پوليمەر نارىعىنىڭ پايداسى مول

قازىردە رەسپۋبليكامىزدا پوليمەر نارى­عىنىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسۋ قارقىنى 4%-عا جەتسە, 2030 جىلعا قاراي پوليپروپيلەن مەن پوليەتيلەنگە سۇرانىستىڭ جىلىنا 400 مىڭ توننادان استام, ياعني ەكى ەسەگە جۋىق ءوسۋى كۇتىلۋدە. بيىلعى جىلعا دەيىن نارىق تەك قولدانىلۋ اياسى قاپتامامەن شەكتەلگەن تۇيىرشىكتى پوليپروپيلەنمەن قامتاماسىز ەتىلىپ كەلدى. ال قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 مىڭ توننانى قۇرايتىن KPI كەشەنى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن اعىمداعىمەن قوسا, جەرگىلىكتى قايتا وڭدەۋشىلەردىڭ دە ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرىن تولىق جابۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بىلتىر قاراشادا 1,5 مىڭ توننا كولەمىندە دايىن ءونىمنىڭ ءبىرىنشى پارتياسى ەكسپورتقا جونەلتىلدى. جىل اياعىنا قاراي 23 مىڭ توننا پوليپروپيلەن ءوندىرىلدى. زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ءۇشىن پوليپروپيلەن باعاسى قولجەتىمدى بولا ءتۇستى. سول سەكىلدى ەلىمىزدە ستراتەگيالىق ماڭىزدى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس, ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, مەديتسينا سالالارىنا ارنالعان پوليمەر بۇيىمدارىن شىعاراتىن 130-عا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى.

الايدا پوليەتيلەن نارىعى ءالى يمپورتقا تاۋەلدى بولىپ وتىر. وعان قوسا دايىن ءونىم يمپورتىنىڭ كولەمى پلاستماسسانى قايتا وڭدەۋ قارقىنىنان اسىپ تۇسەدى. مامان­دار­دىڭ ايتۋىنشا, ءوز ءوندىرىسىمىزدى جولعا قويۋ تەك 2028 جىلعا قاراي, ياعني Silleno كەشەنى جىلىنا 1,25 ملن توننا قۋاتتىلىققا شىق­قان­دا عانا مۇمكىن بولادى ەكەن. 2022 جىلى 1,37 ملرد دوللار سوماسىنا پلاستماسسالار مەن ولاردان جاسالعان بۇيىمدار يمپورتتالدى. بۇل – جالپى يمپورتتىڭ 3,8%-ى. يمپورت قۇرىلىمىندا نەگىزگى كولەم پوليمەرلەردەن جاسالعان ىدىس-اياق, قۇرىلىس ماتەريالدارى دايىن ونىمدەرگە كەلەدى. بۇل رەتتە 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا باستاپقى نىسانداعى پوليپروپيلەن يمپورتى (33%-عا) ايتارلىقتاي تومەندەدى. بۇل كورسەتكىش نەگىزىنەن اتىراۋ وبلىسىندا پوليپروپيلەن ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى ازايدى.

بۇگىندە پوليمەرلەرگە جاھاندىق سۇرانىس جەدەل قارقىنمەن ارتىپ كەلەدى. ول ءتىپتى بولات, اليۋميني, تسەمەنت سياقتى نەگىزگى ماتەريالداردىڭ دا الدىن وراي باستادى. بازالىق پوليمەرلەردى وڭدەۋ قارقىنى جاھاندىق سيپات الدى. ماماندار الداعى ءۇش جىلدا الەمدىك ءوسىم 25 ملن تونناعا جەتەدى دەپ بولجايدى. پوليپروپيلەن, پوليەتيلەن, بۋتاديەن جانە باسقا پوليمەرلەر كۇردەلى ونەركاسىپتىك ءونىم بولا تۇرا, ءارى قاراي وڭدەۋدى قاجەت ەتەتىن شيكىزات سانالادى. سوندىقتان جاڭا زاۋىتتاردىڭ ارقاسىندا پايدا بولاتىن مۇمكىندىكتەردى مەڭگەرۋ, تيىسىنشە زاۋىت قۇرىلىسىمەن قاتار دايارلانعان مۇناي حيميكتەرى مەن ينجەنەرلەر بۋىنىن قالىپتاستىرۋ قاجەت.

مۇناي-گاز حيمياسىنىڭ تۇتىنۋشىلارى قاتارىنا بارلىق دەرلىك سالانى جاتقىزۋعا بولاتىنى بەلگىلى. دامىعان ەلدەردە پولي­مەر­لەردى تۇتىنۋ جان باسىنا شاققاندا 90-95 كگ قۇرايدى. European Plastic and Rubber Machinery مالىمەتىنە سايكەس, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 20 كگ-عا جەتەر-جەتپەس. كوپتەگەن ەلدەر مۇنداي ماسەلەلەردى تەرەڭ وڭدەلگەن ءونىم شىعاراتىن وندىرىستەردىڭ قىزمەتىنە جاعداي جاساۋ جانە ىشكى تۇتىنۋ نارىعىن دامىتۋ ارقىلى شەشكەن. ونىڭ قاتارىندا قولدانىستاعى وندىرىستەر ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ, وتاندىق بازالىق مۇناي-گاز حيميا ونىمدەرىنەن دايىن تاۋارلار شىعارۋ بويىنشا جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى جولعا قويۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ سىندى شارالاردى قابىلداۋدىڭ ءمانى زور.

مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىندا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق, ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋ, كومىرسۋتەك رەسۋرستارى بازاسىندا جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەردى دامىتۋ بويىنشا كەڭ مۇمكىندىكتەردەن تۇراتىن باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارىمىزدى پايدالانۋ ماڭىزدى. مەملەكەت پەن دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن شيكىزات وندىرۋشىلەردەن باستاپ تۇپكىلىكتى ءونىم وندىرۋشىلەرگە دەيىنگى ءوندىرىستىڭ بۇكىل تىزبەگى بويىنشا قاتىسۋشىلاردىڭ كووپەراتسياسى وسىعان ىقپال ەتەتىن بولادى.

پوليمەر وڭدەۋ سەگمەنتىن دامىتۋعا شەتەل­دىك وندىرۋشىلەر دە تارتىلعان. مىسالى, رەسەي­لىك ءىرى سيبۋر حولدينگى وتاندىق وندىرۋ­شى­لەردىڭ الەۋەتىن اشۋعا كومەكتەسەتىن مۇناي حيميا­سىن قولداۋ باعدارلامالارىن, جاڭا پەرسپەك­تيۆالىق قۇرالدارىن ۇسىنىپ وتىر. بۇل باعدارلامالار پوليمەرلەردى قايتا وڭدەۋ بويىنشا قولدانىستاعى قۋاتتاردى كەڭەيتىپ, جاڭاسىن قۇرۋعا, دايىن ونىمدەردى يمپورتتى الماستىرۋعا, سونداي-اق ءداستۇرلى شەشىمدەردى ەكونوميكالىق تۇرعىدان نەعۇرلىم ورىندى جانە ەكولوگيالىق تازا پوليمەرلىك شەشىمدەرگە جەدەل اۋىستىرۋعا باعىتتالعان. كورشى ەلدەن ءوندىرىستى لوكاليزاتسيالاۋدا وڭدەۋ رەسۋرستارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن اۋماقتىق جاقىندىعى ەسەپكە الىنعان.

مۇناي-گاز حيمياسى ونىمدەرىن (پە, پپ جانە پەتف) بازالىق دەڭگەيدە وندى­رۋ­گە ارنالعان جەكە كاسىپورىننىڭ بولۋى­ ءونىمدى ونەركاسىپتىك جانە تۇرمىستىق ماق­سات­تاعى بۇيىمدارعا دەيىن وڭدەپ, دايىن­ ءونىمدى ودان ءارى ەكسپورتقا شىعارۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەتىن جاڭا وندىرىستەردى يگەرۋگە­ جول اشادى. سوندىقتان ستراتەگيالىق باعدار­لا­مالاردى وتاندىق مۇناي-گاز حيمياسى سالا­سىنىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن ءوزارا بايلانىس­تى­رۋ ارقىلى يمپورتتى الماستىرۋعا جانە پوليمەرلەردى تۇتىنۋدى ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. پوليمەرلەردى تۇتىنۋ كولە­مى­نىڭ وسۋىنە ەلدەگى ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا قام­تىلعان جوبالاردىڭ ىسكە اسۋى نەگىز بولا الا­دى. بۇل تۇستا مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن وتاندىق پوليمەر ءوندىرىسىنىڭ مۇمكىندىگىن ءوزارا بايلانىستىرۋ قاجەت. باسىمدىق وتان­دىق­ پوليمەردەن ءونىم شىعاراتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بەرىلۋگە ءتيىس.

بەلگىلى بولعانداي, Silleno پوليەتيلەن جوباسىندا رەسەيلىك سيبۋر مۇناي-حيميا كومپانياسى مەن قىتايلىق Sinopec 30 پايىزدىق ۇلەسپەن قاتىسۋى مۇمكىن. قىتايلىق Sinopec كومپانياسىنىڭ جوباعا قاتىساتىنى وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا رەسمي تۇردە جاريالانعان بولاتىن. قمگ باسشىسى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىن­شا, Sinopec كومپانياسىنىڭ وسىنداي تەحنولوگيالىق كۇردەلى مۇناي-حيميا نىساندارىن جوبالاۋ, سالۋ جانە پايدالانۋداعى مول تاجىريبەسى جوباعا وڭ اسەر ەتەدى. جوباداعى «قازمۇنايگاز» ۇلەسى 40 پايىزدى قۇراماق. ماقساتتى قۇرىلىمعا سايكەس اكتسيالار: «قازمۇنايگاز» ‒ 29,9%, KMG Petrochem ‒ 10,1%, سيبۋر ‒ 30%, Sinopec ‒ 30% تۇرىندە ءبولىنۋى ىقتيمال.

سونداي-اق اتىراۋدا پوليمەرلىك ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا يندۋستريالىق ايماق قۇرىلادى. وندا KPI جانە Silleno وندى­رىس­تە­رىنە تىكەلەي جاقىن جەردە تەحنوپارك قۇرۋ جانە سوڭعى پوليمەرلىك ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا­ شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىن دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.