قازىر الەم ەلدەرىنىڭ گەوساياساتى مىڭ قۇبىلىپ, ەكونوميكادا تۇراقسىزدىق بەلەڭ الدى. بۇل كارى قۇرلىق ەۋروپا تۇگىلى, ورتالىق ازياداعى ەلىمىزگە دە ءوز سالقىنىن تيگىزبەي قويمايدى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى جاڭا جولداۋىن ەڭ ءىرى ءارى تەرەڭ تاقىرىپتارعا باعىتتادى, باستى باسىمدىقتى ەكونوميكالىق دامۋعا بۇردى.
اسىرەسە وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ, ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرىن شەشۋ, حالىقتىڭ قارىز جۇكتەمەسىن ازايتۋ, زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك قولداۋ, سالىق جانە بيۋدجەت كودەكستەرىن قابىلداۋ, سونىمەن قاتار تسيفرلاندىرۋ, عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەردى ءوز ۋاقىتىندا شەشۋ ءۇشىن پرەزيدەنت ۇكىمەتكە پارمەندى شارالاردى ۋاقتىلى قابىلداپ, ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگىن ناقتى مىندەت ەتىپ قويدى.
جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلاتىنىن ايتتى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم, سۋ ماماندارى دا بۇل باستامانى قۇپتاپ وتىر. اسىرەسە سۋ شارۋاشىلىعىن باسقارۋ جۇيەسىنە تۇگەل رەفورما جاسالىپ, «قازسۋشار», «نۇرا توپتىق سۋ قۇبىرى» جانە باسقا دا نەگىزگى كومپانيالاردا وزگەرىس بولادى دەۋى كوڭىلدەن شىقتى.
ورتالىق ازيا نارىعىندا سۋ قاۋىپسىزدىگى ورتاق ماسەلە ەكەنى راس. بىراق كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە سۋ دەڭگەيىنىڭ ازايىپ كەتۋى ۇلكەن ماسەلەنىڭ بەتىن اشتى. ونىڭ ىشىندە سىرداريا وزەنى اعىسىنداعى سۋ دەڭگەيىنىڭ جىلدان-جىلعا تارتىلۋى اگروسەكتوردىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزدى. ەگىن ەگۋگە ىنتالى, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا بەيىم شارۋالار ءۇشىن سۋ تاپشىلىعى ەداۋىر قيىندىق تۋىنداتتى. بۇل رەتتە پرەزيدەنتتىڭ «سۋدى ۇنەمدەيتىن وزىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋ ءىسىن تەزدەتىپ, ونى قولدانۋ اۋماعىن جىل سايىن 150 مىڭ گەكتارعا دەيىن كەڭەيتۋ كەرەك» دەگەنى قۇپتارلىق ءىس.
ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ كولىك-لوگيستيكا سالاسىن قارقىندى دامىتۋعا ناقتى باعدار قويعانى الدا تۇرعان ماسەلەلەردى ورنىقتى تۇردە شەشۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. كولىك مينيسترلىگىن قايتا قۇرۋى, ءۇش جىل ىشىندە ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەس كولەمىن كەمىندە 9 پايىزعا جەتكىزۋ مىندەتى دە ناقتى ءىستىڭ باستالعانىن بىلدىرەدى.
پرەزيدەنت وتكەن جولداۋىندا ەلدە شيكىزاتتىق سيندروم بار ەكەنىن اشىق ايتقان ەدى. سول سيندرومدى جەڭۋ – ءوندىرىستى كۇشەيتۋ دەگەن ءسوز. ق.توقاەۆ 2027 جىلعا دەيىن ەۋروپالىق ستاندارتقا سايكەس 4 مىڭ شاقىرىم جول سالۋ تۋرالى ورىندى پىكىر ايتتى. ساپالى جول – بايلانىستى كۇشەيتەدى, ساۋدا-ساتتىق ساياساتىن, تاۋار اينالىمىن, جول قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا جول اشادى. اينالىپ كەلگەندە مۇنىڭ ءبارى ەكونوميكاداعى تابىس كوزىن ەسەلەۋدىڭ جولىمەن ساباقتاسادى.
تاعى ءبىر كوكەيگە قونعانى – اۋدان اكىمدەرىنە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى باسقارۋ قۇقىعىن بەرۋ باستاماسى. بۇل, ەڭ الدىمەن, سول جەردەگى ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ ءۇشىن قاجەت ەكەنىن ايتتى. راسىندا, اۋدان اكىمى, اۋىل اكىمى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قالاي شەشۋگە بولاتىنىن سارالاي بىلەدى. سوندىقتان بيۋدجەتتى باعىتتاۋدا دا ادىلەتتى قادام بولادى.
الدىڭعى سەسسيادا «قىزىلوردا-اقتوبە» باعىتىنداعى اۆتوجولى ماسەلەسى مەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ ماڭىزدى وكىلەتتىكتەرىن ساقتاۋ بويىنشا ناقتى ءىس-شارالاردى قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداعان بولاتىنمىن. ايماق تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىستارى بۇگىنگى جولداۋدا كورىنىس تاۋىپ جاتىر. بۇل جولداۋ وڭىرلەردە سايلاۋشىلار تاراپىنان قوزعالعان پروبلەمالارمەن ۇندەسىپ جاتىر. بۇل باعىتتا اماناتقا ادالدىق تانىتىپ, دەپۋتاتتىق دانەكەر بولۋعا مۇددەلىمىز.
جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە ەكپىن بەرۋ كەرەكتىگىن نازارعا سالدى. ونىڭ ىشىندە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنى باياۋ ەكەنىن جاسىرمادى. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ ساياساتىن ورنىقتى تۇردە جالعاستىرۋ تاپسىرماسى كوپ كەلەلى ماسەلەلەردى الدىن الۋعا جول اشادى دەپ سانايمىن.
بۇل رەتتە ۇكىمەتكە شاعىن بيزنەستى ءوزارا بىرىگىپ, ءىرى كاسىپ يەلەرى بولۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋى كەرەكتىگىن تاپسىردى. نارىقتا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتقان تابىستى ورتا كاسىپورىندار كوپ ەمەس. سوندىقتان ولارعا ناقتى قولداۋ كورسەتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ورتا كاسىپورىنداردىڭ ارقايسىسىنا قاتىستى ناقتى جوسپار ازىرلەۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت جولداۋدا مەملەكەت وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردى قورعاۋعا مىندەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل – ەكونوميكامىز وزگەلەر ءۇشىن جابىق دەگەن ءسوز ەمەس. ەكونوميكامىز باسقا ەلدەرگە ءاردايىم اشىق بولۋعا ءتيىس. بىراق ۇلتتىق بيزنەستىڭ مۇددەسىن ءبىز ارقاشان قورعاۋىمىز كەرەك. وتاندىق كاسىپكەرلەر دە بۇل ىسكە ۇيىمداسىپ, ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋدە تاباندىلىق تانىتادى.
راسىمەن, ءبىز شەتكە جالتاقتاماي, ەلدىڭ ونەركاسىپتىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى ءوندىرىستىڭ بارلىق ساتىسىن ەلدە ءوندىرىپ, ونى دامىتۋدى جانە بارلىق تاراپتان قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. بۇل رەتتە دە سىر ەلىندە سەرپىندى قادامدار ىسكە اساتىنىنا سەنىمدىمىز.
پرەزيدەنت ءاردايىم اۋىل ءومىرىن جاقسارتۋعا ەرەكشە دەن قويادى. سولاردىڭ ءبىرى – ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ ابدەن ەسكىرىپ, توزۋى كۇردەلى ماسەلەگە اينالعانى. جىل سايىن ونىڭ 8-10 پايىزىن جاڭارتىپ وتىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزىپ, ەلىمىزدەگى تەحنيكا وندىرۋشىلەر مەن شارۋالاردىڭ دا مۇددەسىن ەسكەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇل كوپ شارۋالاردىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وي ەدى. شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ, سۋدى از قاجەت ەتەتىن داقىلدارعا ءمان بەرۋ, سول ارقىلى ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋ سىرت ەلدەرگە دەگەن تاۋەلدىلىكتى ءبىرشاما ازايتادى.
جولداۋدا الەۋمەتتىك سالاعا كەلگەندە, مەملەكەت باسشىسى بالالار مەن جاستارعا ايرىقشا توقتالدى. باستاپقى ءبىلىم بەرۋ كاپيتالى مەن جىل سايىنعى مەملەكەتتىك سىياقى جانە ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ تۇبەگەيلى قارالۋىن مىندەتتەدى. بۇل بالا يگىلىگىنە بارىن بەرۋگە دايار اتا-انا ءۇشىن دە, ءبىلىم سالاسىنىڭ جاناشىرلارى ءۇشىن دە ەرەكشە جاڭالىق بولدى.
تۇپتەپ كەلگەندە, ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ «ماسەلەنى بيلىك شەشەدى» دەپ قول قۋسىرىپ وتىرۋ ەمەس, ءاربىر ازاماتتىڭ تاباندى ەڭبەگى, جاناشىر قادامى مەن ادال ارەكەتى عانا بايىپتى ىستەرگە جەتەلەيدى.
مارحابات جايىمبەتوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى