بالا قاۋىپسىزدىگى – باستى ماسەلە

جيىن بارىسىندا ەلىمىزدەگى بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جانە ولاردىڭ شەشۋ جولدارى, سونداي-اق ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتاردىڭ قولايلى قورشاعان ورتادا ءومىر ءسۇرۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قىزمەتى تال­قى­لاندى. وسى ماسەلەلەر بويىنشا وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى مانسۇر وشۋرباەۆ بايانداما جاسادى. كوميسسيا جۇمىسىنا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىل­دەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ومبۋدسمەندەر, حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, ادام قۇقىقتارىن سوتتان تىس قورعاۋ ينس­تي­تۋت­تارىنىڭ, ءبىلىم بەرۋ جانە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىم­دا­رىنىڭ وكىل­دەرى قاتىستى.

كوميسسيا وتىرىسىندا بالالار  قۇ­قىن قورعاۋدىڭ وزەكتى اسپەك­تىلەرى, ونىڭ ىشىندە ءبىلىم الۋ, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ارقىلى بالانىڭ دامۋى, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار با­لا­لاردىڭ جانە جەتىم بالالاردىڭ مەم­لەكەت تاراپىنان قامقورلىق الۋ قۇقىقتارى تالقىلاندى. بالالاردىڭ قا­ۋىپسىزدىگى مەن ولاردىڭ الەۋمەتتىك كە­پىل­دىكتەرىن تالقىلاۋ وتىرىستىڭ نە­گىز­گى تاقىرىبىنا اينالدى.

– ەلىمىزدە 6,8 ميلليون بالا بار جانە بۇل كورسەتكىش ۇنەمى ءوسۋ ۇستىندە. ءار جىلى 400 مىڭنان استام ءسابي دۇ­نيەگە كەلەدى. قازىر ەلىمىزدەگى 7 مىڭ­نان استام مەكتەپتە 3,8 ملن بالا ءبىلىم الىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە قامقورلىققا مۇقتاج بالالارعا اي­رىق­­شا كوڭىل بولىنەدى. وقۋ-اعارتۋ مي­نيسترلىگى بالالاردىڭ قولايلى جانە قاۋىپسىز ءبىلىم الۋلارى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساپ وتىر. سوڭعى 3 جىلدا ءۇش اۋىسىمدى وقۋ جانە ورىن جەتىسپەۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ەلىمىزدە 626 جاڭا مەكتەپ سالىندى. بيىل تاعى دا 130 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 154 مەكتەپ سالىنىپ جاتىر, – دەدى عاني بەيسەمباەۆ.

بۇدان بولەك, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى ەلىمىزدە «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 740 مىڭ ورىندىق 369 مەكتەپ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق مينيسترلىك ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستىڭ 1000 كوشباسشىسى» جوباسى اياسىندا جايلى مەكتەپتەر ءۇشىن ديرەكتورلار كورپۋسىن ازىرلەۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتتى. «ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ, ەڭ الدى­مەن, جاڭا فورماتتاعى مەكتەپتەردى قۇرۋعا, جايلى جانە قاۋىپسىز جاعداي تۋدىرۋعا, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارت­تى­رۋعا باعىتتالعان. سالىنىپ جاتقان مەكتەپتەردى قۇرال-جابدىقتارمەن, جي­ھازدارمەن جابدىقتاۋدا وتاندىق ونىم­دەر­گە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل شارالار ۇلتتىق جوبادا قاراستىرىلعان», – دەدى ول.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇكىمەت بالالاردى زور­لىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن سالاماتتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن قابىلدادى. وقۋ-اعارتۋ ءمي­نيسترى عاني بەيسەمباەۆ اتاپ وتكەندەي, مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. «جوسپاردى ازىرلەۋ كەزىندە بالالار ورتاسىنداعى جاعدايعا ەگجەي-تەگجەي تالداۋ جاسالدى. ءبىز ستاتيستيكانى زەرتتەدىك, بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى دەرەكتەردى جينادىق, قاۋىپ فاكتورلارىن انىقتادىق جانە زورلىق-زومبىلىق جاعدايىندا بالالارعا قانداي رەسۋرستار بار ەكەنىن بىلدىك. بۇل تالداۋ بىزگە باسىم باعىتتاردى ناقتىراق انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى», – دەدى مينيستر.

بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق پەن ءسۋيتسيدتىڭ ءتيىمدى الدىن الۋ ءۇشىن قۇ­جاتتا 53 شارا قاراستىرىلعان. وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى وسى باعىتتاعى پروفي­لاك­تيكالىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ەگجەي-تەگجەي ايتىپ بەردى, سونداي-اق كەشەندى جوسپار شەڭبەرىندە وتكىزىلەتىن نەگىزگى ءىس-شارالارعا توق­تال­دى.

ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميس­سيانىڭ توراعاسى يگور روگوۆ بالاباق­شا­لاردا, مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنىڭ جۇمىسىنداعى ءبىرىنشى كە­زەك­تەگى مىندەتتەر بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە بالالاردى بۋل­لينگ پەن قورقىتۋدان قورعاۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە, اتا-انالارمەن, ءتيىستى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارمەن, قو­عام­دىق ۇيىمدارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى.

ازاماتتاردىڭ قولايلى قورشاعان ورتادا ءومىر ءسۇرۋ قۇقىقتارىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى شەڭبەرىندە مانسۇر وشۋرباەۆ لاستاۋشى زاتتار قال­دىقتارىن ازايتۋ, 94 كاسىپورىندا كەشەندى تەحنولوگيالىق اۋديت جۇرگىزۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى. وسى باعىتتا زاڭنا­مالىق دەڭگەيدە ينفراقۇرىلىمدى جولعا قويۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ بويىنشا قا­بىلدانعان شارالارعا توقتالدى.