اقشا تاباتىن شىعار. ول وتباسىلاردىڭ كۇردەلى جاعدايىن بىلمەسە كەرەك. مەن وعان تۇرمىسى تومەن وتباسىلارمەن كەزدەسۋدى ۇسىندىم. ءوز كوزىمەن كورسىن», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.

جالپى وتىرىسقا قايتا ورال­ساق. دەپۋتاتتار قازاقستان مەن فران­­تسيا ۇكى­مەتتەرى اراسىن­داعى جا­ھاندىق جى­لىنۋعا قارسى كۇ­رەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق­تى ىسكە اسىرۋ تۋرالى ارنا­يى كە­لىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. كەلى­سىم­نىڭ ماقساتى – قازاقستان اۋما­عىندا جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, ورنىقتى دامۋ سالا­­سىن­­داعى ءىرى جوبالاردى ىلگەرى­لەتۋ.

قۇجات 2022 جىلى قاراشادا پاريجدە جاسالدى. كەلىسىمگە سايكەس جامبىل وبلىسى مير­نىي كەنتىنىڭ ماڭىندا جال­پى قۋا­تى 1 گۆت گيبريدتى جەل ەلەكتر ستان­سا­­سى جوباسىن سالۋ جوس­پار­لانىپ وتىر. بۇل جىل سايىن­عى كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىن­دىلارىن كەمىندە 2 ملن تونناعا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سون­داي-اق ميرنىي جوباسى اياسىن­دا 250-گە دەيىن تۇراقتى جۇ­مىس ورنى, 2500 ۋاقىتشا جۇ­مىس ورنى قۇرىلادى. شامامەن 820 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتى­لىپ, قوسىمشا 3600 ملرد كۆت/ساع «جاسىل» ەنەرگيا وندىرىلەدى.

بۇدان بولەك, 2014 جىلعى 29 ما­مىرداعى ەۋرازيا ەكونومي­كا­­لىق وداعى تۋرالى شارتقا وز­گە­­رىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حات­ت­ا­­ما­­نى راتيفيكاتسيالايتىن قۇ­­جات قابىلداندى. سونداي-اق «2002 جىلعى 7 قازانداعى ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مىنىڭ جارعىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ءتورتىنشى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نامالىق اكتىلەرىنە ازاماتتىق قور­عاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىس­تەر مەن تولىق­تىرۋلار ەن­گىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇ­مىس­قا الدى. جيىن سوڭىندا دە­پۋ­­تات­تار ءتيىستى مەكەمەلەر باس­شى­­لارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.