عىلىم مەن تەحنولوگيانى ۇشتاستىرۋ ماڭىزدى

– مەملەكەت باسشىسى عى­لىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەك­شە كوڭىل ءبولىپ, جول­داۋ­لارىندا عىلىمي زەرت­تەۋ­لەر­دىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ونى د­ا­مىتۋدا جاڭا تاسىلدەردى قول­دانۋ قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ كە­­لەدى. بۇل زاڭ جوباسى پرە­زي­دەنت تاپسىرماسىنا وراي ازىر­لە­نىپ, قوعامدىق سيپاتقا يە بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى عىلىم جا­نە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قو­عامدىق كەڭەسىنىڭ تاپسىرماسى­مەن زاڭ جوباسى قوعامدىق تالقىعا سالىنىپ, عالىمدار ءۇشىن ماڭىزدى قۇجاتتىڭ زامان ۇدەسىنەن شى­عۋىنا بايلانىستى پىكىرلەر ايتىلىپ جاتىر. ەندىگى كەزەكتە وسى ايتىلعانداردى قاپەرگە الا وتى­رىپ, ءاربىر ۇسىنىس نازار­عا الىناتىن بولادى, – دەدى ۇلت­تىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرە­زيدەنتى كۇنسۇلۋ زاكاريا.

زاڭ جوباسىنىڭ ازىر­لەنۋى ارقىلى عىلىمي قاۋىم­داستىق وزدەرىن تولعاندىرعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تەرەڭنەن تالقى­لاۋ­عا مۇمكىن­دىك الدى. وسى ورايدا پىكىرىن بىلدىرگەن قارۋلى كۇشتەر عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, پولكوۆنيك دوساي ءابدىرايى­موۆ اكادەميا باستاماسىمەن اس­­كەري عالىمداردىڭ دا زاڭ جو­باسىن تالقىلاۋعا بەلسەندى اتسالىسىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. پروفەسسور زاڭ جوباسىنىڭ اتا­ۋىنا قاتىستى سىن-پىكىرىن جەت­كىزىپ, بىرقاتار باپقا, سونداي-اق وسى قۇجات اياسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى قىزمەتىنىڭ ناقتىلانباعاندىعىنا قاتىس­تى كوپشىلىك نازارىن اۋداردى. پروفەسسور ايتقان ەسكەرتپەلەر­گە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتى تور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى اسىلحان بيبوسىنوۆ جاۋاپ بەردى. ول زاڭ جوباسىن ازىرلەمەس بۇرىن كە­ڭەس­شى قۇجاتتاردىڭ جيناقتالىپ, جۇمىس توبى قۇرىلعانىن جەت­كىزدى. العاشقىدا زاڭ جوباسىندا 90 باپ قاراستىرىلعان. ول كەيىننەن تالقىلانا كەلىپ, كەيبىر باپتاردىڭ زاڭنامالىق اكتى­لەر­گە بىرىكتىرىلگەنىن جەتكىزدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا عىلىمدى قولداۋ, قارجىلان­دى­رۋ, كادر دايارلاۋ, عىلىمعا جاس عالىمداردى تارتۋ سياقتى كەلەلى ما­سەلەلەرگە باستى نازار اۋدارىلىپ وتىر.

جيىنعا شەتەلدە وقىپ, جۇ­مىس ىستەپ جاتقان عالىمدار دا قاتىستى. نيۋ-يورك قالاسىن­داعى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ زەرتتەۋشى پروفەسسورى, حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەركىن ابباسوۆ زاڭ جوبا­سىن­دا اكادەميا قىزمەتىن انىق­تاۋ مەن عىلىمي كادرلار الە­ۋەتىن كۇشەيتۋگە نازار اۋدارۋ قا­جەتتىگىن العا تارتسا, گونكونگ پو­ليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە كاناداداعى ۋاتەرلوۋ ۋني­ۆەرسيتەتىندە كۆانتتىق فيزيكا جانە وفتالمولوگيا سالاسى بو­يىنشا زەرتتەۋشى, MD, PhD مۇحيت قۇلماعانبەتوۆ زاڭ جوباسىندا قاراستىرىل­عان تەحنيكالىق بانككە, ونىڭ ىشىن­دە مەديتسينا­لىق جانە فار­ماتسەۆتيكالىق زەرتتەۋلەرگە قا­تىستى ويىن ءبىلدىردى. وسى وراي­دا ول عالىمدارعا زاڭ كە­ڭە­سىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارت­­تى. زاڭ كەڭەسى ءوز كەزەگىندە عا­لىمداردىڭ ازىرلەمەلەرىن ىسكە اسى­رۋعا, تىركەۋگە وڭ ىقپالىن تي­گىزەتىن بولادى. سونىمەن قا­تار ول ەلىمىزدە مەديتسينا سالاسى قارقىندى داميتىندىعىنا سەنىم بىلدىرە كەلىپ, عىلىمي پاس­پورت تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل مەديتسينالىق نەمەسە سالالىق عىلىمعا قاتىسى جوق مامانداردىڭ امبۋلاتو­ريا­لاردا جانە ستاتسيونارلار­دا ناۋقاستارمەن ءوزارا ىق­پال­داستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ياعني عىلىمي سەرۆيستەردى, ينجەنەر تەحنولوگتەردىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ول امەريكا, قىتاي تاجىريبەسىندەگىدەي كۆانتتىق تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن قاراس­تىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.

ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ ءو.بايقوڭىروۆ اتىن­داعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ينس­تيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى, PhD تىلەپباي قۋان­دىقوۆ ەلىمىزدەگى عىلىمنىڭ دەڭ­­گەيى وركەنيەتتى ەلدەرمەن سا­لىس­تىرعاندا الدەقايدا تومەن ەكە­نىن تىلگە تيەك ەتتى. «كوپتەگەن ەل­دە عالىمدارعا زيالى قاۋىم رە­تىندە قۇرمەت كورسەتىلەدى. سون­دىق­تان دا وسى ماڭىزدى قۇجات­تىڭ قابىلدانۋىمەن عىلىم دا­مۋ­دىڭ داڭعىل جولىنا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز. دەسەك تە پرە­زيدەنت باسىمدىق بەرىپ وتىر­عان كوپ­تەگەن ماسەلە ىسكە اسپاي وتىر. مىسالى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ رەسىمدەرىندە قيىن­دىقتار بار. ياعني زاماناۋي تەح­نيكا بىلاي تۇرسىن, كەڭسە تا­ۋار­لارىن ساتىپ الۋدىڭ وزى­نە 3-6 اي ۋاقىت كەتەدى. ال عا­لىمدارعا جابدىق­تار جىلدىڭ با­سىندا قاجەت بولاتىنى انىق. سالدارىنان ءتيىس­تى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سونىمەن قاتار عىلىمي مە­كەمەلەردىڭ ءوندىرىس بازاسى سا­پالى قۇرال-جابدىقتارمەن قام­تاماسىز ەتىلمەيىنشە عىلىمي جۇ­مىستار ناتيجە بەرمەيدى. مۇ­نى­مەن قوسا جاس عالىمداردىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىنا دا جەتە كو­ڭىل بولگەن ءجون», دەدى ول.

ماتەماتيكا جانە ماتە­­ما­تي­كالىق مودەلدەۋ ينس­تي­تۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇلت­تىق عىلىم اكا­دەمياسىنىڭ كور­رەس­پوندەنت-مۇشەسى, فيزيكا-ما­تە­ماتيكا عى­لىم­دارىنىڭ دوك­تورى, پروفەسسور ماحمۇد سا­دى­بەكوۆ اتال­عان زاڭ جوبا­سىندا قاراستىرىلعان ­17, 25-باپ­تار­عا نازار اۋدارۋ قاجەت­تىگىن العا تارتىپ, ۇلتتىق عىلى­مي كە­ڭەستىڭ قۇرامى, جوبالاردى ساراپتاۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, عىلىمعا قا­تىستى ماسەلەلەردى شەشۋ بارى­سىندا شەنەۋنىكتەردەن گورى عا­لىمداردىڭ ارا-سالماعى باسىم بولعانى ءجون.

عىلىمنىڭ ناتيجەلى بولۋى تەوريالىق ءبىلىمنىڭ وندىرىسپەن ۇشتاسۋىنا بايلانىستى. وسى ورايدا س.اسفەندياروۆ اتىن­داعى ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋني­ۆەر­سيتەتى وتورينولارينگولو­گيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بالالار وتورينولارين­گو­لوگى امانگەلدى ك ۇلىمبەتوۆ جاس دارىگەرلەر ءۇشىن كلينيكا­لاردا وندىرىستىك بازانى جەتىل­دىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى. پرو­فەسسوردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە جاس مامانداردىڭ تاجى­ري­بە جيناۋ ىسىندە وندىرىستىك بازا مۇلدەم سىن كوتەرمەيدى. «№5 كلينيكالىق اۋرۋحانادا بالالار بولىمشەسىندە بار-جوعى 30 توسەك قاراستىرىلعان. ونىڭ ءوزى قازاقستان-رەسەي جەكەمەنشىك مە­ديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وندىرىستىك بازاسى بولىپ سانالادى. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى بۇل كورسەتكىش 120 توسەككە دەيىن جەتكەن. سونىمەن قاتار اۋرۋحانالاردا جەدەل جاردەم تسيكلى وتكىزىلمەيدى. سەبەبى قا­بىلداۋ بولىمشەسىنە مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى رەزيدەنتتە­رىن كىرگىزبەيدى. ينفەكتسيا جو­عارعى تىنىس الۋ جولدارى­نا شوعىرلاناتىندىقتان, COVID-19 كەزىندە وعان جەتكىلىكتى ءمان بەرىلمەدى, ۆيرۋس تومەنگى تىنىس جولدارىنا ءوتىپ, ادام اع­زاسىنا اۋىر زاردابىن تيگىزدى. سوندىقتان شەت ەلدەردەگىدەي باس, مويىن حيرۋرگياسىنا ارنال­عان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ­كلينيكاسىمەن بىرگە ەلىمىزدە وتورينولارينگولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى», دەيدى پروفەسسور.

جيىن بارىسىندا اكادە­ميا­نىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتتەرى اسقار جۇمادىلداەۆ پەن اقىلبەك كۇ­رىشباەۆ ءسوز سويلەپ, بۇگىنگى عى­لىم­نىڭ احۋالى, ونىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىمەن ءبولىستى. اشىق ميكروفون الاڭىندا سونىمەن قاتار تاۋ-كەن سالاسى, اسكەري عى­لىمداردى دامىتۋ ماسەلەسى دە عالىمدار نازارىنان تىس قالعان جوق. وسىلايشا, ۇسىنىستارىن جەتكىزگەن عالىمدار كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ جاڭا زاڭ جوباسى اياسىندا قامتىلاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

الماتى