كوكسەركە – بالىق شارۋاشىلىعىنداعى قۇندى بالىقتاردىڭ ءبىرى. ەۋروپاعا ەكسپورتى ۇلعايعاندىقتان ءارى سۋ ايدىندارىنىڭ بارلىعىندا كوپ اۋلاناتىندىقتان, سانىنىڭ كۇرت ازايعانى بايقالعان. وسىعان بايلانىستى ەل عالىمدارى كوكسەركە بالىعىن جاساندى جولمەن مولايتۋدىڭ بيوتەحنولوگيالىق ءتاسىلىن ويلاپ تاپتى.
ەلىمىزدە كوكسەركە ءوسىرۋ ۇلكەن الەۋەتكە يە. ويتكەنى وتاندىق كوكسەركە فيلەسى بۇكىل الەمدە جوعارى باعالانادى. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا كوكسەركەنىڭ وتىرعىزۋ ماتەريالىنا دا ۇلكەن سۇرانىس بار. بۇل رەتتە بالىق ءوسىرۋ كاسىپورىندارىندا تۇيىقتالعان سۋمەن جابدىقتاۋ قوندىرعىسى جاعدايىندا جاساندى ءوسىمدى مولايتۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى.
– ەلىمىزدە العاش رەت كوكسەركەنى تۇيىق سۋمەن جابدىقتالعان قوندىرعىلاردا جاساندى مولايتۋ تەحنولوگياسىنىڭ ازىرلەنۋى – جوبانىڭ عىلىمي جانە پراكتيكالىق ماڭىزدىلىعى. سىرتقى فاكتورلارعا, ءارتۇرلى جاس توپتارىنىڭ تىرشىلىك ارەكەتىنىڭ بيولوگيالىق, فيزيولوگيالىق جانە تەحنولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە, ءوسىرۋ جاعدايلارىنا بايلانىستى كوكسەركەنىڭ وتىرعىزۋ ماتەريالىن الۋ ءۇشىن وڭتايلى جاعدايلار ايقىندالدى, – دەيدى بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى اڭشىلىقتانۋ جانە بالىق شارۋاشىلىعى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى جاسقايىر قاراعويشين.
عىلىمي جۇمىستى «جابايى تابيعات» ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 3-كۋرس دوكتورانتى جاقسىعالي قۋانىشاليەۆ جاساپ شىققان. ال جوباعا چەحيالىق عالىم توماش پوليكار كەڭەسشى بولعان. جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشىسى – ۆەتەريناريا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت قۋانىش سىزدىقوۆ. ولار اتالعان جوبانى 2021 جىلى قولعا الىپ, جەلتوقسان ايىندا اياقتاعان.
جوبا اۆتورىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ بالىق ءوسىرۋ كاسىپورىندارى بالىقتاردى مولايتۋ تەحنولوگياسىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تۇيىقتالعان سۋمەن جابدىقتاۋ قوندىرعىسىندا ءونىمنىڭ كەيبىر وبەكتىلەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە ەمەس. بۇل جوبانىڭ نەگىزگى يدەياسى – بالىق وتىرعىزۋ ماتەريالى مەن كوكسەركەنىڭ تاۋارلىق ونىمدەرىن الۋ ءۇشىن ونى كوبەيتۋدىڭ وزىق ادىستەرىن وندىرىسكە بەيىمدەۋ.
– جوبا اياسىندا كوكسەركەنىڭ انالىق قورى اۋلاندى. ۋىلدىرىق شاشۋ الدىنداعى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ 13-15س تەمپەراتۋرادا جابىق سۋ قۇبىرى قوندىرعىسىندا جاساندى جاعدايدا جۇرگىزىلدى. ۋىلدىرىق پەن ۋىلدىرىق ءسۇتىن الۋعا وندىرۋشىلەرگە گورمونالدى ىنتالاندىرۋ بەرىلدى. سودان كەيىن ۋىلدىرىق پەن ءسۇت الىنىپ, جاساندى جاعدايدا ۋىلدىرىق ۇرىقتاندىرىلدى ءارى ينكۋباتسيالاندى. جوبا اياسىندا ۋىلدىرىقتى ينكۋباتسيالاۋ مەن جەلىمدەۋدىڭ جاڭا ادىستەرى يگەرىلدى. دەرناسىلدەردىڭ ۋىلدىرىقتان شىعۋى 98 پايىزدى قۇرادى. انتروپوگەندىك اسەر سۋ وبەكتىلەرىنىڭ وزگەرۋ قارقىنىن كۇرت جەدەلدەتتى. بۇل تۇرلەردىڭ ازايۋىنا, ولاردىڭ پوپۋلياتسيالىق قۇرىلىمىن جەڭىلدەتۋگە جانە جالپى بيوارتۇرلىلىككە اسەر ەتتى, –دەيدى ج.قۋانىشاليەۆ.
ال جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشىسى قۋانىش سىزدىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكسەركەنى جاساندى كوبەيتۋ تەحنولوگياسىنىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى وسى ءادىستى قولدانعان كەزدە بارلىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر مەن سىرتقى فاكتورلاردى تولىق باقىلاۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىندە, سونداي-اق كوبەيۋدىڭ ماۋسىمدىق سيپاتى جويىلاتىنىندا.
– تۇيىقتالعان سۋمەن جابدىقتاۋ قوندىرعىسىنداعى كوبەيۋ كەزىندە حيميالىق رەجىم, تەمپەراتۋرالىق رەجىم, جارىق رەجىمى, اۋا رايى جاعدايلارى, توعانداعى جەمشوپ ورگانيزمدەرىنىڭ دامۋى سەكىلدى سىرتقى فاكتورلارعا قاراماستان, كەز كەلگەن ۋاقىتتا بالىق وتىرعىزۋ ماتەريالىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاماناۋي تۇيىقتالعان سۋمەن جابدىقتاۋ قوندىرعى تەحنولوگيالارى بالىق ءوسىرۋدىڭ بارلىق جاعدايىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىنە بايلانىستى. بۇل تەحنولوگيا بالىق وتىرعىزۋ ماتەريالىن الۋ تۇرعىسىنان دا, ءونىمدى ساتۋ تۇرعىسىنان دا بولاشاعى زور. سونداي-اق ەكولوگيالىق اسپەكتىدە تەحنولوگيالىق ۇدەرىستى باقىلاۋ ارقىلى وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى ق.سىزدىقوۆ.
زەرتتەۋ توبى كەلەسى جىلى كوكسەركەنى قولدان ۇرىقتاندىرۋ جانە ينكۋباتسيالاۋ بويىنشا كوممەرتسيالاندىرۋ جوباسىن ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىر.