قازاقتىڭ ءدۇلدۇل اقىندارىنىڭ ءبىرى ءىلياس جانسۇگىروۆ وسىلاي جىرلاعان ارقانىڭ ارداگەرى – اقىن-سازگەر, ءانشى-مەرگەن, قۇسبەگى-اتبەگى, سال-سەرى بولىپ, ءبىر ءوزى ءبىر تەاتردىڭ قىزمەتىن اتقارعان اقان سەرىنىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويى تۋىپ-وسكەن جەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىندا كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءساتجان ابلاليەۆ باستاعان قوعام بەلسەندىلەرى, اقىن-جازۋشىلار, دەپۋتاتتار قاتىسقان تويدىڭ سالتاناتتى اشىلۋى اقان اۋىلىندا بولعانىمەن, مەرەكەلىك ءىس-شارالار ءبىر كۇن بۇرىن اۋدان ورتالىعى ساۋمالكولدىڭ اقان سەرى اتىنداعى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىمەن باستالدى. وعان ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 12 اقىن قاتىستى.
قوستانايلىق ايبار راعاتوۆ پەن كوكشەتاۋلىق نۇريسلام ءابدىل شۋ دەگەننەن ايتىستىڭ دوداسىن قىزدىرا ءتۇستى. نەشە ءتۇرلى كوركەم تىركەستەر, اسەم ورنەكتەر كورەرمەندەردى بىردەن باۋراپ الدى. ۇساق دۇنيەلەر ەمەس, كوڭىل كوكجيەگىن ايقارا اشقان تىركەستەر تۇيدەك-تۇيدەگىمەن اعىتىلدى. مىسالى, نۇريسلامنىڭ «كوڭىلدىڭ كوتەرەيىك زاڭعار كوگىن», ايباردىڭ ء«بىر ساتتە ءبىر ءسوز تاپپاي قالعان اقىن, ءبىر عاسىرعا اقىماق اتانادى» دەگەن ولەڭ جولدارى كورەرمەننىڭ كوڭىلىن اسپانعا كوتەرىپ, كۇندەلىكتى كۇيبەڭنەن الىستاتىپ, جۇرەككە شات سەزىم قۇيدى. اقمولالىق ەرلان داۋلەت پەن قىزىلجارلىق جۇمابەك راحيموۆتىڭ ءسوز سايىستارى دا سۇلۋ, تاپقىر ويلارىمەن تەڭ ءتۇسىپ جاتتى. قىز بەن جىگىت بولىپ ايتىسقان الماتىلىق اقبوتا ماناربەكوۆا مەن ايىرتاۋلىق داۋلەت قۇرماشتىڭ جاراستى ايتىسى دا كورەرمەندى ءتانتى ەتتى. «كوك تراكتوردى دىرىلداتىپ جۇرگەن ەدىم قارا دومبىرانى دۇڭگىرلەتىپ كەلىپ قالدىم...» دەگەن جاس اقىن داۋلەت «دومبىراعا شورقاق ەدىم», دەي وتىرىپ قىزدىڭ سۇراۋىمەن اسپابىن اسەم كۇمبىرلەتىپ, اقاننىڭ «بالقاديشاسىنىڭ» تراگەديالىق انىمەن زالدى كۇڭىرەنتىپ, ءوز ولەڭىن شىرقاپ بەردى...
جاس اقىندار دياس اياعان مەن نۇربەك باكىردىڭ ايتىسى دا كورەرمەندى ءتانتى ەتىپ, كۇلكىگە قارق قىلدى. اسكەرگە بارۋدان قاشىپ, توي وتكىزۋمەن جۇرەتىن قۇرداسى نۇربەكتى «شوڭ بيلەردىڭ ۇرپاعى بۇگىنگى كۇن, توي جۇرگىزەتىن شوۋمەن بولىپ كەتكەن بە» دەگەن دياسقا نۇربەك تە ءوزىنىڭ شىمشىماسىن ايامادى... ايتىستىڭ كۋلميناتسياسى قاراعاندىلىق ماقسات اقانوۆ پەن استانالىق اسەم ەرەجەقىزىنىڭ ءسوز دوداسى بولدى. ءبىر-بىرىمەن ايتىستا ۇنەمى جۇپتاسىپ قالاتىن ەكەۋىنىڭ جاراستى ازىلدەرى كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتتى.
اقىنداردىڭ وتكىر ءتىلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى دە قالىس قالدىرمادى. مادەنيەت ءۇيىنىڭ اتى ءالى كۇنگە اقان سەرىنىڭ اتىنا رەسمي تۇردە بەرىلمەگەنى دە ايتىلىپ ءوتتى. كەيبىرەۋلەردىڭ اقان سەرىنىڭ ۇستازى سەگىز سەرىنى جوققا شىعارىپ جۇرگەنى دە سىن تەزىنە ىلىكتى. سونىمەن بىرگە وسىنداي الامانعا زالدىڭ كورەرمەنگە لىقىلداي تولماعانىن قاعىتىپ وتكەن اقىندار دا بولدى. شىنىندا, ايتىسقا نەگىزىنەن وسى اۋدان مەن كوكشەتاۋ قالاسىنان عانا كورەرمەندەر كەلگەن ەكەن. ونىڭ ءبىر سەبەبى اۋىلدار جولدارىنىڭ ءالى تولىق جوندەلمەي جاتقاندىعى بولسا, ەكىنشى سەبەپ وبلىس ورتالىعىنىڭ جىر سۇيەر قاۋىمىن اۆتوبۋسپەن اكەلۋدى ۇيىمداستىرماعان باسشىلار ءىسىنىڭ شالالىعى ەكەنى داۋسىز.
اتاقتى اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى باستاعان ادىلقازىلار القاسى كوپ سالعىلاسىپ, ۇزاق ۋاقىت ويلاسىپ اقىرى باس جۇلدەنى قىزىلجارلىق جۇمابەك راحيموۆقا بەرۋدى دۇرىس دەپ شەشتى. «باق شابا ما, باپ شابا ما» دەگەندەي بۇل جولى باق جۇمابەكتى تاپقاندىعى دا ادىلەتتى بولدى عوي دەپ ويلايمىز. ون جاسىنان ايتىسقا قاتىسىپ جۇرگەن ول بۇعان دەيىن الاماندى جارىپ, باس بايگە الماعان ەكەن. بۇل جولى 600 مىڭ تەڭگەلىك باس بايگەنى قانجىعاسىنا بايلادى. جىر دوداسىن جاقسى ۇيىمداستىرعان جارقىن جۇپارحانعا دا كورەرمەن العىسىن ايامادى.
ەكىنشى كۇنى اقان سەرىنىڭ اسى «قونىسى ابىلايدىڭ ءبىر كۇندەگى / قازاقتىڭ اسەم جەرى ارقاسىندا» دەپ ءىلياس اقىن «قۇلاگەر» پوەماسىندا جىرلاعان سارىارقانىڭ توسىندەگى, سەرى اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى كەڭ جازىقتا جالعاسقانىن جوعارىدا ايتتىق. مۇندا القا قونعان اۋىلداي بولىپ, قازاقتىڭ 10 كيىز ءۇيى تىگىلىپتى. سولاردىڭ تورىندەگى كەڭ ساحنادا تويدىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولىپ, ارتى وسى ءوڭىر ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىنە جالعاستى.
سپورتتىق الاڭداردا قازاق كۇرەسى بولدى. قازاق كۇرەسىندە سالماق كاتەگوريالارى بويىنشا قىزىلجارلىق نامىق نابيەۆ, جامبىل اۋدانىنان كەلگەن مۇحامەد حالەلوۆ, ايىرتاۋلىق نۇرجان قىلميدينوۆ, قىزىلجارلىق باتىرحان قايىربەك چەمپيون اتاندى. «تۇيە بالۋان» اتاعىن ايىرتاۋلىق اسەت ءجۇنىسوۆ جەڭىپ الدى. قازاقتىڭ تويى بايگەسىز وتكەن بە؟ القالاعان حالىقتىڭ قانىن قىزدىرعان ات ءدۇبىرىنىڭ بايگەسى ءتورت ءتۇرلى قاشىقتىقتا بولدى. قۇنان بايگەدە اقمولالىق ايسۇلتان ساعىنبەك, جورعا جارىستا الماتىلىق ءدىلنۇر نۇرمۇقان, ورتا قاشىقتىقتا اقمولالىق ايبول بەكتەنوۆ, ال الاماندا الماتىلىق ەدىل تايمەردەنوۆتىڭ اتى ءبىرىنشى كەلىپ, بايگە الدى.
ءسويتىپ, كەڭ دالانىڭ ءتوسىن دۇبىرلەتىپ اقان سەرىنىڭ اسى بەرىلدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى