جاڭا تۇسكەن كەلىندەر قانداي ىرىم-تىيىمداردى ءبىلۋ كەرەك؟

- اياعى اۋىر نەمەسە جاس بوسانعان كەلىن تۇندە سۋعا بارمايدى;

- ەكىقابات كەلىن پىشاق, ارا, قايشى ۇستاسا, مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانادى دەپ اياعى اۋىر كەلىنگە ونداي زاتتاردى ۇستاتپايدى;

- كەلىن ورىنسىز جەردە كۇلمەيدى;

- ۇلكەن كىسىلەردىڭ الدىن كەسىپ وتپەيدى;

- وزىنەن جاسى ۇلكەن ادامداردىڭ اتىن اتامايدى;

- بوتەن ادام كۇرۋلى تۇرعان شىمىلدىقتى قارامايدى;

- بىرەۋدىڭ توسەگىنە وتىرمايدى;

- ادام جۇرەتىن جەرگە كىردىڭ سۋىن توكپەيدى;

- كوپ ىشىندە داۋىستاپ سەيلەمەيدى;

- جۇرت جۇمىس ىستەپ جاتقاندا سوستيىپ تۇرمايدى;

- اۋىل ىشىندە كەلىن كيىز ءۇيدىڭ سىرتىنان وتەدى;

- اتا-ەنەسىنە قارسى ءسوز ايتپايدى;

- ۇيگە وڭ اياقپەن كىرەدى;

- مال قوراسى ىشىنە, قۇلاعان ءۇي ىشىنە دارەتكە وتىرمايدى;

- كەلىن جالانباس جۇرمەيدى;

- جەلىنى, وشاقتى, باقاندى, ىدىستى, ارقاندى, شاڭىراقتى, باسكيىمدى, قۇراندى اتتامايدى;

- كۇنگە, ايعا, قابىرستانعا, اۋىلعا قاراپ جانە جول ۇستىندە دارەتكە وتىرمايدى;

- ۇيگە جۇگىرىپ كىرۋگە, جۇگىرىپ شىعۋعا بولمايدى;

- ادامدار كوزىنشە قاسىنبايدى;

- ءبۇيىرىن تايانبايدى;

- سالت-داستۇردەن, ادەپتەن اتتاپ وتپەيدى;

- اتا-ەنەنىڭ كوزىنشە بالاسىن ء«وز بالام» دەمەيدى, «اتاسىنىن, اجەسىنىن بالاسى» دەيدى;

- وتىرىك, وسەك, عايبات ءسوز ايتپايدى;

- بىرەۋدىڭ قوراسىن قارامايدى, ەسىگىنەن سىعالامايدى;

- ەمشەكتەگى ءسابيدى ۇرمايدى;

- جاس كەلىندەر قاراشاڭىراقتىڭ نەمەسە اقساقالى بار ءۇيدىڭ تورىنە شىقپايدى;

- بىرەۋدىڭ بەتىنە باجىرايىپ قارامايدى;

- كەلىن ەنەنىڭ ءسوزىن ەكى ەتپەيدى;

- كىسىگە قارسى قاراپ وتىرمايدى, ءبىر قىرىنان وتىرادى;

- قازاق كەلىندەرى كۇيەۋىنىڭ اتىن اتاماعان, بەتىنە كارسى كەلمەيدى;

- كەلىن جىل تولماي توركىنىنە بارمايدى;

- كولىككە مىنگەندە ونىڭ الدىن وراپ وتپەيدى, ارت جاعىنان وتەدى;

- اتا-ەنە, اقساقال, قايىناعا الدىندا كەلىن داۋىس كوتەرىپ سويلەمەيدى;

- جاس كەلىنگە ۇلكەندەر كوپ قارامايدى;

- قوناق كەلگەندە كەلىن ءۇي سىپىرمايدى, بالاسىنا نە باسقا بىرەۋگە ۇرىسپايدى;

- اياعى اۋىر كەلىن تۇيە ەتىن جەمەيدى. ەگەر جەيتىن بولسا, بالاسىن تۇيە سياقتى ۇزاق ۋاقىت كوتەرەدى, مەزگىلىندە تۋمايدى دەپ ىرىمدايدى. ءسابيى ءالى قىرقىنان شىقپاعان بولسا, ول ءۇيدىڭ كەلىنى تۇندە كۇل توكپەيدى. جاس بوسانعان كەلىنشەك يتكە كەت دەمەيدى, ولاي دەسە, ءتىسى ءتۇسىپ كالادى;

- اياعى اۋىر نەمەسە جاس بوسانعان كەلىن تۇندە سۋعا بارمايدى;

- كەلىن ەكىقابات بولسا, بالا تۋعاندا كىندىگىنە ورالىپ قالادى دەپ وعان ينە-ءجىپ ۇستاتپايدى;

- كەلىن اياگى اۋىر كەزىندە قويان ەتىن جەمەيدى, سەبەبى بالاسى قويانجىرىق بولىپ تۋادى دەپ ىرىمدايدى. ەكىقابات كەلىن ارقان اتتامايدى, اتتاسا, بالانىڭ كىندىگى موينىنا ورالىپ قالادى دەيدى;

- تۇندە ءۇي سىپىرمايدى, تىرناق المايدى;

- جۇما كۇنى كىر جۋمايدى, ويتكەنى ارۋاقتار رەنجيدى;

- ىدىستاعى سۋدىڭ, تاعامنىڭ بەتىن اشىق قالدىرۋعا بولمايدى,

- ۇيگە كىرگىزگەن وتىندى دالاعا قايتا شىعارمايدى;

- تولعاعى قاتتى بولادى دەپ ەكىقابات كەلىنشەككە تولارساق جەگىزبەيدى;

- تاڭ اتىپ كەلە جاتقاندا, كۇن باتىپ بارا جاتقاندا, كۇن نەمەسە اي تۇتىلىپ تۇرعاندا كەلىن كۇيەۋىمەن جاقىنداسپايدى, سەبەبى بالا جارىم, كەمتار بولىپ تۋادى دەپ ىرىمدايدى;

- قارىزعا سۋ سۇرامايدى نەمەسە سۋدى قارىزعا بەرمەيدى;

- ءۇيدىڭ ءبىر ادامى كۇيىككە شالىنعان ۋاقىتتا كەلىن سيراق ۇيىتپەيدى, سەبەبى كۇيىك تىرىسىپ قالادى,

- تىگىن تىكپەيدى, سەبەبى كۇيگەن جەر كاتتى شانشىپ اۋىرادى;

- كوپىرتىپ كىر جۋمايدى, ويتكەنى كۇيىك جاراسى جازىلماي, كوپىرشىكتەنە بەرەدى;

- كۇلدى, ەسكى جۇرتتى باسپايدى, باسقان ادامنىڭ اياعى سىرقىرايدى;

- شامدى ۇرلەپ سوندىرمەيدى, ويتكەنى ۇمىتشاق بولادى;

- اقتى جەرگە توكپەيدى, توكسە مالدىڭ جەلىنى كەتەدى;

- پىشاقتى شالقاسىنان قويمايدى, ول ءۇيدىڭ مالى پىشاققا ىلىنەدى دەپ ىرىمدايدى;

- مالدى كەندىرمەن بايلامايدى, جىنعىلمەن ايدامايدى, ونداي مالدىڭ باسى وسپەيدى;

- قۇمىرسقانىڭ يلەۋىن باسسا, اياعى اقساق بولادى, ال قۇمىرسقانىڭ يلەۋىنە دارەت ەتكەن كەلىن بالا كوتەرمەي قويادى;

- جاڭبىر جاۋىپ كەتەدى دەپ ورەدەن كۇرت الىپ جەمەيدى;

- اي توعامىندا كەلىن تۇسىرمەيدى;

- كەلىن يتكە وجاۋمەن اس قۇيمايدى;

- ينەنى تىستەمەيدى;

- مەزگىلسىز جۇرمەيدى;

- ۇلكەننەن بۇرىن سويلەمەيدى, وتىرمايدى, جاتپايدى ت.ب.

 

(جوعارىدا جازىلعان مالىمەتتەر ءادىل احمەتوۆتىڭ «تۇركى الەمىنىڭ ىرىم-تىيىمدارى كىتابىنان الىنعان)