2019 جىلدىڭ قازانىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاۋلىسىمەن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ اۋماعىندا «Qyzyljar» اتتى ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالدىق ايماق (اەا) قۇرىلدى. ارنايى ايماق 2044 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە ارەكەت ەتەتىن بولادى. بۇل – ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا قۇرىلعان 13-ارنايى ايماق, بولىنگەن جەر كولەمى – 212,3 گەكتار. ونىڭ ماقساتى – ينۆەستورلارعا ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالار جاساي وتىرىپ, تاۋار وندىرۋشىلەردى پەتروپاۆل قالاسى مەن سولتۇستىك ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا تارتۋ. نەگىزىنەن, جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالاردىڭ ءوزى دە ينۆەستورلار ءۇشىن وتە تارتىمدى. اتاپ ايتقاندا قازىرگى زامانعا لايىق تاۋار ءوندىرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشاتىن كاسىپكەرلەر كورپوراتيۆتى تابىس, جەر, م ۇلىك سالىقتارىنان مۇلدە بوساتىلادى. يمپورتتىق ققس-دا تولەمەيدى. اەا اۋماعىنا جەتكىزىلەتىن شيكىزات پەن قۇرال-جابدىقتار كەدەن سالىعىنان بوساتىلادى. جەردى پايدالانعانى ءۇشىن ەشقانداي جالداۋ قۇنىن تولەمەيدى. وسىنىڭ ۇستىنە دايىن ينفراقۇرىلىمداردى دا قولدانادى. سونداي-اق شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن جالداۋعا جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىپ جاسالعان.
ىسكە اسىرىلعان جوبالار
اەا-نىڭ اشىلعانىنا ءتورت جىلداي ۋاقىت ءوتتى. وسى ارالىقتا قانداي ينۆەستورلار كەلىپ, قانداي جۇمىستار جاسالىپ جاتىر دەگەنگە توقتالا كەتەتىن بولساق, سونداي اۋقىمدى بولماسا دا اۋىز تولتىرىپ ايتار جەتىستىكتەر بارىنا كوز جەتكىزەمىز. جۋىردا وبلىس اكىمدىگىندە بولعان كەڭەستە اەا-نىڭ بۇگىنگە دەيىنگى جانە بولاشاقتاعى جۇمىسى قارالىپ, تالقىلاندى. وندا ەسەپ بەرگەندەر اەا-نىڭ بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەتىندەرىن جەتكىزدى.
اەا اۋماعىندا بۇگىنگى تاڭدا 12 قاتىسۋشى تىركەلىپ, 3 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە 2014 جىلدان بەرى قازاقستان جانە تمد ەلدەرى نارىعىنا ترانسفورماتورلار شىعاراتىن, باس كەڭسەسى الماتى وبلىسىندا تىركەلگەن «الاگەۋم ەلەكتريك» كومپانياسى بار. بۇل كومپانيا بۇگىنگە دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا ءوز ونىمدەرىن شىعاراتىن 2 مىڭداي نىساندى پايدالانۋعا بەرگەن. كومپانيا پەتروپاۆلداعى جوباسىن ىسكە اسىرۋعا 10 ملرد تەڭگەدەي ينۆەستيتسيا قۇيدى, 150-دەن ارتىق جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشتى, جۇمىسشىلارىنا كوپقاباتتى ءۇي تۇرعىزىپ بەردى. مۇنداعى جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى – 300 مىڭ تەڭگەنىڭ ماڭايىندا. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كومپانيانىڭ پەتروپاۆلداعى فيليالى 3,2 ملرد تەڭگەنىڭ 1 318 ترانسفورماتورىن شىعاردى. ونىڭ ءبارى دەرلىك رەسەي فەدەراتسياسىنا ەكسپورتتالعان. بيىل كومپانيا جۇمىسىن ەسەلەپ ارتتىرىپ, 5 ملرد تەڭگەنىڭ 4 مىڭداي ترانسفورماتورىن شىعارىپ وتىر. ال كەلەسى جىلى ءونىم كولەمىن 6 مىڭعا جەتكىزۋدى مەجەلەگەن.
ەكىنشى ۇلكەن جوبانى گەرمانيانىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن شىعاراتىن اتاقتى «Claas» كومپانياسى ىسكە اسىرۋدا. كومپانيا بۇگىنگە دەيىن وندىرىسكە 6 ملرد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسىن قۇيدى, 70-كە جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشتى. ورتاشا ەڭبەكاقى كولەمى – 400 مىڭ تەڭگەنىڭ ماڭايىندا. 2021 جىلدان بەرى كاسىپورىن پەتروپاۆلدا بارلىعى 946 بىرلىك اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن قۇراستىردى. سونىڭ ىشىندە بيىل عانا 56 ملرد تەڭگەنىڭ 521 تەحنيكاسى قۇراستىرىلىپ وتىر. جالپى, «Claas» كومبايندارى قازاقستان نارىعىندا 1993 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ جوعارى ساپاسىنا وتاندىق ديقانداردىڭ كوزى ابدەن جەتكەن. كومپانيا ءوزىنىڭ ماركاسىن جوعالتپاس ءۇشىن تەتىكتەردىڭ جوعارى ساپادا جاسالۋىن قاتتى قاداعالايدى. اەا پرەفەرەنتسيالارى مەن جەڭىلدىكتەرىنىڭ ارقاسىندا بۇل كومپانيا قازىر ءوز ونىمدەرىن وتانداستارىمىزعا بۇرىنعى باعادان 27 پايىزعا ارزانداتىپ ساتادى. «Qyzyljar» اەا باسقارۋشى كومپانياسى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دۋلات شاراپيدەنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا قازىر وسى ەكى كاسىپورىننىڭ ءوندىرىسى وڭىردەگى ماشينا جاساۋ سالاسى ونىمدەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قامتىپ وتىر.
فينليانديانىڭ «Sampo Rosenlev» كومباين شىعاراتىن كومپانياسى بۇرىنعى «شاعىن ليتراجدى قوزعالتقىشتار» زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا جوعارى تەحنولوگيالى فيندىك كومبايندار قۇراستىرۋعا كىرىسكەن. مۇندا جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 100 كومباين جينالماقشى. كومپانيا بۇگىنگە دەيىن وندىرىسكە 6 ملرد تەڭگە قاراجات قۇيىپ, 85 جاڭا جۇمىس ورنىن اشتى. ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارى ورتا ەسەپپەن 350 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە. مۇندا قازىر 22 كومباين قۇراستىرىلىپ جاتىر. كاسىپورىن ءار جىل سايىن 100-گە تارتا كومباين جيناۋدى مەجەلەدى. وسى ءۇش كاسىپورىن دا ءوڭىردىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ وسۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر.
ارنايى ايماقتىڭ الەۋەتى زور
قازىر «Qyzyljar» اەا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ ەڭ ۇلكەنى – تۇرىكتىڭ YDA Holding كومپانياسىنىڭ 480 ورىندىق كوپبەيىندى اۋرۋحاناسى. مۇندا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 186 ملرد تەڭگە. وسىناۋ قاراجاتقا 1365 جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ مەجەلەنگەن. الايدا قۇرىلىس جۇمىستارى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن سايابىرلاپ قالعان ەدى, تەك قازىر عانا قايتادان قولعا الىندى. سونىمەن بىرگە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ناقتىلانۋ ۇستىندە.
تاعى ءبىر تۇرىك كومپانياسى «نورد پانەلس» (سولتۇستىك پانەلدەرى) وندىرىسكە 8 ملرد تەڭگە قۇيىپ, جىلدىق قۋاتى 50 تەكشە مەتر بولاتىن لاميناتتالعان فانەرا شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوسپاقشى. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى. زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە 300 ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىن بولادى. كاسىپورىندى پايدالانۋعا بەرۋ 2024 جىلدىڭ 1 توقسانىنا بەلگىلەنگەن.
ارنايى ايماقتا ەڭبەك ەتۋگە ءتيىستى كەلەسى كاسىپورىن – نەمىستىڭ «Reimann» كومپانياسى. ول اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ تىركەمەلەرىن شىعارادى. جوبانى ىسكە اسىرۋعا 1,5 ملرد تەڭگە قۇيىلىپ, جىلىنا 150 تىركەمە شىعارۋ مەجەلەنگەن. كاسىپورىن تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە 80-گە جۋىق ادامعا جۇمىس بەرمەك. ايتا كەتەتىن جايت, بۇل كومپانيا نەمىستىڭ «Claas» جانە HORSCH كومپانيالارىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس جاسايدى. قازىر كاسىپورىننىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ 95%-ى اياقتالعان. قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ ءبىراز بولىگى ساتىپ الىنعان.
سونىمەن قاتار اەا اۋماعىندا گەرمانيا مەن رەسەي ينۆەستورلارىنىڭ «كازكران» كاسىپورنىن ۇيىمداستىرۋ دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل كاسىپورىن ونەركاسىپتىڭ ءتۇرلى باعىتتارىنا كوتەرگىش كراندار دايىندايتىن بولادى. مۇندا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 2 ملرد تەڭگە. كاسىپورىننىڭ جىلدىق قۋاتى 100 دانا كران دەپ جوسپارلانعان. تولىق قۋاتىنا ەنگەندە مۇندا 150 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ارنايى ايماق اۋماعىندا جۇمىس جاسايتىن كەلەسى زاۋىتتىڭ ونىمدەرى ەرەكشە. جۇقا قابىرعالى جەڭىل قۇرىش كونسترۋكتسيالار (ججقك) زاۋىتىن قازاقستان مەن رەسەيلىك ارىپتەستەر بىرلەسىپ ىسكە اسىرعالى وتىر. مۇنداي زاۋىت رەسەيدىڭ ليپەتسك قالاسىندا بار ەكەن. مىنا كاسىپورىن سونىڭ فيليالى بولماق. جەڭىل قۇرىشتان جاسالاتىن كونسترۋكتسيالاردى ءتۇرلى عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردى تۇرعىزۋعا قولدانادى. ولار قۇرىلىسشىلارعا ۋاقىت ۇنەمدەۋگە جانە مەتاللدى ازىراق قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاۋىت تولىق قۋاتىنا ەنگەندە جىلىنا 4 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن بولادى. قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 2 ملرد تەڭگە, ال اشىلاتىن جۇمىس ورنى شامامەن 40 شاقتى بولادى.
ارنايى ايماقتا وتاندىق «TFA group» كومپانياسى جىلىنا 37 ملن دانا ءونىم شىعارا الاتىن كىرپىش زاۋىتىن سالۋدى قولعا العان. ونىڭ قۇرىلىسىنا 9,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلادى. تولىق قۋاتىنا ەنگەندە, مۇندا 140-تاي ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. زاۋىتتىڭ نەگىزگى جۇمىستارىن باستاۋ 2024 جىلدىڭ ءى-توقسانىنا بەلگىلەنگەن, قازىر دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
جاڭا جىلدا قانداي جاڭالىق بولادى؟
وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى يلدار سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «Qyzyljar» اەا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 7 جوباسىن جۇزەگە اسىرماق. سونىڭ ىشىندە تورت جانە نان ونىمدەرىن شىعاراتىن رەسەيدىڭ «حلەبپروم» كومپانياسى 2024 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ قۇرىلىس جۇمىستارىنا كىرىسەدى. تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 37,3 ملرد تەڭگە, اشىلاتىن جۇمىس ورنى 370 دەپ بەلگىلەنگەن.
وتاندىق «Atameken-اgro» حولدينگى دە 2024 جىلدىڭ ءىى-توقسانىنان باستاپ تاۋلىگىنە 1200 توننا ءونىم شىعاراتىن ماي ەكستراكتسيالايتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا كىرىسكەلى وتىر. حولدينگتىڭ سالاتىن ينۆەستيتسياسى – 19,4 ملرد تەڭگە, زاۋىت تولىق كۇشىندە پايدالانۋعا بەرىلگەندە 250 جۇمىس ورنى اشىلماق.
يتاليانىڭ ميلان قالاسىنان كەلەتىن «PROSOL» كومپانياسى دا 2024 جىلدىڭ ءىى-توقسانىنان باستاپ قىزىلشادان جەمازىقتىق اشىتقى شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا كىرىسپەكشى. سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمى – 3 ملرد تەڭگە, 40 ادامدىق جۇمىس ورنى اشىلادى. جوبانىڭ جىلدىق قۋاتى – 3 مىڭ توننا.
ال ايماقتىق «KazOilseed processing» اگرارلىق كومپانياسى تاۋلىگىنە 300 توننا سۇيىق ماي شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا كىرىسەدى. مۇندا زىعىر, راپس, كۇنباعىس شيكىزاتتارى پايدالانىلادى.
اەا جەڭىلدىكتەرىنە ماسكەۋ وبلىسىنىڭ «GORTEK» فيرماسى دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ولار كەلەسى جىلى تەمىربەتون قۇبىرلارى مەن جول سالۋ ماتەريالدارىن جاساۋعا كىرىسپەكشى. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 2,9 ملرد تەڭگە. جىلدىق قۋاتى 30 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن زاۋىت ىسكە كىرىسكەندە كەمىندە 40 ادامعا جۇمىس تابىلادى دەپ مەجەلەنگەن.
بۇلاردان باسقا وتاندىق «Eco Par For» كومپانياسى اعاشتان قۇراستىرىلاتىن تۇرعىن ءۇي جيىنتىعىن شىعاراتىن جوبانى ىسكە اسىرماقشى. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 3 ملرد تەڭگە, اشىلاتىن جۇمىس ورنى – 25.
ومبىنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار زاۋىتى دا 7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىپ, جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق جابدىقتار شىعارماق. تۇرعىزىلاتىن قۇرىلىستا 75 ادام جۇمىس ىستەپ, جىلىنا 100 دانا ءونىم شىعارۋدى مەجەلەپ وتىر. تاعى ءبىر رەسەيلىك كومپانيا «Drive Systems» (چەليابى) 3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىپ, موتورلى رەدۋكتورلاردى شىعارۋدى كوزدەيدى.
الىس شەتەلدەر اراسىنان اەا-عا قىتايدىڭ شاندۋن پروۆينتسياسىنىڭ «كات» فيرماسى دا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ولار دا 2024 جىلى اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىن شىعاراتىن كاسىپورىن تۇرعىزباقشى. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 7 ملرد تەڭگە, اشىلاتىن جۇمىس ورنى – 150. سونىمەن قاتار تسزيانسۋ پروۆينتسياسىنان «Xuzhou Construction Machinery Group (XCMG)» ترانسۇلتتىق كونتسەرنى جول قۇرىلىسى تەحنيكالارى مەن كوممۋنالدىق قىزمەت ماشينالارىن شىعاراتىن زاۋىت سالۋعا نيەت تانىتىپ وتىر. مۇندا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 3 ملرد تەڭگە بولماقشى.
مىنە, «Qyzyljar» اەا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن الداعى جوسپارلار لەگى ازىرشە وسىنداي.
پەتروپاۆل