پروديۋسەر دەگەن كىم؟

قازاقستانداعى پروديۋسەرلىك ينستيتۋتتىڭ قالىپتاسۋى جا­يىندا وي تولعاپ, كينو ونەرىندەگى ماڭىزدى ماماندىقتىڭ قىر-سىرىن اشىپ, تۇشىمدى يدەيالاردى سارالايتىن «ميلليونعا تاتيتىن توستاق كوفە» اتتى جاڭا كىتاپ ءوز وقىرمانىن وسى سۇراقتار­دىڭ جاۋابىن بىلۋگە جەتەلەيدى. كىتاپ اۆتورلارى – قازاقستان­نىڭ پروديۋسەرلىك كينوسىنىڭ باس­تاۋىندا تۇرعان بەلگىلى تۇل­عا­لاردىڭ ءبىرى, «ستالينگە سىي­لىق», «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» فيلم­دەرىنىڭ پروديۋسەرى, مەنەد­جەرلىك قابىلەتىمەن بەدەلگە يە بولعان تانىمال كينو مامانى ءاليا ۋۆالجانوۆا مەن بەلگىلى كينوتانۋشى-ۇستاز, ونەرتانۋ دوك­تورى گۇلنار ابىكەەۆا. ت.جۇر­گە­نوۆ اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ونەر اكادەمياسىندا جاڭا كىتاپ­تىڭ جىبەك باۋى شەشىلىپ, ونەر سالاسىنداعى ەرەكشە ماماندىق تۋرالى تانىمدىق مالىمەتتەرگە تولى وقۋلىق قۇرال كىتاپحانا مەن كينو جانە تەلەۆيزيا سالاسىنىڭ ماماندارىنا سىيعا تارتىلدى.

تاۋەلسىز كينوستۋديالار بوي كوتەرىپ, پروديۋسەرلىك كينو­نىڭ باستاۋى بولعان سوناۋ 1989 جىلدان باستاپ بۇگىنگى كۇنگى ارت-حاۋس, تاريحي كينو جانە سەريالدار مەن كوممەرتسيالىق فيلم­دەرگە دەيىن ءجۇرىپ وتكەن قا­زاق كينوسىنىڭ شيرەك عاسىردان استام شىرعالاڭعا تولى, بىراق ىزدەنىس پەن تاجىريبە نەگىزىندە ءوز سوقپاعىنا تۇسكەن ۇزاق ساپارىنا شولۋ جاسالادى. پروديۋسەر اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋدىڭ جانە جوبا قاتىسۋشىلارىمەن, سەرىكتەستەرىمەن كەلىسىمشارت جا­ساۋدىڭ جەكە تاجىريبەسىمەن بو­لىسەدى. سونداي-اق كەڭسە جۇ­مى­سىن ۇيىمداستىرۋ, ءتۇسىرىلىم تەح­نولوگيالارى, ءتۇسىرىلىم الا­ڭىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جۇ­مىس مىندەتتەرى تۋرالى دا باياندا­لادى. پروديۋسەرلىك كينونىڭ دا­مۋىنا ماڭىزدى ۇلەس قوسقان ءاليا ۋۆالجانوۆا, گۇلنار سار­سەنوۆا, ەرنار ماليكوۆ, ماكسيم سما­عۇلوۆ, وراز رىمجانوۆ, ساين عابدۋللين, ليمارا جەكسەم­باەۆا, سەرگەي ءازىموۆ, جادىرا ساحيەۆا, احات يبراەۆ سىندى ون پروديۋسەردى ايرىقشا اتاپ ءوتىپ, ءاربىر تاراۋدى وسى پروديۋ­سەر­لەردىڭ پروفايلىمەن تۇيىندەپ وتىرادى.

«بيۋدجەت جانە سەرىكتەستەر ىزدەستىرۋ» دەگەن تاراۋدا اۆتور بو­لاشاق فيلمگە ينۆەستورلار تارتۋ جولدارىن باياندايدى. ويتكەنى بيۋدجەت جاساۋ – ۇنەمى باسىن تاۋەكەلگە تىگەتىن پروديۋ­سەر ءۇشىن اتقاراتىن ەڭ ماڭىز­دى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى. قاجەتتى ادامدارعا قالاي شىعىپ, قارجى­نى قالاي تابۋعا بولاتىنى, سە­رىك­تەستى قىزىقتىرۋدىڭ باستى قاعي­د­الارى پروديۋسەرلىك كاسىپ­تى يگەرۋگە تالپىنعان ستۋدەنتكە عانا ەمەس, قاراپايىم ادامعا دا قىزىق. «پروديۋسەرلىك – اشىق جۇيە. وعان ۇنەمى قانداي جاعداي بولسا دا, جۇمىستى جالعاستىرىپ, بارلىق ەسىكتى قاعىپ شىعۋ كەرەك. ءوز يدەياسىنا دەگەن سەنىمى مىقتى بولۋى قاجەت. ەڭ الدىمەن, سول يدەيانىڭ, جوبانىڭ جە­تىستىگىنە سەنگەن دۇرىس. ويىن ناق­تى ايتىپ, تاراتىپ جەتكىزۋگە ماشىقتانۋى ءارى يدەياسىن قىس­قاشا بىرنەشە سويلەمنىڭ كومە­گى­مەن بەرۋگە داعدىلانعانى جاقسى. تاقىرىپتان اۋىتقىماعان ءجون. اۋىتقىعان كۇندە دە وعان قايتا ورالىپ وتىرۋ كەرەك», دەيدى اۆتور. پروديۋسەردىڭ سوزىنە سەنسەك, ينۆەستوردى يلاندىرۋ اسا قيىن شارۋا ەمەس. باستىسى, سوزىندە تۇرۋ جانە ۋادەنى ورىنداۋ – ول جاقسى فيلم شىعارۋ جولىندا ۇزاق جىلدار بىرگە سەرىكتەس بولۋدىڭ العىشارتى, سونىمەن قوسا كەپىلدىگى.

كىتاپ 2021 جىلى ورىس تى­لىن­دە جارىق كورگەن. جوعارى وقۋ ورىندارىندا انا تىلىندە جازىلعان ارنايى وقۋ قۇرالىنىڭ جەتىسپەيتىنى ەسكەرىلە وتىرىپ, ارادا ەكى جىل وتكەندە ونەر­تانۋ پروفەسسورى عاينيجامال ءابىلدينانىڭ اۋدارماسى ار­قىلى «ميلليونعا تاتيتىن توس­تاق كوفە» اتاۋىمەن جۋىردا قا­زاق تىلىندە باسىلىپ شىقتى. وقۋ­لىق اتاۋىن كوممەرتسيالىق سيپاتقا ورايلاستىرۋدىڭ ءوز سە­بەبى بار. كينوپروديۋسەرلەر مەن ينۆەستور-دەمەۋشىلەردىڭ بىرنەشە ميلليون قارجىنى ءسوز ەتەتىن بەيرەسمي ىسكەرلىك كەزدەسۋى ءبىر شىنى شاي نەمەسە توستاق كوفە اياسىندا شەشىمىن تاباتىنى بەلگىلى. يدەيانى ساتا ءبىلۋ – تياناقتى ساراپتاما, تاجىري­بە, ءبىلىم مەن ءسال دە بولسا ىقىلاس وياتۋ وپتيميزمىنە سۇيەنگەن بىلىك­تىلىك پەن تالانت. پروديۋسەر ميل­ليونعا شىعاتىن جوبانى قار­جى­لاندىرۋعا سەنىم وياتا الا ما؟ مىنە, بۇل پروديۋسەردىڭ كوپ مىن­دە­تى مەن قىزمەتىنىڭ ءبىر قىرى عانا.

«كينو ءوندىرىسىنىڭ ءبىر سالاسى – پروديۋسەرلىك جۇمىس. كينودا­عى ەڭ اۋىر جۇمىس پروديۋسەردىڭ ەنشىسىندە. يدەيا پايدا بولعاننان باستاپ ۇيىمداستىرۋدىڭ بار­لىق ساتىسى: ستسەناري جازاتىن اۆ­تور ىزدەۋ, قارجى تارتۋ, دايىن جو­با­عا فيلم تۇسىرەتىن رەجيسسەر تابۋ, شىعارماشىلىق توپتى جاساق­تاۋ, ءفيلمدى پروكاتقا دايىن­داۋ, شەتەلدىك كونكۋرستارعا قاتى­سۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ, قىس­قا­سى, پروديۋسەر فيلم جارىققا شىققانشا تىنىم تاپپايتىن كينو ونەرىندەگى ەڭ ماڭىزدى تۇل­عا. باس پروديۋسەر, اتقارۋشى پروديۋسەر, ىشكى جۇمىستارمەن اينالىساتىن پروديۋسەر بولىپ بۇل قىزمەتتىڭ ءوزى بىرنەشە توپقا بولىنەدى. وسى پروديۋسەرلىك قىز­مەت تۋرالى جازىلعان بىردەن-ءبىر تۇشىمدى دۇنيە دەپ مەن ءاليا ۋۆالجانوۆا مەن گۇلنار ابى­كەەۆانىڭ «پروفەسسيا: پرو­ديۋسەر» ەڭبەگىن اتار ەدىم. بۇل ەڭ­بەكتىڭ قۇندىلىعى دا كينو ­ونەرىندەگى ماڭىزدى مامان­دىق­تىڭ قىر-سىرىن جان-جاقتى سارالاپ اشىپ بەرگەنىندە. ون ءبىر تاراۋدان تۇراتىن ەڭبەكتىڭ ءار تاراۋى ماڭىزدى», دەيدى عىلى­مي-پەداگوگيكالىق ەڭبەكتى قازاق تىلىنە تارجىمالاعان پروفەسسور عاينيجامال ءابىلدينا.

«ميلليونعا تاتيتىن توستاق كوفە» – وتاندىق كينو مەن تەلەۆيزيا سالاسىندا پروديۋسەرلىك بو­يىنشا جارىق كورگەن العاشقى ەڭبەك. جاڭا جيناق بولاشاقتا پروديۋسەر ماماندىعىن مەڭگەر­گىسى كەلەتىن ستۋدەنت جاستارعا ءارى كينو ونەرىنە قىزىعاتىن بارشا وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان.

الماتى