جاڭا تاريف: ءمونوپوليستىڭ دەگەنى بولا ما؟

بۇگىندە قالادا جىلۋ ءتاريفىن ءوسىرۋ بويىنشا 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان جوبا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. جۋىقتا وتكەن قوعامدىق تىڭداۋدا «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو» جشس-نىڭ وكىلدەرى كەلەر جىلى ءتاريفتى كۇرت ءوسىرىپ, ودان ارعى جىلدارى باعا قارقىنىن ءبىراز باياۋلاتامىز دەپ باياندادى. بۇل جەردەگى ەڭ اۋەلگى ماسەلە – كاسىپورىننان بوساتىلاتىن ورتاشا ءتاريفتىڭ قۇنىن ارتتىرۋ. ياعني تاريف 1 گكال جىلۋ ءۇشىن قازىر 5 579,55 تەڭگە تۇرسا, ال كەلەر جىلى 13 911,98 تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن. ەسەپتەسەك, ءتاريفتىڭ ءوسىمى 149 پايىزعا بىراق شىرقاماق.

ال ەسەپتەگىش قۇرال ورناتىلعان ۇيلەر 60 پايىزعا كوبىرەك تولەيدى. بۇل جەردەگى تاريف 1 گكال ءۇشىن 1 807,89 تەڭگەدەن 2 960,27 تەڭگەگە وسەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. بيزنەس نىساندارى قازىرگى 8 393,68 تەڭگەنىڭ ورنىنا 9 550,30 تەڭگە تولەمەك. ءتاريفتىڭ ەڭ اۋىر سالماعى بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا تيەسىلى: بۇگىندە مەكەمەلەر 25 921,46 تەڭگە تولەپ تۇرعان بولسا, 2024 جىلعا ارنالعان جوبا بويىنشا ءار گيگوكالوريا ءۇشىن 117 467,49 تەڭگە شىعىندالماق. ءارى بۇل ەسەپتەگىش قۇرال قويىلعان جاع­داي­دا عانا. ەگەر عيماراتتاردا ونداي مۇم­كىن­دىك قاراستىرىلماسا, تاريف قۇنى 1 گكال ءۇشىن 180 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلەدى دەپ وتىر مونوپوليستەر.

ەكىباستۇز قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ارمان امىرعاليننىڭ اي­تۋىن­شا, بيۋد­جەت­تىك مەكەمەلەرگە قاراس­تى­رىلعان تاريف جۇكتەمەسى مەملە­كەتتىڭ الەۋمەت الدىنداعى جاۋاپ­­كەر­شى­لىگىنە سالماق ءتۇسىرۋى مۇم­كىن. «جىلۋ كاسىپورنىنىڭ قال­تا­سىنا ميلليونداپ قۇيى­لاتىن بۇل قاراجاتتاردى ءبىز الەۋمەتتىك مۇقتاجدىقتارعا جاراتۋعا ءتيىسپىز. ءتاريفتى ءوسىرۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ ءوزى ءالى ەرتەرەك سياقتى. سەبەبى شاھار قىسقا جىلىتۋ ماۋ­سى­مىنا تولىق دايىن ەمەس, كوپ ۇيلەردە جىلۋ جۇيەسى تەڭەستىرىلمەدى. ءبىز اۋەلى جىلۋ بەرەتىن كاسىپورىننىڭ جۇمى­سىن­داعى ناتيجەلەردى كورۋىمىز كەرەك. سودان سوڭ عانا تاريف ماسەلەسىن تالقى­لا­ساق بولادى», دەيدى ول.

الايدا «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو» جشس-نىڭ باسشىلىعى كەلەر جىل­دان ءتاريفتى وسىرمەسەك, ورتالىق­تىڭ جاعدايى ءتىپتى مۇشكىل بولادى دەپ وتىر. دالەل رەتىندە كومىر باعا­سىنىڭ قىم­­باتتاپ جاتقانىن, كادر­لاردىڭ تۇ­راق­تاماۋ­شىلىعى 25 پايىزعا جەت­كەنىن كەلتىرەدى. ءارى قىزمەت­كەر­لەر­دىڭ ەڭبەكاقىسىن جەدەل تۇردە كوتەرۋ كەرەك. بىلتىرعى توتەنشە وقيعا كاسىپورىنداعى قۇرال-جابدىقتاردى جاڭالاپ, ولاردىڭ جۇمىسىن نىقتاي ءتۇسۋ كەرەك ەكەنىن ايقىن اڭعارتتى. وتكەن جازدا جەو-داعى جابدىقتاردى جوندەۋگە از قاراجات قۇيىلعان جوق. دەسە دە كاسىپورىن قىستا كىدىرىسسىز قىزمەت كورسەتۋى ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا دا جوندەۋ ءىس-شارالارى ۇزبەي جۇرگىزىلۋى قاجەت. سوندىقتان بولاشاق تاريف سمە­تا­سىندا جوندەۋگە 3,6 ملرد تەڭگە قا­راس­تىرىلىپ وتىر. بۇل جوندەۋگە جۇم­­سالاتىن شىعىنداردىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا كورىنەدى.

– ءبىزدىڭ قازىرگى شىعىندارىمىزدىڭ كو­بەيۋىنە ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ ءتا­ريفتى تەجەپ كەلۋى سەبەپشى. ستان­سانىڭ تەحنيكالىق رەسۋرسى تومەندەپ كەتتى. «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو» جىل سايىن قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزگەندە تۇتى­­نۋ­­شىلاردان پروبلەمالارعا مۇ­قيات نازار اۋدارىپ, ءتاريفتى وسىرۋگە كەلىسۋدى سۇراپ كەلدى. الايدا كوپ­شى­لىك تە, مەمورگاندار دا ءبىزدىڭ ۇسى­نى­سى­مىزدى قابىلدامادى. بيىل جازدا جۇرگىزىلگەن جوندەۋدىڭ ناتيجەسىندە جابدىقتارداعى توزۋ كورسەتكىشى 43,7 پايىزدان 38,3 پايىزعا دەيىن تومەن­دەدى. كەلەر جىلى قازاندىق اگرەگات­تا­رىن جوندەۋ جالعاسا بەرەدى. ال جىلۋ جەلىلەرىندەگى توزۋ 90 پايىز­دى قۇراپ وتىرعان ۋاقىتتا ءبىز جىلۋ پا­ر­امەترلەرىن شەكتەن تىس كوتەرۋدەن قور­قامىز. كەز كەلگەن ۋاقىتتا بىلتىر­عى­داي كەڭ اۋقىمدى زاقىمدار پايدا بولۋى مۇمكىن. الداعى 10 جىل ىشىندە شامامەن 35 شاقىرىم جەلىنى كۇردەلى جوندەۋ قاجەت. مۇنىڭ بارلىعى وتە كوپ قاراجاتتى قاجەت ەتەدى, – دەپ تۇسىن­دىرۋگە تىرىستى ستانسانىڭ باس ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اناتولي مويسەي.

جەرگىلىكتى بيزنەس وكىلدەرى ءتاريفتىڭ كوتە­رىلۋىنە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى­لىق تا­نىتىپ جاتىر. ايتۋىنشا, كوپتە­گەن بيزنەس جانە وندىرىستىك نىساندار­دا جىلۋدىڭ ءتيىستى پارامەترلەرى جەت­كى­­لىك­سىز. ساپالى جىلۋ جوق. ەسەپتەگىش قۇرالدا جىلۋدىڭ تەمپەراتۋراسى نەبارى +48 گرا­دۋستى كورسەتىپ وتىر. شىن مانىندە, بۇل كور­سەت­كىش +55 گرادۋس بولۋعا ءتيىس ەدى. سوندىق­تان بارلىق تو­­راپ­تاعى تۇتىنۋشىلار ساپالى جى­لۋ­عا قول جەتكىزبەيىنشە ءتاريفتى ءوسىرۋ تۋرالى ماسەلەنى كوتەرۋدىڭ قيسى­نى جوق دەپ ەسەپتەيدى.

تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ وڭىرلىك دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى نۇرلان نۇرمۇراتوۆ جاڭا تاريفتىك جوبا قاراشا ايى­نىڭ سوڭىنا دەيىن تالقىلاناتىنىن ەسكەرت­تى. ناقتى شەشىم تۇتىنۋشىلار تاراپىنان اي­تىلعان ۇسىنىس-تىلەكتەردى نازارعا الا وتىرىپ قابىلدانباق.

ەكىباستۇز قالاسىنىڭ تۇرعىنى, م ۇلىك يە­لە­رى­ رەسپۋبليكالىق بىر­لەس­تىگىنىڭ باسقا­رۋ­شى ديرەكتورى الەكساندر رازۋموۆسكي قالاداعى كوپ­قاباتتى ۇيلەردەگى جىلۋ جەلىلەرى جازدا تولىققاندى شايىلعان جوق دەپ ەسەپتەيدى. سەبە­بى قازىرگى جىلۋ تاسىمالداعىشتار ماماندار ايتقانداي ستانسادان قالىپتى شىققانىمەن ءۇي ورامدارىنا جەتكەندە تومەندەپ كەتەدى. «پيك-تەر مەن باسقارۋشى كومپانيالار وكىلدەرى كەلتىرىپ وتىرعان تسيفرلار مۇلدە شىندىققا سايكەس كەلمەيدى, مەنىڭ ەسەبىمشە جىلۋ قۇبىر­لا­رىنىڭ 50 پايىزى دۇرىس شايىلعان جوق. ەندەشە, الداعى قىستا كوپقاباتتى ۇي­لەر قاۋىپتى ايماقتا قالا بەرمەك. قا­زىرگى كۇنى جەرگىلىكتى مەم­لەكەتتىك ورگان­دار كوپقاباتتى باسپانا­لار­داعى سانيتارلىق نورمالاردى دا نازاردان شىعارىپ الدى. جەرتولەلەردىڭ جاعدايى ادام شوشىرلىق», دەيدى تۇتىنۋشى.

ايتىپ وتەيىك, «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو» جشس «واەك» اق-نىڭ قۇرا­مىنا ەنەدى. ەكىباستۇز قالاسى بويىنشا ستانسانىڭ 50 مىڭ­نان اسا تۇتىنۋشىسى بار. ونىڭ 49,5 مىڭى – جەكە ازاماتتار. بىلتىرعى اپاتتان كەيىن ستان­سا­داعى بىرنەشە جىلىتۋ اگرەگاتى مەن جىلۋ جە­لىلەرىنىڭ جارتىسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بي­لىك­تىڭ مەنشىگىنە بەرىلگەنى ءمالىم.

پاۆلودار وبلىسى,

ەكىباستۇز قالاسى