مەكتەپ جايلى بولماي, ءبىلىم سايلى بولماس

«بيىل ءبىرىنشى سىنىپقا 12 891 وقۋشى قابىلداندى, ولاردىڭ 71%-ى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الۋعا ءوتىنىش بەردى», دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايگۇل مىڭباەۆا. شاكىرتتەردى وقۋلىقپەن جانە وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1845,0 ملن تەڭگە بولىنگەن.

ءدال قازىر ءار وتباسى بالاسىن مەكتەپكە دايىنداۋ قامىمەن جۇرگەنى راس. بىراق ادەتتەگىدەي تۇرمىسى تومەن, از قام­تىلعان وتباسىلار دا ەسكەرىلىپ, ولار­عا قوعام بولىپ كومەك كورسەتىپ جاتىر. تامىز ايىمەن بىرگە ءداستۇرلى ەكى ايلىق «مەكتەپكە جول» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى باستالدى. 1 تامىز بەن 30 قىر­كۇيەك ارالىعىندا «جاقسىلىق جاسا» ۇرا­نىمەن از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلارعا, جەتىم بالالارعا, سونداي-اق اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالا­لارعا ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتىلەدى. بيىل وبلىس بويىنشا جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرۋ قورىنان وقۋشىلار­عا كەڭسە ­تاۋارلارى, مەكتەپ فورماسى, سپورت­تىق كيىم, اياقكيىم, تاعى دا باسقا دۇنيەلەر­دى ساتىپ الۋعا 372,6 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. بۇگىنگى تاڭدا 7 838 وقۋشى­نىڭ اتا-اناسى قۇجات تاپسىرىپ, 4 728 وقۋشىنىڭ اتا-اناسىنىڭ ەسەپ-شوتىنا قاراجات اۋدارىلعان. قارجى ءار بالاعا ­40 567 تەڭگەدەن ەسەپتەلگەن, بۇل اجەپ­تاۋىر كومەك.

زامان تالابىنا ساي ءبىلىم مەكەمە­لەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى دە باستى نازارعا الى­نىپ وتىر. بيىل ءبىلىم عيماراتتارىنا بەي­نەباقىلاۋ جۇيەسى مەن تۋرنيكەت ورناتىلىپ, بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 511 980 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولىندى. وسىلايشا, وڭىردەگى ءبىلىم مەكەمەلەرى بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلدى. بولاشاقتا قاۋىپ­سىزدىكتى ارنايى ليتسەنزياسى بار كۇزەت مەكەمەلەرى اتقاراتىن بولادى.

وڭىردە كوپشىلىك نازار اۋدارىپ وتىر­عان ماسەلەنىڭ ءبىرى – مەكتەپ قۇرىلىس­تارى. قازىرگى تاڭدا وبلىس بويىنشا ءتۇرلى قارجى كوزدەرىنەن 23 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قازتالوۆ اۋدانىندا 600 ورىندىق ا.ورازباەۆا اتىنداعى ورتا مەكتەبى, 108 ورىندىق ا.قۇسايى­نوۆ اتىنداعى مەكتەپ جانە قاراتوبە اۋدا­نىنداعى 60 ورىندىق شالعىن ورتا مەكتەبى عيماراتتارى سالىنىپ جاتىر. ايتا كەتەيىك, جوعارىداعى 600 ورىندىق مەكتەپ عيماراتى ءاۋ باستاعى كەستەسىنەن كەشىگىپ, «ساقالدى» قۇرىلىستىڭ بىرىنە اينالدى. ال شالعىن اۋىلى – 2022 جىلى كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن ەلدىمەكەن. بۇل اۋىلدىڭ وقۋشىلارى دا سول ۋاقىتتان بەرى كوشىپ-قونىپ, جاڭا مەكتەپ عيماراتىن سارىلا كۇتىپ ءجۇر.

ال اقجايىق, بايتەرەك, ءبورلى, جانى­بەك, قاراتوبە, قازتالوۆ جانە تەرەك­تى اۋداندارىندا تاعى 15 مەكتەپ عيما­راتى وڭىردەگى ءىرى كەنىشتى يگەرۋشى – «قارا­شىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسىنىڭ قاراجاتىنا سالىنىپ جاتىر. بۇل مەكتەپتەردىڭ بارلىعى دا جوسپار بويىنشا جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلۋى كەرەك. سونىمەن قاتار «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە وبلىس بويىنشا 16 200 ورىندىق 18 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 2023-2025 جىلدارعا جوسپارلانعان. مۇنىڭ ىشىندە 9 مەكتەپ قۇرىلىسى بيىل باس­تالىپ, 2024 جىلى اياقتالاتىن بولسا, قالعان 9 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 2024 جىلى باستالىپ, 2025 جىلى العاشقى قوڭىراۋ سوعىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ايگۇل ادىلگەرەيقىزى قازىرگى تاڭ­دا 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالعانىن,­ 4 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا مەردىگەر انىق­تاۋ ءۇشىن كونكۋرستىق راسىمدەر جۇرگىزى­لىپ جاتقانىن حابارلادى.

ال بۇرىننان بار مەكتەپ عيمارات­تا­رىن كۇردەلى جوندەۋ ماسەلەسىنە كەل­سەك, بيىل 6 نىسانعا كۇردەلى جوندەۋ ءۇشىن 678,7 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. وسى تامىز ايىندا ءۇش مەكتەپتىڭ كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىسى اياقتالىپ, جاڭا وقۋ جىلىندا ەسىگىن ايقارا اشادى. ال اقجايىق اۋدانىنا قاراستى بازارتوبە مەكتەبى, سونداي-اق بايتەرەك اۋدانىنداعى رازدولنىي ­مەن چۋۆاشكا مەكتەپتەرىن جوندەۋ جۇمىسى كەستەدەن كەشىگىپ, جىل سوڭىنا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن. «مۇنداي جاعدايدا جون­دەۋ جۇمىسى اياقتالماعان مەكتەپتەر­دەگى وقۋ ۇدەرىسى ىڭعايلاستىرىلعان نىسان­داردا – اۋىلدىق كلۋب, مەكتەپتىڭ ينتەر­ناتى, اۋىلدىق اكىمدىك ۇيىندە ۇيىم­داستى­رىلادى», دەيدى باسقارما باسشىسى.

جالپى, وسى ءبىلىم نىساندارىنداعى قۇرىلىستىڭ جاي-كۇيىن, مەكتەپتەردىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىعىن ءوڭىر باسشىسى ناريمان تورەعاليەۆ تە ءاردايىم قاداعالاپ, جاعدايمەن تانىسىپ وتىرعانىن ايتتى. «وقۋشىلارعا الاڭسىز ءبىلىم الۋعا جاعداي جاساۋ – باستى مىندەتىمىز» دەگەن وبلىس باسشىسى جاقىندا ورال قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ار­نال­عان س.سەيفۋللين اتىنداعى №11 وب­لىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ليتسەي ينتەرناتىنىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ شىقتى. ءسويتىپ, 1979 جىلدان بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن عيماراتتىڭ توزىعى جەتكەن قالپىن ءوز كوزىمەن كورگەن بولاتىن. «وبلىس ورتالىعىنداعى №17 مەكتەپ عيماراتى 1966 جىلى, №9 مەكتەپ 1988 جىلى سالىنعان. بۇل عيماراتتار ۇزاق جىلدان كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن. وسىعان بايلانىستى قۇزىرلى ورگاندار­عا اتالعان مەكتەپتەردى جوندەۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەپ, كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ بويىنشا تاپسىرما بەردىم», دەدى ن.تورەعاليەۆ.

قۇرىلىسى قوجىراپ, كەستەدەن كەشى­گىپ قالعان مەكتەپتەر ورال قالا­سىندا دا از ەمەس. مىسالى, دارىندى بالا­لار­عا ارنالعان №8 وبلىستىق ماماندان­دى­رىلعان مەكتەپ-ليتسەيى وسى جىلدىڭ باسىندا جوندەلىپ بولۋى كەرەك ەدى. الايدا مەردىگەردىڭ سالعىرتتىعىنان جوندەۋ جۇمىسى اياقتالماعان. تاپسىرىس بەرۋشى مەردىگەرمەن كەلىسىمشارتتى بۇزىپ, مەردىگەر كومپانيا سوتتىڭ شەشىمىمەن جوسىقسىز قاتىسۋشى» دەپ تانىلدى.

– سونىمەن قاتار 2020 جىلدان بەرى جىرعا اينالعان №31 مەكتەپتىڭ قۇرى­لىسى اياقتالماق تۇگىلى ءالى تولىقتاي باس­تالعان جوق. مەن بۇل ماسەلەنى وبلىس اكىمى بولىپ قىزمەتكە كىرىسكەلى قاتاڭ باقىلاۋعا الدىم. بۇگىندە مەكتەپتىڭ جەر تەلىمىن مەملەكەت بالانسىنا قايتاردىق. اتالعان مەكتەپ بويىنشا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم جولداندى. بيۋدجەت ماقۇلدانعان جاعدايدا مەردىگەردى انىقتاپ, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى وبلىس اكىمى.

ءبىلىم سالاسىنىڭ باسشىلارى وڭىر­دەگى مەكتەپتەردى جىلى دارەتحانامەن جاب­دىقتاۋ, سانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى ساق­تاۋ ماسەلەسىن دە ەسكەرگەنىن ايتتى. «وبلىستاعى بارلىق مەكتەپ دەزين­فەك­تسيالىق جانە سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك قۇرال­دارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىل وبلىس بويىنشا بايتەرەك اۋدانىندا – 2, قازتالوۆ اۋدانىندا – 5, جاڭاقالا اۋدانىندا – 2, تەرەكتىدە – 5 مەكتەپ, بارلىعى 14 مەكتەپ عيماراتى كوگىلدىر وتىنعا قوسىلادى», دەدى ا.مىڭباەۆا. ايتا كەتەيىك, بۇل اتالعانداردىڭ دەنى – اۋىلدىق وكرۋگ ىشىندەگى شاعىن ەلدى­مەكەندەردە ورنالاسقان مەكتەپتەر.

باتىس قازاقستان وبلىسى