العا اۋدانى بەستاماق اۋىلىنداعى «بولاشاق» بالالار باقشاسىنىڭ پەداگوگ-زەرتتەۋشىسى ايمان دوسوۆا تاربيەنىڭ نەگىزى بالدىرعاندى ەڭبەككە باۋلۋدان باستالادى دەيدى. ويتكەنى جاستايىنان ەڭبەكتەنبەگەن بالا وسكەندە دە ەشتەڭەنىڭ قادىرىن بىلمەيدى. «ەكىنشى جاعىنان بالاسىنا قاراپ اتا-اناسىنىڭ قانداي ەكەنىن كورۋگە بولادى. ويتكەنى بالاڭا بەرگەن تاربيەڭ – سەنىڭ ىشكى جان دۇنيەڭنىڭ كورىنىسى. ءسابي دۇنيەگە كەلگەن كۇننەن باستاپ ونىمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس قالىپتاستىرىپ, ەسەيگەن كەزدە دە ۇنەمى ۇلگى بولا ءبىلۋ كەرەك. بۇل اتا-انا ەسەپكە الاتىن ەڭ ماڭىزدى قاعيدا» دەيدى تاجىريبەلى تاربيەشى.
ول – بەس بالانىڭ اناسى, نەمەرەلەرىنىڭ سۇيىكتى اجەسى. «قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلى مەن 25 جاستامىن, ول كەزدە قاراقالپاقستاندا تۇراتىنبىز. ءبىز سول كۇننەن باستاپ وتانىمىزعا ورالۋدى ارمانداساق, ەڭ الدىمەن اتا-انامىز اسا قۇشتار بولدى. 2005 جىلى العا اۋدانىنىڭ بەستاماق اۋىلىنا كوشىپ كەلدىك. سول جاقتا مەكتەپتى ءبىتىرىپ كەلگەن ۇلكەن قىزىم ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا فاكۋلتەتىنە قابىلدانىپ, ءۇش قىزىم بەستاماق مەكتەبىندە وقۋلارىن جالعاستىردى. بۇل كەزدە كەنجە ۇلىم ءۇش جاستا ەدى. ەرەسەك بالالارىم باسىندا ازداپ جاتىرقاسا دا, ۇستازدارى مەن سىنىپتاستارىنىڭ قولداۋىمەن ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ كەتتى. 2007 جىلى بەستاماقتا اشىلعان بالاباقشاعا ماماندىعىم بويىنشا ورنالاستىم», دەيدى ايمان بەكتۇرعانقىزى.
بۇگىندە ايمان اپايدىڭ توبىندا 26 بالدىرعان بار, مۇنىمەن بىرگە ول ۇجىمداعى جاس تاربيەشىلەرگە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتەدى. «قازىرگى ۋاقىتتا بالاباقشالارعا قاراپايىم نارسەلەرگە الدانبايتىن ينتەرنەت ءداۋىرىنىڭ بالالارى كەلىپ جاتىر. ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ ءۇشىن تانىمدىق ويىنداردى تۇرلەندىرىپ وتكىزۋ كەرەك. ماقسات – ءۇش جاستاعى بالدىرعاننىڭ وي-ءورىسىن جانە سويلەۋ ءتىلىن جەتىلدىرۋ, قول ەڭبەگىنە داعدىلاندىرۋ, ورتامەن قارىم-قاتىناس جاساۋعا ۇيرەتۋ. جاسىراتىنى جوق, قازىرگى سابيلەردىڭ ءتىلى كەش شىعادى. بالاباقشاعا كەلگەن ءتورت-بەس جاستاعىلاردىڭ سوزدىك قورى جۇتاڭ, ولار قاراپايىم داعدىلاردى بىلە بەرمەيدى. بۇل سابيلەردى تۋعانىنان سمارتفونعا تەلمىرتۋدىڭ كەسىرى», دەيدى ول.
بابالارىمىز جاستى سوزبەن تۇزەپ, كوزبەن تاربيەلەگەن ەمەس پە؟ ايمان بەكتۇرعانقىزىنىڭ تاربيە ماسەلەسىندە تارازىنىڭ باسىن تەڭ ۇستاي بەرمەيتىن زاماناۋي اجەلەرگە دە بازىناسى بار. «نەمەرەسىنىڭ الدىندا اكە-شەشە ءرولىن ويناپ كەتەتىن اجەلەر بار. ولار بالانىڭ اتا-اناسىن «اعا-جەڭگە» دەپ ۇيرەتەدى. مەن مۇنى اتا-اجە ماحابباتىنىڭ شەكتەن شىعۋى دەپ تۇسىنەمىن. ەكىنشىدەن, نەمەرە الدىندا اجە بەينەسى دۇرىس قالىپتاسۋى كەرەك. قازىرگى اجەلەر وسىدان جيىرما جىل بۇرىنعى اجەلەردەن وزگەشە. ءتىپتى كيىمىنە قاراپ انا مەن اجەنى اجىراتۋ قيىن بولىپ بارادى. اجە اقىلدى, قامقورشى, مەيىربان, جاقسى مەن جاماندى باعامداپ وتىراتىن بولۋعا ءتيىس. ءۇشىنشى جاعىنان جۇمىسباستىلىق سالدارىنان كەي اجە نەمەرەسىنە ونشا ۋاقىت بولە بەرمەيدى. ۋاقىت بولگەننىڭ وزىندە دە ولار سمارتفون بەرىپ قويعاندى ءجون كورەدى. اجە تاربيەسى بالانىڭ تۇلعالىق جاعىنان قالىپتاسۋى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. نەمەرەسىنە ەرتەگى, باتىرلار جىرىن وقىپ بەرىپ, ەستى اڭگىمەلەردى بىلمەيتىن اجەلەر ەڭ الدىمەن وزدەرىنە سىن كوزبەن قاراۋعا ءتيىس», دەيدى ايمان اپاي.
مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە كوبىنەسە بۇلدىرشىندەردى جاقسى كورەتىن مەيىربان جاندار ەڭبەك ەتەدى. قاتىگەز ادام بالاباقشادا كوپ تۇراقتامايدى. ۇزاق جىل بويى وسى سالادا ەڭبەك ەتكەن مامان پسيحولوگ بولىپ كەتەدى ەكەن. كۇن سايىن تاڭەرتەڭگىلىك بالاباقشا تابالدىرىعىنان اتتاعان بالدىرعاننىڭ كوزقاراسى, كوڭىل كۇيى ۇيدەگى احۋالدى اڭعارتىپ تۇرادى عوي. اكە-شەشەسى اجىراسىپ جۇرگەن سابيلەردى بىردەن اڭعارۋعا بولادى. ولار وتە كوڭىلسىز, كوپ جاعدايدا جارقىراپ-جايناپ جۇرە بەرمەيدى. اسىرەسە 4-5 جاستاعى ەر بالالار ىشتەي تىنىپ جۇرەدى ەكەن. «اجىراسۋدان بالالار ەڭ كوپ قاسىرەت شەگەدى. وتباسىنداعى ۇرىس-كەرىس, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بالانىڭ كوزىنشە ءبىرىن-ءبىرى بالاعاتتاۋى, اكەنىڭ قول كوتەرۋى بالانىڭ جانىنا جازىلماس جارا سالادى. بالا قامكوڭىل, ىزاقور, تۇيىق بولىپ وسەدى. سەبەبى سابيگە اكە-شەشەنىڭ ەكەۋى دە كەرەك. اتا-انانىڭ ارقايسىسىنىڭ ورنى بولەك», دەيدى ول.
ايمان اپاي بالدىرعاندارىن ءتۇرلى سايىستارعا قاتىستىرۋدان جالىقپايدى. بۇل بالانىڭ كوپشىلىكتەن قىسىلماي, پىكىرىن ەمىن-ەركىن ايتاتىنداي ءوسۋى ءۇشىن كەرەك. ول مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە سالاسىندا جاڭاشىلدىقتى ەنگىزگەنى ءۇشىن تالاي ماراپاتتارعا قول جەتكىزدى, «ۇزدىك پەداگوگ-2022» اۋداندىق بايقاۋىندا ۇزدىك شىقتى.
اقتوبە وبلىسى,
العا اۋدانى