ورنىقتى دامۋدىڭ باستى ماقساتى

بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتتەريش جيىندا بۇ­عان ەش­كىم­­دى كىنالا­ماي, ەكى كۇن­دىك ءسام­ميتتى ءتيىمدى جوسپار قۇ­رۋ­­عا ار­ناۋ­عا شاقىردى. 17 بولىم­نەن تۇراتىن ورنىقتى دا­مۋ ماقساتى 2015 جىلى بۇۇ جيى­نىن­دا قابىلدانعان-تۇعىن. قۇ­جات­تا 169 ناقتى ماقسات اتاپ كور­سە­تىل­گەن. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىن­شا, قازىرگى تاڭدا قۇجاتتا كور­سە­تىل­گەن مىندەتتەردىڭ 15 پا­يىزى عانا ورىندالعان.

سامميتتە يرلانديا جانە قا­تاردىڭ باستاماسىمەن 43 تار­­ماق­تان تۇراتىن ساياسي دەك­لا­راتسيا قابىلداندى. قۇجاتتا بىر­­نە­شە جىلدان بەرى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى ورىندالماي جات­­قانى ەسكەرتىلگەن.

«ميلليونداعان ادام كەدەي­لىك­­كە ۇشىرادى, اشتىق بەلەڭ الىپ كەلەدى. گۋ­مانيتارلىق قا­جەتتىلىك ارتىپ, كليماتتىڭ وزگە­رۋى­نىڭ سالدا­رى ايقىن بىلىنە باس­تادى. بۇل حا­لىق­ارالىق ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ السىرەۋىنەن جانە وسى داعدارىس­تار­دى بىر­لە­سىپ ەڭسەرۋ ءۇشىن سەنىم­نىڭ جەتىس­پەۋ­شىلىگىنەن تۋىنداعان تەڭ­سىز­دىك­تىڭ كۇشەيۋىنە اكەلدى», دە­لىنگەن قۇجاتتا.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى كەل­­تىر­گەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, قازىر الەمدە 2015 جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا ورتاشا نەمەسە قاتتى اشتىقتان 745 ميلليوننان اسا حالىق زارداپ شەگەدى. وسى­لاي­شا, بۇۇ باس حاتشىسى ا.گۋتتەريش الەم 2030 جىلعا قاراي اشتىقتان قۇتىلۋ جو­نىن­دەگى ماق­ساتىنا جەتۋدىڭ اۋى­لى الىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. شار­ت­اراپتا 2005 جىلدان بەرى بايقالماعان اش­تىق دەڭگەيى تىركەلگەن. ازىق-ت ۇلىك باعاسى 2015-2019 جىلدارعا قاراعاندا كوپ ەلدە ءالى دە جوعارى كۇيىندە قالىپ وتىر. جەر-جاھان وسى قالپىندا جالعاستىرا بەرسە, قۇقىق قورعاۋ, گەندەرلىك جانە كەمسىتۋ ولقىلىقتارىن جويۋ ءۇشىن ءالى 286 جىل قاجەت.

ساياسي دەكلاراتسيادا باياندال­عان شەشىمدەردىڭ اۋقىمى كەڭ. وندا دامۋشى ەلدەردى قارجىلان­دى­رۋدى, قارىزدى وتەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى قاراستىرىلعان. ا.گۋت­تە­­ريشتىڭ ايتۋىنشا, تۇراق­تى ور­نىق­تى ماقساتتاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جىل سايىن كەمىندە 500 ميلليارد دوللار كومەك بە­رىلۋ­گە ءتيىس.

دەكلاراتسيادا سونىمەن قاتار دامۋشى ەلدەرگە قولجەتىمدى با­عا­مەن جەكە قارجىلاندىرۋعا مۇم­كىندىك بەرۋ ءۇشىن كوپجاقتى دامۋ بانكتەرىنىڭ بيزنەس ۇلگىسىن وز­گەرتۋ ۇسىنىلعان. ا.گۋتتەريش حالىقارالىق قارجى ارحيتەكتۋراسىن رەفورمالاۋعا شاقىرىپ, قا­زىرگى نۇسقاسىن «ەسكىرگەن, جۇ­مىس ىستەمەيتىن جانە ادىلەتسىز» دەپ مالىمدەدى.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ پرەزيدەنتى دە­ننيس فرەنسيس كەيىنگى جىلدارى سەنىم ماسەلەسىنە سەلكەۋ تۇسكەنىن, كوپجاقتى ىنتىماق­تاس­تىڭ السىرەگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوروناۆيرۋس پان­دەمياسىنىڭ سالقىنى ءالى دە ءتيىپ وتىر. سونداي-اق باقۋاتتى مەملەكەتتەر قول جەتكىزە الاتىن ماقساتتى عانا تاڭدايتىنىنا نارا­زىلىق ءبىلدىردى.

«بىرلەسكەن, ءورشىل ءىس-قيمىل ارقىلى ءبىز 2030 جىلعا قاراي 124 ميلليون قوسىمشا حالىقتى كە­دەيلىكتەن شىعارىپ, 113 ميل­ليون­عا جۋىق ادامنىڭ از تاماق­تانباۋىن قامتاماسىز ەتە الامىز», دەدى د.فرەنسيس.

نەگىزگى سامميت اياقتالعاننان كەيىن «ورنىقتى دامۋ ماقسات­تا­رىنا (ودم) قول جەتكىزۋ جو­­لىن­دا­عى پروگرەستى جەدەل­دە­­­تۋ­دىڭ نە­گىز­گى وتپەلى ۇدەرىس­تە­رىنە قاتىس­ت­ى اۋقىمدى ءىس-قيمىلداردى جان­دان­دىرۋ» اتتى كوشباسشىلار ديا­لوگى ءوتتى. ىرگەلى جيىنعا مەم­­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماجارستان پرە­زي­­دەنتى كاتالين نوۆاكپەن بىرگە تورا­عا­لىق ەتتى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىن­دە بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مى­نىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كۇن ءتار­تى­بى بۇگىن­گى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جار­قىن بولا­شاق قۇرۋىنا بەرىل­گەن ءبىر عانا مۇم­كىندىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«گەوساياسي قاقتىعىستارعا باي­­­لانىستى شيەلەنىسە تۇسكەن قازىرگى جاھاندىق سىن-قاتەرلەر ءبىزدىڭ ۇجىمدىق كۇش-جىگەرىمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ وتىر. بۇل كەدەر­گىلەردى ەڭسەرۋگە جەكەلەگەن مەم­لە­­كەتتىڭ شاماسى جەتپەيدى. الەم­دىك قوعامداستىقتىڭ بىر­لىگى­نىڭ ار­قاسىندا عانا ەلەۋلى جە­تىس­تىك­تەر­گە قول جەتكىزە الامىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قا­زاقستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماق­سات­تارىنا قول جەتكىزۋ – ۇلت­تىق باسىمدىق. «ورنىقتى دامۋ قاعيداتتارى ءبىزدىڭ نەگىزگى ۇلتتىق ستراتەگيالارىمىز بەن باعدار­لا­مالارىمىزدىڭ وزەگىنە اينالدى. بۇگىندە ورنىقتى بو­لا­شاق­قا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيتسيا قۇيىپ وتىرمىز. مەم­لە­كەت بيۋدجەتىنىڭ 80 پايىزى ورنىقتى دامۋ ماقسات­تا­رىنا ساي كەلەدى. ءبىز تەگىن ءبىلىم الۋدىڭ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ­دىڭ بارشاعا قولجەتىمدى بول­ۋىن قام­تاماسىز ەتەمىز. جاڭا الەۋ­­مەتتىك كودەكس­تە حالىقتىڭ وسال توپتارىن قور­عاۋ شارالارى كۇشەي­تىلدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ءىس-شارا بارىسىندا ماقسات­تار­دى جۇزەگە اسىرۋداعى جەتىس­تىك­­تەر مەن ولقىلىقتاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, تۇراقتى دامۋعا وتۋگە اكەلگەن ۇلتتىق ارەكەت تال­­قىلاندى. كوپتەگەن سپيكەر قار­­جىلاندىرۋدى قولجەتىمدى ەتۋدى, اسىرەسە دامۋشى ەلدەرگە ارنالعان جاھاندىق قارجى جۇ­يە­­سىن رەفورمالاۋ قاجەتىن اتاپ ءوتتى.

وڭتۇستىك افريكا رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ماتامەلا سيريل رامافوسا ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولىن ۇستانۋعا قۇقىعى بار ەكە­نىن ايتا وتىرىپ, حالىقارالىق قار­جى ارحيتەكتۋراسىن دا, كوپ­جاقتى ساۋدا جۇيەسىن دە ولاردى دامۋشى ەلدەرگە ءادىل ەتۋ ءۇشىن رەفورمالاۋعا شاقىردى. قار­جى­لىق رەسۋرستارعا جانە الەمدىك نارىقتارعا كەز كەلگەن مەم­لەكەت قول جەتكىزە الماي­تى­نىن جەت­كىز­دى. دەگەنمەن ور­نىق­تى دامۋ ماق­ساتتارىنىڭ جۇ­زەگە اسىرىلۋى نەگىزىنەن ەلدەر اراسىنداعى جاقسى الەۋ­مەت­تىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي قارىم-قاتىناستارعا بايلانىس­تى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

اۋستريا پرەزيدەنتى الەك­سان­در ­ۆان دەر بەللەن ورنىق­تى دامۋ ماقساتى ۇدەرىسى تەك قار­جى­مەن بايلانىستى ەمەسىن العا تارتتى. جەدەل وزگەرىستەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ماڭىزدى. سونداي-اق جىل سايىن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سالدارىنان جاھاندىق ىشكى جالپى ءونىمنىڭ شامامەن 5 پايىزى جوعالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل سوما ورنىقتى دامۋ ماق­ساتىن قارجىلاندىرۋداعى الشاق­تىق­تى جويۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الادى.

قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ ءبىلىم سالاسىن وزگەر­تۋگە ينۆەستيتسيا سالۋ كە­رەك­تىگىنە نازار اۋداردى. مۇنداي رەفورما ادامدار­دىڭ بولاشاقتا لا­يىق­تى جۇمىس­قا ورنالاسۋى­نا كو­مەك­­تەسەدى. حا­لىقتىڭ ءال-اۋقا­تىن ارتتى­رۋ­عا سەپتىگىن تيگىزەدى. وسى ويدى قۋاتتاعان ماجارستان پرەزي­دەن­تى كاتالين نوۆەك كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بۇرىنعىعا قارا­عان­دا باقىتتى عۇمىر سۇرەتىن قو­عام قۇرۋعا شاقىردى.