جۇسىپبەك تەاترى – ماسكەۋ ساحناسىندا

ناۋرىز ايىندا العاش ساحنالانعان شاكارىمنىڭ «ۇجدان» ءاپساناسى ناعىز «كوزىرگە» اينالىپ وتىر. ايماۋىتوۆ تەاترىنىڭ اكتەرلەرى بۇل قويىلىمدى قاي ساحناعا, قاي سىنعا اپارىپ ويناماسىن, بارلىعىندا وزا شاۋىپ, كورەرمەن مەن سىنشىلاردىڭ ۇلكەن قوشەمەتىنە يە بولىپ كەلەدى. «ۇجدان» قازىرگى قوعام ءۇشىن وتە پايدالى ءارى وتە كوكەيكەستى تۋىن­دى ەكەنىن دالەلدەپ ۇلگەردى. ناۋرىز ايىنان بەرى اكتەرلەر ونى ۇلكەن ساحنالاردا ۇزىن سانى 10 رەت قويىپ ۇلگەرىپ­تى. ەندى قازان ايىنىڭ سوڭى مەن قاراشا ايىنىڭ باسىندا ماسكەۋدە وتەتىن حالىق­ارالىق فەستيۆال كەرەكۋلىك تەاتر ءۇشىن ونەر شىڭىنا ۇمتىلۋ مەن كورەرمەندەر شەكاراسىن كەڭەيتۋدە تىڭ قادام بولماق.

ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, تەاترتانۋشى, ونەرتانۋ دوكتورى باقىت نۇرپەيىستىڭ پىكىرىنشە, جۇسىپبەك تەاترىنىڭ ۇجىمى كەيىنگى جىلدارى ۇنە­مى شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر. تەاتر ءوز رەپەرتۋارىن ءار ال­ۋان تۋىندىسىمەن تولىقتىرۋدى باستى نىسانا ەتىپ ۇستاۋى قۇپتارلىق قادام.

– ايتالىق, بيىلعى ماۋسىمدا تەاتر ساحناسىندا جارىق كورگەن شاكا­رىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «ۇجدان» اڭگى­مەسى جەلىسىندە قويىلعان سپەكتاكل ەلى­مىزدىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى جاڭا­لىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. رەجيسسەر ازا­مات نىعمانوۆ زاماناۋي تەاترلىق ۇدەرىستە پايدا بولعان جاڭا تاسىلدەردى سپەكتاكلدە ەركىن قولدانعان. قويىلىم باستالعاننان-اق ونىڭ پوستدرامالىق نەگىزى بىردەن بايقالدى. رەجيسسەر شەشى­مىندە باستى كەيىپكەر دەگەن ۇعىم جوق. مۇندا بارلىعى بىردەي ارەكەت ەتەدى. بۇعان رەجيسسەر تەاترلىق ديسكۋرس جا­ساۋ ارقىلى قول جەتكىزگەن. ياعني قويى­لىم ءماتىنى بارلىق قاتىسۋشى اكتەرگە ءبولىنىپ ار, نامىس, ۇجدان ت.ب. ماسە­لەلەرگە قاتىستى ويلار اقتارىلادى. سپەك­تاكلدىڭ سيمۆولدىق-مەتافورالىق قاتارى رەجيسسەر مەن سۋرەتشى ەلي رانشە جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتتى. ساحنادا باسى ارتىق زات جوق. شارشى كەڭىستىك ورتاسىندا ورنالاسقان بيىك ءتورت­بۇرىش اعاش كونسترۋكتسيا ءوزىنىڭ جەڭىل­دىگىمەن وقيعاعا بايلانىستى قۇ­بىلىپ وتىرادى. قويىلىمعا قاتىسقان اكتەردىڭ بارلىعى دا ءوز زامانداستارىن تولعانتاتىن جايلاردى: وتباسىلىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى, جاھاندانۋ مەن باسەكەلەستىكتىڭ قىسپاعىن, جەكە ادامدار اراسىنداعى كۇردەلى قاتىناس­تاردى, جالعىزدىق پەن قوعامنان وق­شاۋ­لانۋدى, ادام ساناسىن بيلەگەن قور­­قىنىشتار مەن ۇرەيلەردى ءوز دەنە­لەرىنەن وتكىزە وتىرىپ شىنايى بەي­نەلەر سومدادى. كەيىپكەر جان دۇنيە­سىن تۇسىنۋدەگى نەگىزگى رەجيسسەرلىك قۇ­رالدىڭ ءبىرى – سپەكتاكلدەگى پلاس­تي­كا پارتيتۋراسىنىڭ مانەرلىلىگى. سپەك­تاكلدىڭ ءون بويىندا ۇجدانعا قاتىس­تى ويلاردىڭ فيلوسوفيالىق ءمانى بي ارقىلى شەشىم تاپتى. ا.نىعمانوۆ ار, نامىس, ۇجدان شارپىلىستارىن سوزبەن بىرگە, بي قيمىلدارىمەن بەرەتىن ساحنالاردى سەميوتيكالىق بەلگىلەرگە سىيدىرىپ كوركەمدەپ بەرۋدەن كوپ ۇتقان. پلاستيكالىق بەينەلى بي قويعان يليا پودچەزەرتسەۆ پەن رەجيسسەر اكتەرلەر­دىڭ دەنە قيمىلدارىن ءتيىمدى پايدالانىپ, كەيىپكەر بولمىسىن سۋرەتتەۋدە ناقتىلىققا جەتكەن, – دەپ باعا بەردى تانىمال تەاتر سىنشىسى.

جىل باسىنان بەرى بۇل پرەمەرا­نى پاۆلودار, سەمەي, وسكەمەن, قاراعان­دى, تالدىقورعان, سولتۇستىك قازاقستان وڭىر­لەرىنىڭ جۇرتشىلىعى تاماشالا­دى. ءار قويىلىم كورەرمەندەردىڭ ىس­تىق ىقىلاسىنا بولەنگەنىن اڭعاردىق. ارينە, ەلدىڭ مۇنداي قۇرمەت-قوشەمەتىن كورە تۇرا, «ۇجداننىڭ» ەلدەن ەرەك ماسكەۋگە شاقىرتۋ العانى كەزدەيسوق جاعداي دەي المايمىز. سىنشىلار ايتىپ وتىرعانداي, «ۇجدان» قازىرگى قازاق تەاترىنداعى شىعارماشىلىق ءوسۋدىڭ جاڭا ءبىر باعىتى سىندى.

– ءبىر قىزىق وقيعا ايتايىن. جۋىق­تا پەتروپاۆل قالاسىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرi تەمiربەك جۇر­گە­نوۆ­تiڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان قازاق­ستان ­دراما تەاترلارىنىڭ XXIX رەس­پۋبليكالىق فەستيۆالiندە ونەر كور­سەتتىك. سوندا وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ «ۇجداندى» كادىمگىدەي ۇناتىپ, ءبىزدىڭ اكتەرلەردىڭ انا تىلىمىزدە نە ايتقانىن تۇسىنبەسە دە, ويىنىنا ءسۇيسىنىپ وتىر­عانىن اڭعاردىم. بۇعان قاراپ, الدا ماسكەۋدە وتەتىن فەستيۆالعا دەگەن سە­نى­مىمىز نىعايا ءتۇستى. ەندى ەسىل-دەرتىمىز رەسەي جەرىندەگى كورەرمەننىڭ جۇرەگىن جاۋلاۋ. ارينە, اتاقتى ستانيسلاۆسكي نەگىزىن سالىپ كەتكەن قازىرگى تەاتر جۇ­يەسىنىڭ وتانىندا ونەر كورسەتۋ وڭاي ەمەس. ءبىزدىڭ ۇجىم ءۇشىن الداعى فەستيۆال – ونەردەگى ۇلكەن ءبىر باسپالداق بولماقشى. ازامات نىعمانوۆ وسى جازدا بىرنەشە مارتە پاۆلودارعا كەلىپ, اكتەرلەرمەن اپتالاپ جۇمىس ىستەدى. توگىلگەن تەردىڭ تەككە كەتپەسى انىق, – دەيدى ايماۋىتوۆ تەاترىنىڭ ديرەكتورى ارمان تەمىربەك.

ايتىپ وتەيىك, «ۇجدان» قويى­لى­مى بيىل كسرو حالىق ءارتىسى, مەم­لە­­كەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ق.قۋا­نىش­­باەۆتىڭ 130 جىلدىعىنا ارنال­عان ءىI رەسپۋبليكالىق «سىن – شىن بولسىن» تەاتر فەستيۆالىندە (قاراعاندى) «ۇزدىك قويىلىم» اتالىمىن, بيكەن ريمو­ۆانىڭ 100 جىلدىعىنا ارنال­عان «BIKEN» I حالىقارالىق تەاتر فەس­تي­ۆالىندە (تالدىقورعان) «ب.ري­موۆا اتىنداعى ارنايى جۇلدە» مەن «Amanat» پارتياسىنىڭ ارنايى جۇل­دەسىن, سونداي-اق مادەنيەت جانە اقپا­رات مي­نيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن, ق.قۋا­نىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكا­دە­ميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى­نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن تەمiر­بەك جۇرگەنوۆتiڭ 125 جىلدىعىنا ارنال­عان قازاقستان دراما تەاترلارىنىڭ XXIX رەسپۋبليكالىق فەستيۆالiندە (پەت­روپاۆل) وزا شاۋىپ, «ۇزدىك رەجيسسەرلىك شەشىم» اتالىمىن جەڭىپ الدى. بۇل جەتىستىكتىڭ بارلىعى وڭاي كەلمەگەنى انىق. اكتەرلەر جاتسا-تۇرسا دايىندالىپ, شە­بەرلىكتەرىن كۇن سايىن شىڭداعانىنا كۋا بولدىق. سىنشىلاردىڭ سوزىمەن ايتساق, پاۆلودارلىق قازاق تەاترى تاريحىن­داعى ەڭ ءساتتى ءارى تابىستى پرەمەرالاردىڭ بىرىنە اينالعان قويىلىمنىڭ ارقا­سىن­دا ايماۋىتوۆ ۇجىمىنىڭ ءوزى بۇگىندە ەلىمىزدەگى ەڭ وزىق تەاترلاردىڭ بەستىگىنە ەنىپ وتىر.

ال «ۇجداننىڭ» ساحنالىق نۇسقاسىن جازىپ شىققان نۇركەن تۇرلىبەك ونى دايىنداۋ بارىسىندا مىڭ پاراق جازىلىپ, مىڭ پاراق جىرتىلعانىن ايتادى. ەتيۋدتەردى قازىرگى زامان تۇرعىسى­نان قاراپ, كورەرمەن تالعامىنا ساي ەتۋدە تەاتر ۇجىمى قوسىلا جۇمىس ىستەگەن.

– نەگىزگى ويىمنىڭ 80 پايىزى قويى­لىمدا كورىنىس تاپقانىنا كوڭىلىم تولادى. وزدەرىڭىز بايقاعانداي, مۇندا باس­تى ءرول دەگەن اتىمەن جوق. اركىم ءار كەيىپ­كەردىڭ بويىنان باستى ءرولدىڭ يەسىن كورگىسى كەلەدى. ماسەلەن, ۇنەمى قوعام ورتاسىندا جۇرەتىن ۇجداننىڭ ءبىر بولشەگى – اتى جوق كەيىپكەردى كورەرمەندەردىڭ ءبىرى باي, ەندى ءبىرى ءدىن قىزمەتكەرى دەپ قابىلدايدى ەكەن. وتكەندە ءبىر سىنشى «مولدالارىڭىز جاقسى وينايدى ەكەن» دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى. ايتقانىنا ەرىك­سىز كۇلدىم. شىنداپ كەلگەندە, ءار كورەر­مەن قالاي قابىلدايدى ماسەلە سوندا. ارينە ونىڭ ءبارى ءبىز ءۇشىن قىزىق ءارى ماڭىزدى. ءتىپتى كەيدە ءوزىمىز «ۇجداندى» كورىپ وتىرىپ, كەيىپكەرلەردى جاڭا قىرىنان تانىپ جاتامىز. بۇل – قويىلىمنىڭ پوتەنتسيالى جوعارى ەكەنىن, كەلەشەكتە دە ۇزاق ۋاقىت قوعام ءۇشىن وزەكتىلىگىن جوعالتپايتىنىن اڭعارتسا كەرەك, –دەيدى ول.

كورەرمەندى تەرەڭ ويعا جەتەلەيتىن, كورىپ وتىرىپ ساحناداعى كەيىپكەرلەر اراسىنان ءوزىن ىزدەيتىن قويىلىم ماس­كەۋ تورىندە دە ءساتتى شىعادى دەپ ۇمىت­تەنەمىز. جالپى, ءاپسانادا 26 اكتەر ويناي­دى. مۇنىڭ سىرتىندا بىرگە ەرىپ بارا­تىن اكىمشىلىك جانە تەحنيكالىق قىز­مەتكەرلەر بار. جالپى سانى 40-تان اسا ادام ماسكەۋگە اتتانىپ بارادى. فەس­تيۆال تەاتر ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە بولعالى تۇر. مىتيششينسكي دراما جانە كومەديا تەاترىنىڭ ساحناسىندا وتەتىن سىنعا جالپى سانى 14 تەاتر قاتىسقالى وتىرسا, قازاقستاننان ايماۋىتوۆ تەاترى – جالعىز ۇمىتكەر. ماسكەۋدە قازاق زيالىلارىنىڭ مول شوعىرلانعانىن ءارى رەجيسسەر ازامات نىعمانوۆتىڭ سول جەر­دەن ەكەنىن ەسكەرسەك, قويىلىم بارىسىندا كورەرمەننەن كەندە بولمايتىن سياقتىمىز. ادامي قاسيەتتەردىڭ بيىك شىڭى سانالاتىن ۇجدان ماسەلەسى بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا اسا وزەكتى.

پاۆلودار وبلىسى