كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى كەڭىنەن بايانداپ, جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان بىرنەشە سۇراققا جاۋاپ بەردى.
وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ ۆەكتورىن ايقىندايتىن – ونەركاسىپ سالاسى. ونىڭ جالپى ايماقتىق ونىمدەگى ء(جاو) ۇلەسى 60%-دان اسادى ەكەن. جان باسىنا شاققانداعى ءجاو كولەمى رەسپۋبليكاداعى جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى جانە 3,4 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن 29,6%-عا جوعارى.
«ون اي ىشىندە ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ 3,4%-عا تومەندەۋى دە بايقالدى. بۇل تامىز ايىندا جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ كەن تەرميالىق پەشىن كۇردەلى جوندەۋگە توقتاتۋىمەن بايلانىستى. جالپى, مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ ۇلەسى بارلىق ءوندىرىستىڭ 63%-ىن, ال «قازاقمىس كومپانيالار توبى» ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ 72%-ىن قۇرايدى. قازىرگى كەزدە مىستىڭ تونناسىنىڭ باعاسى – 8 265 اقش دوللارى. باعا وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 5%-عا ءوستى», دەدى ب.ابدىعالي ۇلى.
ەگەر باسقا دا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە توقتالساق, وڭىردە تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ – 54%-عا, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار – 22%-عا, كولىك پەن ساۋدا سالاسىنداعى كورسەتكىش 4%-عا وسكەنى بايقالادى. ورتاشا ايلىق جالاقى 471 300 تەڭگەگە دەيىن وسكەن. بۇل ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن 1,3 ەسە جوعارى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستا نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا وڭ ديناميكا كۇتىلەدى. العا قويعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋدىڭ نەگىزگى جولىنىڭ ءبىرى – ءوڭىردىڭ قارجىلىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستىق بيۋدجەت 144,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. سالىق بازاسىن كەڭەيتۋ جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ترانسفەرتتەردى تارتۋ ارقىلى كورسەتكىشتەر باستاپقى بەكىتىلگەن بيۋدجەتپەن سالىستىرعاندا 28%-عا وسكەن. بۇل رەتتە بيىل وبلىس تابىسى ءوز كىرىستەرىمەن 36 ملرد تەڭگەدەن 46,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايعان.
«جىل باسىنان بەرى بيۋدجەتكە «قازاقمىس» كومپانيالارى توبىنان كەلەتىن ءتۇسىم 116 ملرد تەڭگەدەن استام سومانى قۇرادى. جىل سوڭىنا دەيىن 140 ملرد تەڭگە ءتۇسىم بولادى دەگەن بولجام بار. وسى سومانىڭ 71%-ى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە جىبەرىلەدى. وبلىس اۋماعىندا وسى جىلى 10,8 ملرد, ال كەلەسى جىلى شامامەن 80 ملرد تەڭگە قاراجاتپەن بىرقاتار جوبالار (جەزقازعان – قىزىلوردا, جەزقازعان – قاراعاندى جولدارىن جوندەۋ, ءۇيتاس – ايدوس سۋ قۇبىرىن تارتۋ) ىسكە اسىرىلادى. ال 2024 جىلعا ارنالعان بيۋدجەت جوباسى 146 ملرد تەڭگە كولەمىندە قالىپتاستىرىلدى, بۇل وسى جىلعا باستاپقى بەكىتىلگەن بيۋدجەتتەن 1,3 ەسە ارتىق», دەدى وبلىس اكىمى.
ينۆەستيتسيا اعىنىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىكتەردىڭ ءبىرى بەسجىلدىق مەرزىمگە ارنالعان كەشەندى دامۋ جوسپارىن قابىلداۋ بولدى. ونى ىسكە اسىرۋ باستالعاننان بەرى وبلىس ەكونوميكاسىنا 247 ملرد تەڭگە تارتىلعان. 2027 جىلعا قاراي ەكونوميكاعا 1,4 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 1,2 ترلن تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلادى ەكەن.
«ەگەر ەكونوميكانىڭ ونەركاسىپتىك سەكتورىنا توقتالساق, تازارتىلعان مىس وندىرىسىندە شامالى تومەندەۋدىڭ بولۋىنا قاراماستان, اعاش بۇيىمدارى ءوندىرىسىنىڭ – 5,5, توقىما بۇيىمدارى ءوندىرىسىنىڭ – 2, سۋسىندار ءوندىرىسىنىڭ – 2,5, ەلەكتر جابدىقتارى ءوندىرىسىنىڭ 2,6 ەسە ءوسۋى بايقالادى. بۇل ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ بىرتىندەپ ءارتاراپتاندىرىلۋىن جانە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ وسى سالالارىن دامىتۋدىڭ الەۋەتىن كورسەتەدى. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيالىق قىزمەت», دەپ ءسوزىن جالعادى ءوڭىر باسشىسى.
نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيا سالۋ 1,2 ەسەگە ءوسىپ, 153 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. قۋاتتىلىعى جىلىنا 20 ملن دانا كىرپىش شىعاراتىن كىرپىش زاۋىتى ىسكە قوسىلعان. بۇل اكەلىنەتىن قۇرىلىس ءونىمىن 20%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. قازىر ينۆەستيتسيا كولەمى 10 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 3 جوبانى ىسكە اسىرۋ جالعاسىپ جاتىر. 2027 جىلعا دەيىن 2000 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋدىڭ ارقاسىندا 760 ملرد تەڭگە سوماسىنا 15 ينۆەستيتسيالىق جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاستىرىلدى. ول اگروونەركاسىپتىك قىزمەت سالاسىندا جانە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جاڭارتىلاتىن كوزدەرىن دامىتۋ سياقتى جاڭا جوبالارمەن تارتىمدى بولادى. ماسەلەن, ءوڭىر اۋماعىندا الداعى 2-3 جىلدا جەل ەلەكتر ستانسالارى مۇنارالارىنىڭ مەتالل كونسترۋكتسيالارىن شىعاراتىن زاۋىت سالىنادى. وتكەن ايدا «SinoHydro» ءىرى حولدينگىمەن ءتيىستى مەموراندۋمعا قول قويىلعان.
«ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, لوگيستيكا شىعىندارى جوعارى جانە ءىرى اگروقۇرىلىمداردىڭ جوقتىعىنان ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا ەڭ جوعارى باعالاردىڭ ءبىرى بىزدە. وبلىس ءوزىن تەك ءۇش ءونىم تۇرىمەن عانا قامتاماسىز ەتەدى (ەت, ۇن, نان). قالعان ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى كورشى وڭىرلەردەن اكەلىنەدى. وسىعان بايلانىستى اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىندا 230-دان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرىپ, جالپى قۇنى 7 ملرد تەڭگە بولاتىن 6 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرامىز», دەدى ب.ابدىعالي ۇلى.
بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ىشكى نارىقتى قۇس ەتىمەن, ءسۇت ونىمدەرىمەن, كارتوپپەن جانە كوكونىس ونىمدەرىمەن 30%-عا قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق وڭىردەگى باعانىڭ ءوسۋىن شەكتەپ, وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورى قۇرىلىپ, 4,5 مىڭ توننادان استام ءونىم ساتىپ الۋعا 1,6 ملرد تەڭگە بولىنگەن. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى بويىنشا جىلدىق 2,5% جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋگە 3,3 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 415 ءوتىنىم قابىلدانىپتى. ونىڭ 1,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 162-ءسى ماقۇلداندى. «قازاگروقارجى» اق جەلىسى بويىنشا 802 ملن تەڭگەگە 62 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن قوندىرمالارى ساتىپ الىنعان.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى (شوب) دامىتۋ – اكىمدىك قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. مىسالى, شوب سۋبەكتىلەرى جىل باسىنان 1,4 ەسە وسىممەن 93 ملرد تەڭگەگە ءونىم شىعاردى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان سۋبەكتىلەر سانى 1,2 ەسەگە ۇلعايىپ, 19 مىڭ بىرلىكتى قۇراعان. ناتيجەسىندە, جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى دا 15%-عا ارتىپ, 32 مىڭ ادامعا جەتكەن. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا قۇنى 7,4 ملرد تەڭگە بولاتىن 250 جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپتى. باستاپقى بيزنەستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەر جالپى سوماسى 600 ملن تەڭگەگە جۋىق قايتارىمسىز مەملەكەتتىك گرانتتار الىپتى.
«لوگيستيكالىق پروبلەمالارعا قاراماستان, 6 ايدا تۋريستەر سانىنىڭ 7%-عا وسكەنىن بايقادىق. وڭىرگە كەلگەن شەتەلدىكتەر سانى 2 ەسەگە جۋىق ارتتى. قوناقۇيلەر قىزمەتتەرىنىڭ كولەمى 240 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى. 2024 جىلى جەزقازعان قالاسىندا قۇنى 1,5 ملرد تەڭگە بولاتىن جالپى سىيىمدىلىعى 100 ورىندىق 2 قوناقۇيدى ىسكە قوسۋ جوسپاردا تۇر. كەلەسى جىلى «جوشى حان» تاريحي-مادەني كەشەنىنە دەيىنگى جاڭا جولدىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى», دەدى ول.
«جايلى مەكتەپ» باعدارلاماسى اياسىندا 2 جىلدا 25,6 ملرد تەڭگەگە 3 600 ورىندىق 6 مەكتەپ سالىنادى. جەزقازعان جانە ساتباەۆ قالالارىندا 320 ورىندىق بالاباقشالار قۇرىلىسى اياقتالىپ جاتىر. اعىمداعى جىلدىڭ تامىز ايىندا تەحنيكالىق ماماندىقتارداعى كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن « ۇلىتاۋ تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن» اشۋ تۋرالى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسى قابىلداندى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا وڭ ديناميكا بار. حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى 1%-دى قۇراپ, ءولىم-ءجىتىم 3%-عا تومەندەگەن.
«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» جانە «اۋىل – ەل بەسىگى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2 جىل ىشىندە 25 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنادى تاعى 8 نىساندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2024 جىلعا 4 نىسان قارالعان. العاش رەت جاڭادان كەلگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە, ارقايسىسىنا 5 ملن تەڭگەدەن كوتەرمەاقى تولەۋ ماسەلەسى شەشىلدى», دەدى وبلىس اكىمى.
سونداي-اق اكىم جەزقازعانعا وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن بەرۋ ونىڭ اۋماعىن جوسپارلاۋ مەن دامىتۋعا جاڭا كوزقاراستى تالاپ ەتەتىندىگىنە ارنايى توقتالدى. قازىر باس جوسپاردىڭ جوباسى ازىرلەنگەن. تۇجىرىمداما بويىنشا 2037 جىلعا قاراي قالا 145 مىڭ ادامنان تۇراتىن جاڭا ەكونوميكالىق جانە تۋريستىك ورتالىققا اينالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعىن دا جاريا ەتتى.