اتا-انا قۇقىنان نەگە ايىرىلدى؟

جالپى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى­نىڭ ەسەبىندە 393 كامەلەتكە تولما­عان ءجاسوسپىرىم مەن 583 بەرەكەسى قاشقان وتباسى تىركەۋگە الىنعان. وكىنىشكە قاراي, بۇل – تەك رەسمي دەرەك. الايدا كوپ جاعدايدا كۇيسىز وتبا­سىندا دۇنيەگە كەلىپ, ايدىڭ-كۇننىڭ اما­نى­ندا ادام توزگىسىز جاعدايدا قا­لعان بالالاردى ءتيىستى مەكەمەلەر ەمەس, كورشىلەرى, بولماسا جاناشىر جاندار انىقتاپ جاتادى. ماسەلەن, وتكەن تامىز ايىندا مەدەۋ اۋداندىق يۋۆەنالدى پوليتسيا ينسپەكتورى پوليتسيا تىركەۋىندە تۇرعان 1982 جىلعى كەلىنشەكتىڭ پاتەرىنە بىرنەشە كۇن بويى كىرە الماعان. پاۆلوداردان كوشىپ كەلگەن بۇل وتباسى بيىل مامىر ايىندا ەسەپكە الىنعان. ايەل بايلانىسقا شىققىسى كەلمەگەن سوڭ, ۋچاسكەلىك ينسپەكتور جاعدايدىڭ قيىنداعانىن سەزىپ, ۇيىنە ىزدەپ بارادى. بىراق ول كەزدە ەسىكتى ەشكىم اشپاعان, ينسپەكتور 8 تامىزدا قايتا سوعادى.

«ۇيدەن دىبىس ەستىلگەنىمەن, ەشكىم ەسىكتى اشپادى. وقيعا ورنىنا جەرگى­لىكتى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور, تجد قىزمەت­كەرلەرى جانە قامقورشىلىق وكىلدەرىن شاقىردىق. ەسىكتى كۇشپەن اشۋعا تۋرا كەلدى. ۇيدە ايەل ماس كۇيدە بولدى. 2016 جىلى تۋعان قىزى, 2018, 2020 جىلدارى تۋعان ەكى ۇلى بار. پاتەردە تازالىق دەگەن اتىمەن جوق. بالالاردىڭ جاعدايى تىم اۋىر بولعاندىقتان, قولداۋ ورتالىعىنا دەرەۋ جەتكىزىلدى», دەيدى مەدەۋ اۋداندىق پب كامەلەتكە تولماعاندار ءىسى جونىندەگى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور, پوليتسيا كاپيتانى ايجان بۇتاباەۆا.

سونداي-اق بيىل اقپان ايىندا ەكى­باس­تۇزداعى «ماۋگلي» بالالاردىڭ وقي­­عاسى قوعامدا شۋ تۋدىرعاننان كە­يىن جيىرماعا جۋىق لاۋازىم يەسىنە سو­گىس جاريالانىپ, ەسكەرتۋ بەرىلىپ, ەكى شە­نەۋ­نىكتىڭ جۇمىسسىز قالعانى بەلگىلى. بە­رەكەسىز وتباسى تۋرالى پوليتسياعا كور­شى­لەرى حابارلاعان. كورسەتىلگەن مەكەن­جايعا كەلگەن قۇزىرلى مەكەمە وكىلدەرى 7, 5, 4, 3 جاستاعى بالالاردىڭ اۋىرىپ جاتقانىن انىقتادى. ۇيدە تاماق بول­ما­عاندىقتان, اشتان بۇراتىلعان بالالار ءۇش كۇننەن بەرى ءنار تاتپاعان. ءبىرىنىڭ ءىشى ۇلكەيىپ, ەكىنشىسى ەكى كۇن بويى قۇسىپ اۋىرعان. ءتىپتى با­لا­لاردىڭ ۇستىندە ءجىبى ءتۇزۋ كيىمى دە بولماعان. ۆو­لون­تەر­لەر ۇيدەگى بار كيىمدى كيگىزىپ, جەدەل جاردەم شاقىرعاننان كەيىن بالا­لار اناسىمەن بىرگە شۇعىل تۇردە اۋرۋحاناعا جەت­كى­زىلەدى. وبلىستىق بالالار اۋرۋحانا­سىنا جاتقىزىلعان قىز كوروناۆيرۋس جۇقتىرسا, ءۇش ۇلدان پنەۆمونيا انىقتالدى. دالاعا شىعىپ ويناماعان, تويىپ تاماق ءىشىپ كورمەگەن بالدىرعاندار ماۋگلي سەكىلدى. ادامداردان قورقادى. جا­بايى بولىپ وسكەن بالالاردىڭ دەن­ساۋ­لىعى ابدەن ناشارلاپ كەتكەنى سونشالىق, ءبىر جىل بۇرىن جۇرە الماي قالعان. وسى جايت تا جۇرتتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزدى. «ماۋگلي-بالالاردىڭ» اناسى 1994 جىلى تۋعان, ال اكەسى «بوگا­تىر كومىر» جشس كومىر ءوندىرۋشى كاسىپورىننىڭ مەردىگەر مەكەمەلەرىنىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەيدى. ءۇي-كۇيسىز اكە-شەشەنىڭ ۇنەمى كوشىپ-قونىپ جۇرگەنى ايان بولدى. بىراق بۇلدىرشىندەردىڭ شەشەسى ىشىمدىككە سالىنباعان. سول كەزدە ەكىباستۇز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءماريام مالىكوۆانىڭ: «ەندىگى باس­تى ماسەلە – بالالاردىڭ دەنساۋلىعى. ولار اناسىنىڭ قامقورلىعىنا, كۇتىپ-قاراۋىنا ءزارۋ بولعاندىقتان, شەشەسىمەن بىرگە. ولاردىڭ مۇنداي كۇيگە قالاي تۇسكەنى انىقتالعاننان كەيىن, اكە-شەشەسىن اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرەمىز», دەپ مالىمدەگەنى ەسىمىزدە.

وكىنىشتىسى, وسى وقيعادان كەيىن ۆولونتەرلەر پاۆلودارلىقتاردان وسىنداي الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن, بەرەكەسى كەتكەن وتباسىلار تۋرالى حابارلاپ وتىرۋدى سۇراعان كەزدە, كوپ كەشىكتىرمەي-اق وڭىردەگى اۋىلداردىڭ بىرىندە ءبىر جاسار بالاسى بار, ىشىمدىككە سالىنعان ايەل تۋرالى اقپارات تۇسەدى. ەڭ سوراقىسى, ۆولونتەرلەر ءبىر جاستاعى بالانىڭ اناسى بۇرىن دا ۇلكەن بالالارىمەن شارۋاسى بولماعاندىقتان, اتا-انا قۇقىعىنان ايى­رىلعانىن, ال ءوزى ەكىباستۇزداعى «ماۋگ­لي-بالالاردىڭ» اناسىنىڭ تۋعان اپكە­سى ەكەنىن انىقتاعان.

بيىل اقپان ايىنىڭ اياعىندا اشكەرە بولعان وسكەمەندەگى ساياجاي كووپەراتيۆ­تە­رىنىڭ بىرىندەگى ادام شوشىرلىق وقيعا دا ەلگە ءمالىم. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينس­پەكتورى, اعا لەيتەنانت راسۋل اباەۆ اكە-شەشەسىمەن بىرگە اراققا سالىنىپ, بىرنەشە رەت كولونياعا ءتۇسىپ شىققان جەت­كىن­شەكتىڭ كىشكەنتاي قارىنداستارىن ۇيىنەن الىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. سەبەبى اراققا تويىپ العان جەتكىنشەك 3 جانە 7 جاستاعى قارىنداسىن اياۋسىز سوققىعا جىققان. ءولىمشى بولىپ تاياق جەگەن بالدىرعانداردىڭ بەت-اۋزى كوگەرىپ, سۇيەگى سىنعان. ەگەر ينسپەكتور راسۋل اباەۆ دەر كەزىندە كەلمەگەندە, ءتىپتى وقيعانىڭ ارتى قايعىعا ۇلاسارى انىق ەدى.

«جۇمىس بارىسىمەن وسى وتباسىنا كەلگەندە ءۇيدىڭ ءىشى ادام تۇرعىسىز لاس, شاشىلىپ جاتىر ەكەن. اياق باساتىن جەر جوق. ۇيدە ەشكىم جوق, تىپ-تىنىش. اينالانى تەكسەرىپ, بۇرىشتاعى كورپەنى اشىپ قاراعاندا, كوزبەن كورگەن جاعدايدى سوزبەن جەتكىزۋ قيىن. سەبەبى قاتتى سوققى العان, كوزدەرى ۇرەيگە تولى قىز­دار ءبىر-ءبىرىن قۇشاقتاپ ءبۇرىسىپ جاتتى. بىرەۋىن كوتەرىپ, بىرەۋىن جەتەكتەپ ۇيدەن سىرتقا قاراي شىققاندا ۋداي ماس, ەسىن بىلمەيتىن اعالارى پىشاقپەن ار­تىم­نان قۋا جونەلدى», دەيدى اعا لەيتەنانت.

ارينە, ەلدىڭ ءار شالعايىنداعى وسىن­داي كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ مىسالى قو­عام­عا وي سالۋعا ءتيىس. اقيقاتىنا كەل­گەندە, كامەلەتكە تولماعان بالالاردى وزىنە ءوزى قول سالۋعا دەيىن اپاراتىن جاعدايلار جەتكىلىكتى. بالا باقىتتى دا, باقىتسىزدىقتى دا الدىمەن وتباسى­نان تابادى. ماسەلەن, الماتى پولي­تسياسىنا كەلسەك, بارلىق مۇددەلى تا­راپ­تارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندار, قو­عامدىق ۇيىمدارمەن بىرگە كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋ­شى­لىقتىڭ الدىن الۋعا ارەكەت جاساۋىن جاسايدى. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىسقا جول بەرمەۋ ءۇشىن – قۇقىق بۇزۋعا بەيىم كامەلەتكە تولماعانداردى ەرتە باستان انىقتاپ, ءارى قاراي جەكە جۇمىس جۇرگىزۋ ءىسى كەزەك كۇتتىرمەيدى.

«جىل باسىنان بەرى كامەلەتكە تولما­عان­دار اراسىنداعى قىلمىستىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جۇرتشىلىقتىڭ جانە باق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جالپىقالالىق 13 جەدەل الدىن الۋ ءىس-شاراسى وتكىزىلىپ, 357 ءجاسوسپىرىم ەسەپكە الىندى. بۇگىنگى تاڭدا 393 كامەلەتكە تولماعان ءجاسوسپىرىم مەن 583 بەرەكەسىز وتباسى رەسمي تۇردە باقىلاۋدا تۇرسا, تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەن 653 كامەلەتكە تولماعان جەتكىنشەك بالالاردى قولداۋ ورتالىقتارىنا ورنالاس­تىرىلدى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ تۇنگى, بەيمەزگىل ۋاقىتتا ءوز بەتتەرىنشە ويىن-ساۋىق مەكەمەلەرى مەن سىرتتا قاڭ­عىپ جۇرگەنى ءۇشىن 5640 اتا-انا اكىم­شى­لىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى», دەيدى الماتى قالالىق پد جپقب يۋۆەنالدى پوليتسيا ءبولىمىنىڭ باسشىسى جاننا شونجانوۆا.

سونداي-اق سپيكەر كامەلەتكە تولما­عان­دار اراسىنداعى قىلمىستىڭ الدىن الۋدا قالا جانە اۋداندىق اكىمدىكتەر جانىنداعى كامەلەتكە تولماعاندار ىس­تەرى جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميس­سيا­لار­مەن ءوزارا ارەكەت از ءرول اتقار­ماي­تى­نىن ايتادى.

جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, جىل باسىنان بەرى كوميسسيا وتىرىستارىندا كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى 250 ما­تەريال قارالىپ, 23 ادامعا اتا-انا قۇ­قىعىنان ايىرۋ تۇرىندە شارا قول­دا­نىل­عان. وعان قوسا 539 اكە-شەشە بالا تاربيەسىندە جاۋاپكەرشىلىك تانىت­پا­عانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلعان. بىراق وسىنىڭ بارىنە قارا­ماس­تان, «بالانىڭ بوتەنى بولمايدى» دەگەن تامسىلگە سالساق, قاي كەزدە دە بۇل ما­سەلە قوعامعا ورتاق. جو­عا­رىداعىداي قا­لىڭ جۇرتتىڭ ورتا­سىندا وتىرىپ, «ماۋ­گ­ليدىڭ» كۇيىن كەشكەن باقىتسىز با­لا­لار كوبىنەسە اي­نا­لا­سىنداعى سوراقى جاعدايلارعا كوزىن جۇمىپ قارامايتىن جاناشىر جان­داردىڭ ارقاسىندا تابىلىپ جاتادى. سول سياقتى ءومىر سىناقتارىندا وسالدىق تانىتىپ, بۇل شىڭىراۋدان ءوز بەتىنشە شىعا الماي, اداسىپ جۇرگەندەر ءۇشىن دە اينالاسىنداعىلاردىڭ قولداۋى مەن تۇسىنىستىگى اۋاداي قاجەت.

الماتى