ابايدىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا قوعامدى ىلعي ءبىر سۇراق الاڭداتادى: اقىننىڭ شىن تۋعان كۇنى قاشان؟ قانشاما جىلدان بەرى عالىمدار اراسىندا دا ءارتۇرلى پىكىر ايتىلىپ كەلەدى. ءبىرى مەرەيلى كۇندى 10 تامىز دەسە, ەندى ءبىرى 23 تامىز دەسەدى.
بۇگىندە ابايمەن يىقتاس ءھام قابىلەتتەس الەم اقىندارىنىڭ ومىردەرەگى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن زەرتتەلىپ, حاتتالعانى بىلاي تۇرسىن, قاي ولەڭى قاشان, قانداي وقيعادا جازىلعانى انىقتالىپ, كوز الدىمىزدا تۇر. ال حاكىمنىڭ تۋعان كۇنى جايىنداعى كوكپارعا تۇسكەن تالاس ابايدىڭ ءار تۋعان كۇنى سايىن قوزعالادى.
ابايدىڭ تۋعان كۇنى دەگەندە, ەڭ الدىمەن حاكىمنىڭ كوزىن كورگەن, قاسىندا تالاي جىل جۇرگەن ءارحام كاكىتاي ۇلىنىڭ ەستەلىگىنە جۇگىنەمىز. وندا «قۇنانباي اۋىلى قاسقابۇلاققا كەلىپ قونعاننان كەيىن 1845 جىلى, ەسكىشە 10 اۆگۋست كۇنى قۇنانبايدىڭ ەكىنشى ايەلى ۇلجان تولعاتىپ, ءبىر ۇل دۇنيەگە كەلەدى. اتىن ارابشا يبراھيم دەپ قويادى» دەلىنگەن. ال ءارحامنىڭ اكەسى كاكىتاي ابايدىڭ ومىردەرەگىن تۇلعانىڭ ءوزىنىڭ تاپسىرماسىمەن جازادى. سوندا «اباي جىلان جىلى, مال كۇزەۋگە تۇسەتىن كەزدە تۋعان» دەگەن دەرەكتى ايتقان. مال كۇزەۋگە تۇسەتىن كەز, بۇل – تامىزدىڭ سوڭى.
ەسكە سالساق, 1918 جىلى 26 قاڭتاردا حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆ.لەنيننىڭ قول قويۋىمەن, الەممەن بىردەي بولۋى ءۇشىن جاڭا كۇنتىزبە ەنگىزىلدى. وندا 31 قاڭتاردان كەيىن 1 اقپان بولماي, 14 اقپان بولادى دەپ جازىلعان. ياعني كۇنتىزبە 13 كۇنگە جىلجىتىلدى. ماسەلەن, مۇحتار اۋەزوۆ ءوزى تۋرالى مالىمەتىندە «مەن 15 سەنتيابر كۇنى تۋدىم» دەپ جازادى. كەيىننەن ءوز قولىمەن 28 قىركۇيەككە اۋىستىرىپ جىبەرەدى. ياعني ابايدىڭ تۋعان كۇنى ەسكىشە 10 تامىز بولعاندا – جاڭا كۇنتىزبەدە 23 تامىزعا ساي كەلەدى.
ال قازاق كەڭەس ەنتسيكلوپەدياسىندا, ودان سوڭ قازاقستان ەنتسيكلوپەدياسىندا دا ابايدىڭ تۋعان كۇنى ەسكىشە – 29 شىلدە, جاڭاشا 10 تامىز دەلىنگەن.
تاعى ءبىر دەرەك, وسپاننىڭ جيدەبايداعى ءتورت قۇلاقتى زيراتىن اباي ءوز قولىمەن سالدىرعان. بۇل زيرات وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىنا دەيىن بولدى. سونىڭ باسىنا جۇرەك سەكىلدى مالتاتاس قويىلعان. وندا وسپاننىڭ تۋعان كۇنى مەن قايتىس بولعان كۇنىن پىشاقتىڭ ۇشىمەن اباي ءوزى قاشاپ جازعان. وسپان شىلىڭگىر شىلدەدە ومىردەن وتكەن. سول سەبەپتەن اباي ونىڭ سۇيەگىن اقشوقىعا جەتكىزە الماي, جيدەبايعا جەرلەگەن. كەيىننەن ءىنىسىنىڭ قاسىنا ءوزى دامىل تاپتى.
مۇحتار اۋەزوۆ 1940 جىلى الماتىدا ابايعا قۇلپىتاس جاساتقانى ءمالىم. مۇنى ابايدىڭ 100 جىلدىعىنان ءبىراز جىل وتكەننەن كەيىن اكەلىپ, باسىنا قويدىرعان. قۇلپىتاسقا «اباي 10 تامىز كۇنى دۇنيەگە كەلدى» دەپ جازدىرعان.