ءتىل توڭىرەگىندەگى ءبىراز ازاماتتاردىڭ «قازاق تەحنوكراتتىق ۇلتقا, قازاق ءتىلى تەحنولوگيا تىلىنە اينالۋعا ءتيىس» دەپ تالماي ايتىپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىرشاما جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. سودان بەرى نە تىندىرىلدى؟ قانداي كەمشىلىك بار؟ سارالاپ كورەيىك.
بىزدىڭشە, وڭ وزگەرىستەر جەتەرلىك. جەتىستىكتىڭ ۇلكەنى رەتىندە اتاقتى امەريكالىق Apple كورپوراتسياسىنىڭ قازاق ءتىلىن جۇيەلىك تىلدەردىڭ قاتارىنا قوسۋىن ايتۋعا بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە بىلتىردان باستاپ قولىمىزدا جۇرگەن iPhone سمارتفوندارى انا تىلىمىزدە سويلەپ شىعا كەلدى. بىراق مۇنىڭ ارتىندا قىرۋار جۇمىس جاتقانىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. الپاۋىت كومپانيامەن تولاسسىز كەلىسسوز وتكىزۋ, تىنىمسىز جۇمىس جۇرگىزۋ ايتۋعا عانا وڭاي.
سول جولى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ءمينيسترى باعدات مۋسين «بۇل ەلىمىزدە Apple پايدالانۋشىلارىنىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن, ال قازاق ءتىلى الەمدىك كەڭىستىكتە جالپىعا بىردەي تانىلاتىنىن كورسەتەدى» دەپ حالىقتان ءسۇيىنشى سۇراعانى ەسىمىزدە. ەكىنشى جاعىنان بۇل Apple كورپوراتسياسىنىڭ ءبىزدىڭ نارىققا دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ بەلگىسى ەكەنىن دە ۇمىتپايىق.
سول سەكىلدى TikTok جەلىسىنە قازاق ءتىلىن قوسۋ جۇمىستارى قالاي جۇرگىزىلگەنىنە كۋامىز. ميللياردتاعان قولدانۋشىسى بار الەمدەگى ەڭ تانىمال پلاتفورمانىڭ قازاقشالانۋى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشارى انىق. «TikTok-تىڭ قازاقشالانۋى شىنىندا دا قۋانىشتى جاڭالىق. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە قازاقتىلدى قولدانۋشىلار سانىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. تانىمال قوسىمشانىڭ مەملەكەتتىك تىلگە كوشۋى قولدانۋشىلار ءۇشىن ىڭعايلى بولىپ قانا قويماي, انا ءتىلىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدە سۇرانىسقا يە ەكەنىن مويىنداتىپ وتىر» دەگەن باعدات ءمۋسيننىڭ پىكىرىندە جان بار. ويتكەنى ەلىمىزدە TikTok قولدانۋشىلارى اراسىندا قازاق تىلىندەگى كونتەنتكە سۇرانىس ارتىپ وتىر. سونى ەسكەرگەن الىپ كومپانيا قازاقستاننان ارنايى ءوفيسىن دە اشقانى ەسىمىزدە.
مۇنىڭ ءبارى قازاق ءتىلىنىڭ تەحنولوگيا تىلىنە اينالىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ جارقىن مىسالى. ال مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. ءبىز سونىڭ ەكەۋىنە عانا توقتالدىق. جالپى ءىت سالاسىندا جۇرگەن مامانداردىڭ پىكىرىنشە, قازاق ءتىلىنىڭ مۇمكىندىگى جوعارى.
ەلىمىزدىڭ تەحنولوگيا يندۋسترياسىندا جۇمىس ىستەيتىن Techno Women كومپانياسىنىڭ باسشىسى اسەم نۇرعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالادا قازاق تىلىنە دەگەن سۇرانىس ارتا بەرمەك. ويتكەنى قازىرگى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 75 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الادى. دەمەك, وسىنشاما ادام قازاق تىلىندەگى مازمۇنعا, جالپى ونىمگە سۇرانىس تۋدىرادى دەگەن ءسوز. ءبىز وسىعان دايىن بولۋىمىز كەرەك.
– راس, قازاق ءتىلى ءىت سالاداعى نەگىزگى جۇمىس تىلىنە اينالا قويعان جوق. بىراق ءتۇبى اينالاتىنى داۋسىز. ويتكەنى قوعامدا سۇرانىس بار. سۇرانىستىڭ ناتيجەسىندە ءىت سالادا قازاق ءتىلدى ساراپشىلار شىعا باستادى. ءبىراز جىل بۇرىن ءدال وسىنداي ءۇردىستى بانك سەكتورىنان دا بايقاعان ەدىك. قازىر اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى وڭ وزگەرىستەرگە كۋا بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان جاڭا تەحنولوگيالارعا قاتىستى قازاق تىلىندەگى كونتەنتتى كوبەيتۋ كەرەك, – دەيدى اسەم نۇرعاليەۆا.
ءىت-تەحنولوگياعا بەيىمدەلگەن ER10 ينتەرنەت باسىلىمىنىڭ باسشىسى ەلنورا روزمۋت تا مەملەكەتتىك تىلدەگى كونتەنتكە قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن مويىندادى. سوندىقتان كومپانيا قوعامداعى وسى ءبىر سۇرانىسقا يكەمدەلە تۇسكەنىن دە جاسىرمادى.
– قازاق ءتىلى تەحنولوگيا تىلىنە اينالسىن دەسەك, تەحنولوگيالار مەن ستارتاپتار تۋرالى ماتەريالدار جازاتىن اۆتورلاردى كوبەيتۋ كەرەك. بالكىم, مامانداردى ارنايى دايارلاعان دا دۇرىس شىعار. اسىرەسە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرىنەن, ءىت ۋنيۆەرسيتەتتەردەن وسىنداي ماماندىق اشقان ابزال. ويتكەنى حالىق بۇرىنعىداي ورىسشادان نەمەسە اعىلشىنشادان قازاقشاعا اۋدارىلعان دۇنيەلەرگە اسا قىزىقپايدى. دۇرىسى – وزگە تىلدەگى ونىمگە جالتاقتاماي ماتەريالدى قازاق تىلىندە دايىنداپ ۇسىنۋ, – دەيدى ەلنورا روزمۋت.
«قازاقستان جاساندى ينتەللەكت اكادەمياسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى التىنبەك ءشارىپبايدىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتى ساقتاپ قالامىز دەسەك, قازاق ءتىلىن جاساندى ينتەللەكتىگە ەنگىزۋ كەرەك.
– جاساندى ينتەللەكت مودەلدەرى مەن ادىستەرى ارقىلى ازىرلەگەن كەز كەزگەن ينتەللەكتۋالدى جۇيەمەن تابيعي تىلدە ديالوگ جاساپ قاتىناسۋعا بولادى. ءبىزدىڭ ەلدە مۇنداي ءتىل – قازاق ءتىلى. مەن ءوزىمنىڭ شاكىرتتەرىممەن بىرىگىپ جاساندى ينتەللەكت جانە كومپيۋتەرلىك لينگۆيستيكا سالاسىندا قازاق ءتىلىنىڭ ماتەماتيكالىق تەورياسىن جاسادىم. بۇل سالادا ءبىلىمىم دە, تاجىريبەم دە جەتكىلىكتى. سوندىقتان جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا بولجام جانە ماسەلەنىڭ شەشىمى جونىندە پىكىر ايتا الامىن. قازىرگى جاعدايداعى ءبىر قاۋىپكە كەلسەك, ول جاساندى ينتەللەكتىنىڭ سالدارىنان كوپ ەلدىڭ ءتىلى جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن. جاساندى ينتەللەكتىنى كىم الدىمەن جاسادى, كىم ءوز ءتىلىن وعان ەنگىزدى, تەك سول تىلدەر ساقتالىپ قالادى. سوندىقتان ەگەر قازاق ءتىلى وسى جۇيەگە ىلىكسە جانە سونداعى ديالوگتىڭ ءبىر قۇرالى بولسا, وندا ول ماڭگىلىك جويىلمايدى. بۇل باعىتتاعى اتقارىلار جۇمىس مەملەكەتتىڭ جاھاندىق, ستراتەگيالىق پروبلەماسىنا اينالدى دەپ تۇسىنەمىن, – دەيدى التىنبەك ءشارىپباي.
شىنىمەن دە, عالىم عالامدىق ماسەلەنى ايتىپ وتىر. بۇدان ءبىزدىڭ ەلدىڭ سىرت قالۋعا قاقىسى جوق, البەتتە. ەندەشە, قازاق ءتىلىنىڭ تەحنولوگيا تىلىنە اينالۋىنا تەر توگەيىك.