ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ قاناتقاقتى اۋداندار اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىنا دايىندىق جانە ونى وتكىزۋ بارىسىن تەكسەرۋ ماقساتىندا جۇمىس ساپارىمەن تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىنا باردى. ساپارعا وسك حاتشىسى مۇحتار ەرمان, سونداي-اق ورتسايلاۋكوم اپپاراتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
تۇركىستان وبلىسىنا ساپارى اياسىندا نۇرلان ءابدىروۆ اكىمدەر سايلاۋى وتەتىن ءتورت ءوڭىر – بايدىبەك, ماقتاارال, سوزاق, شاردارا اۋداندارىنا باردى.
ساپار بارىسىندا وسك باسشىسى ح.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي جۇيەدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارى تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەردى. كەزدەسۋدە ارالاس سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءبىر مانداتتى سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا وكىلدى ورگاندارعا سايلانۋ مۇمكىندىگى, ساياسي پارتيالاردىڭ پارلامەنت ماجىلىسىنە ءوتۋ شەگىن تومەندەتۋ, پارلامەنت ماجىلىسىندەگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كۆوتاسىن جويۋ, وتكەن جانە الداعى سايلاۋ ناۋقاندارى, سايلاۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىن وقىتۋ تۋرالى ءسوز بولدى.
كەزدەسۋدە 139 قاتىسۋشى ونلاين ساۋالناماعا قاتىستى. ناتيجەسىندە, رەسپوندەنتتەردىڭ 40,3 پايىزى قاشىقتان ەلەكتروندىق داۋىس بەرۋدى ەنگىزۋدى قولدايتىنىن جەتكىزسە, 80 پايىزعا جۋىعى ەل پرەزيدەنتتىگىنە كانديداتتىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مىندەتتى تۇردە ءبىلۋى جانە لينگۆيستيكالىق ەمتيحان تاپسىرۋى تۋرالى تالاپتى قولداپ, داۋىس بەرگەن. ساۋالداماعا قاتىسۋشىلاردىڭ دەنى (61,2%) سوتتىلىعى بار ازامات ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى سايلانبالى لاۋازىمدارعا ۇسىنىلا المايدى دەپ سانايدى. تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ التى اۋدانىندا جاستارىمەن وتكەن بارلىق كەزدەسۋدىڭ 392 قاتىسۋشىسى وسىنداي ونلاين ساۋالناماعا قاتىستى. ساۋالداما ناتيجەلەرى تۇركىستان قالاسىنىڭ ستۋدەنتتەرىنىڭ جاۋاپتارىمەن ۇقساس بولدى.
ستۋدەنت دۇيسەنبەك بەيبارىس وتكەن سايلاۋداعا بۇزۋشىلىقتار تۋرالى جالعان بەينەروليكتەر, «Face ID» ەنگىزۋ جانە ەلەكتروندىق داۋىس بەرۋ كەزىندە بىرنەشە رەت داۋىس بەرۋگە جول بەرمەۋ ماسەلەلەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتتى.
سوزاق اۋدانىنىڭ اۋىل جاستارىمەن كەزدەسۋدە ن.ءابدىروۆ اۋىلدىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردى سايلاۋ, ساياسي رەفورمالار, ونىڭ ىشىندە ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ تۋرالى ءسوز قوزعادى. «سايلاۋ جۇيەسىندەگى مۇنداي وزگەرىستەر ۇمىتكەرلەر اراسىنداعى سايلاۋ باسەكەلەستىگىن كۇشەيتتى, داۋىس بەرۋدىڭ بالامالى نىساندارىن, سايلانبالى لاۋازىمدارعا كانديداتتارعا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ.
وسى تالاپتاردى تالقىلاي وتىرىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىن سەرجان بەكمان ۇلى پرەزيدەنتتىككە كانديدات مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە مىندەتتى ەكەنىن ايتتى.
كەيىن وسك توراعاسى جۋىردا سايلانعان سوزاق اۋدانى جارتىتوبە اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارىمەن جانە اكىمىمەن كەزدەستى. جارتىتوبە اۋىلىنىڭ اكىمى – تۇركىستان وبلىسىنداعى ەڭ جاس اۋىل باسشىلارىنىڭ ءبىرى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ونىڭ قىزمەتى تۋرالى وڭ پىكىر ءبىلدىردى. ماسەلەن, زەينەتكەر مۇرات التىنبەك ۇلى اكىمدەردى سايلاۋ جەرگىلىكتى كادرلاردى ىرىكتەۋ مەن ىلگەرىلەتۋدىڭ ءتيىمدى جولى دەپ سانايدى, ال اۋىل تۇرعىنى سادىق ءابدىراش ۇلى «بۇل اكىمنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ تەتىگى» دەپ تولىقتىردى.
بايدىبەك اۋدانىندا نۇرلان ءابدىروۆ جامبىل اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىمەن جانە ولار سايلاعان اكىممەن, سونداي-اق شايان اۋىلىنىڭ جاستارىمەن كەزدەسۋدە سايلاۋ جۇيەسىندەگى ماڭىزدى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار, اۋدان اكىمىنىڭ الداعى سايلاۋى, اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋدىڭ جيناقتالعان تاجىريبەسى جانە ولاردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ تۋرالى ەگجەي-تەگجەي ايتىپ بەردى. جامبىل اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءامىر ايدار ۇلى اۋىل اكىمىن سايلاۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ونىڭ پىكىرىنشە, اكىم تاڭداۋدىڭ نەگىزگى كريتەريى ۇمىتكەرلەردىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارى بولۋى قاجەت, سونداي-اق اۋدان اكىمىنىڭ سايلاۋىندا دا حالىق كانديداتتاردىڭ باعدارلامالارى نەگىزىندە داۋىس بەرەدى. ءوز كەزەگىندە ەڭبەك ارداگەرى سەيدىلدا تۇرلىبەكوۆ اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءتيىمدى باسقارۋشىلاردى ىرىكتەۋ جانە ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ليفتكە اينالعانىن ايتىپ, باسقا وڭىردەگى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا كونكۋرستان وتكەن ءوز اۋىلىنىڭ اكىمىن مىسالعا كەلتىردى.
حيميا ءپانىنىڭ جاس مۇعالىمى زاكاريا يزماحان سايلاۋدى بايقاۋ ءۇشىن قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردى اككرەديتتەۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى قولداپ, بايقاۋشىلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ قۇرالى رەتىندە ونىڭ مەرزىمدەرىن ناقتىلادى.
شىمكەنت قالاسىندا وسك توراعاسى قالالىق جانە اۋداندىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ سايلاۋ كەزەڭىندەگى قىزمەتى, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋ جاعدايىمەن تانىستى.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ ماقتاارال جانە شاردارا اۋداندارىن ارالاۋ بارىسىندا كوميسسيا باسشىسى ءداستۇرلى تۇردە جاستارمەن جانە تۇرعىندارمەن, سونداي-اق مىرزاكەنت كەنتىنىڭ اكىمىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا ول اۋىلدىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر سايلاۋىن وتكىزۋ ەرەكشەلىكتەرىنە, حالىقتىڭ سۇرانىسى نەگىزىندە كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە, ارالاس سايلاۋ جۇيەسىنە, اعىمداعى سايلاۋ ناۋقاندارىنا, شەتەلدە ەلەكتروندىق داۋىس بەرۋگە جانە سايلاۋ جۇيەسىنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
مىرزاكەنت كەنتىنىڭ تۇرعىنى, ەڭبەك ارداگەرى نۇرعالي تۇراشەۆ تۇرعىنداردىڭ پرەزيدەنتتىك ساياسي رەفورمالاردى, اتاپ ايتقاندا, اۋىلدار مەن اۋداندار اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن ەنگىزۋدى قولدايتىنىن ايتىپ, ءبىر مانداتتى وكرۋگتەر بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ سانىن كوبەيتۋدى ۇسىندى. مىرزاكەنت كەنتىنىڭ تۇرعىندارى شاديار بايتەن مەن قاليبيبى انديروۆا وزدەرى سايلاعان كەنت اكىمىنىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرىپ, اۋدان اكىمىنىڭ سايلاۋى دەموكراتيالىق رەفورمالاردىڭ جالعاسى دەپ سانايدى. ماقتاارال اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ جاس دەپۋتاتى سۇندەت كەنجەباەۆ پارتيالىق تىزىمدەرگە جاستار كۆوتاسىن ەنگىزۋ بويىنشا پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا جاس ازاماتتاردىڭ دەپۋتات بولۋ مۇمكىندىگى تۋرالى ايتىپ, اكىمگە كانديداتتاردىڭ ىسكە اسىرىلمايتىن سايلاۋ الدىنداعى ۋادەلەرىن بەرمەۋگە ءتيىس دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. كوللەدج ستۋدەنتى گۇلنۇر اڭداقۇلوۆا اۋدان اكىمىنە كانديداتتاردى ۇگىتتەۋدىڭ ستاندارتتى ەمەس نىساندارىمەن, ونىڭ ىشىندە جاس سايلاۋشىلارمەن جاندى جانە بەيرەسمي قارىم-قاتىناسى تۋرالى ءبولىستى.
جامبىل وبلىسىنا قاراستى جۋالى جانە ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋداندا دا اكىمدەر سايلانادى. وڭىرگە ساپارى بارىسىندا وسك توراعاسى جۋالى اۋدانىنىڭ جاستارى, تۇرعىندارى جانە نۇرلىكەنت اۋىلىنىڭ اكىمىمەن, ال ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋداندا اۋىل جاستارىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋلەر كەزىندە ن.ءابدىروۆ كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ءمانىن, داۋىس بەرۋدىڭ بالامالى نىساندارىن قولدانۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن, پروپورتسيونالدى جۇيەمەن قاتار ماجوريتارلىق جۇيەنى قولدانۋ, سونداي-اق اۋداندىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ سايلاۋىن العاش رەت وتكىزەتىندىگى جايلى باياندادى.
جۋالى اۋدانىنىڭ جاستارىمەن كەزدەسۋدە قوعامدىق ۇيىمنىڭ وكىلى اسقار قادىرقۇل ۇلى داۋىس بەرۋدىڭ ەلەكتروندىق جۇيەسىن پايدالانۋ كەزىندە بايقاۋشىلاردىڭ رولىنە جانە مەملەكەت تاراپىنان بايقاۋشىلاردى قولداۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. نۇرلىكەنت اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى وزدەرى سايلاعان اكىمنىڭ باستامالارىن قولدايدى. ماسەلەن, باتىرحان ناۋرىزباەۆ اۋىل اكىمىنىڭ اۋىل كوشەلەرىنىڭ تازالىعى مەن جارىقتاندىرىلۋى بويىنشا جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى وڭ پىكىر ءبىلدىردى.
ساپار بارىسىندا وسك توراعاسى تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ بىرقاتار سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە بارعان كەزدە ول مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگىن جانە باقىلاۋشىلاردىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.
ساپار اياسىندا نۇرلان ءابدىروۆتىڭ توراعالىعىمەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ بارلىق ءتورت اۋدانىندا جانە جامبىل وبلىسىنىڭ ەكى اۋدانىندا اكىم سايلاۋىن قاناتقاقتى رەجىمدە وتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر ءوتتى. اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس پەن سايلاۋعا دايىندىق تۋرالى باياندادى. وسك توراعاسى كەڭەستەرگە قاتىسقان لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ نازارىن سايلاۋ زاڭناماسىنا قاتاڭ سايكەستىكتە سايلاۋدى وتكىزۋ جانە قوعامدىق جانە وزگە دە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى.
تۇركىستان جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ قاناتقاقتى اۋداندارىنا بارعان كەزدە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىنىڭ كاسىبي دايارلىق دەڭگەيىنە باعالاۋ جۇرگىزىلدى. وقىتۋ سەمينارلارى اياسىندا ءداستۇرلى تۇردە «داۋىس بەرۋ كۇنى» ىسكەرلىك ويىنى وتكىزىلىپ, سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى كەيستىك تاپسىرمالار, داۋىس بەرۋ كۇنى تۋىندايتىن ستاندارتتى ەمەس جاعدايلار مودەلدەندى جانە ولاردى شەشۋ تاسىلدەرىنە تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلدى.