ورتەنگەن مالدى كىم وتەيدى؟

بۇعان دەيىن باسىلىم بەتىندە جازىلعانداي, وتكەن اپتاداعى الاپات ءورتتىڭ ءبىرى ەكىباستۇزدىڭ اۋىلدىق ايماعىندا ورىن الىپ, كوپتەگەن ەلدى مەكەننىڭ شا­بىندىقتارى مەن جايىلىمدارى وتقا وراندى. وڭىرلىك توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي حابارلاماسىندا كورسەتىلگەندەي, ءتىلسىز جاۋ اۋىل مالى جايىلىپ جۇرگەن ءورىستى جايپاپ, 70-تەن اسا ۇساق مال ورتەنىپ كەتكەن. ال­كەي مارعۇلان اۋىلىنىڭ اكىمى باۋىر­جان بوزتاەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, ەلدى مەكەندە 503 ادام تۇرادى. توتەنشە جاعدايدان جالپى سانى 13 وتباسى زارداپ شەگىپ, ءار ۇيدەن شامامەن ورتاشا العاندا جەتى-سەگىز قوي-ەشكى شىعىن بولعان. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سوزىنشە, كۇيىك شالعان تاعى جۇزدەن استام ت ۇلىك شالا-جانسار كۇيدە جاتىر. ولاردىڭ اراسىنان شىعىن بولىپ جاتقاندارى دا از ەمەس. الايدا قۇرامىندا ۆەتەرينارلار, اۋىلشارۋاشىلىق ءبولىمى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ وكىلدەرى بار ارنايى كوميسسيا 73 مالدى عانا قىرىلدى دەپ ەسەپكە ەنگىزگەن. اۋىل حالقى كوميسسيانىڭ بۇل شەشىمىمەن كەلىسپەيتىندەرىن اي­تادى. توسىننان كەلگەن اپاتتان شىعىن بولعان مالدىڭ ورنىن تول­تىرۋدا مەملەكەت كومەك­تەسپەسە, جاعدايىمىز قيىن بولادى دەپ وتىر.

– اۋىل ادامدارىنا ءورت كەلە جاتىر دەپ الدىن الا حابارلانعان جوق. توتەنشە جاعدايلار مەكەمەسى مۇنداي جۇمىستارمەن مۇلدە اينالىسپايتىنى تاڭعالدىرادى. مالىمىزدى ۋاقىتىندا امان الىپ قالماۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – ءورىس مارعۇلان اۋىلىنان 25 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. جازدا سول جەردەگى «قۋانىش» شارۋا قوجالىعىنا قوسىپ, اي سايى­ن ءار مال باسىنا 600 تەڭگەدەن تولەيمىز. بىلۋىمىزشە, ت ۇلىگىمىز ورتەنگەن كۇنى قويدىڭ باسىندا باقتاشىنىڭ ءوزى بولماعان. ءورت ءجۇرىپ وتكەن سوڭ بارىپ جايسىز حاباردى ەستىدىك. ارنايى كوميسسيا مۇشەلەرىمەن بىرگە ءجۇرىپ ورتەنگەن جانۋارلاردى جيناپ الدىق. سويتسەك, العاشقى كۇنى ولگەن 73 باس قوي-ەشكىنى عانا كوميسسيا شىعىن رەتىندە تىركەپ, جەرگە كومدىردى. ولار كەتكەن سوڭ كۇيىك شالعان وزگە 139-نىڭ الدى قىرىلا باستادى. ولاردى كوميسسيا ەسەپكە الماي وتىر. مىنە, بۇگىنگە دەيىن تاعى 30-عا جۋىق ۇساق مالدىڭ كۇيىكتەن ولگەنىنە ءوزىم كۋامىن. وتارعا قوسقان ما­لىمنىڭ 60-ىن كۇيىك شالسا, 8-ءى دە ءولىپ كەتتى. قالعانىنىڭ كۇيى كەلمەي تۇر, مال بولمايدى دەگەن ويدامىز. وتباسىمدا شيەتتەي 6 بالام بار, انام مۇگەدەك جان. كۇنكورىسىمىزدىڭ كوزى وسى ت ۇلىك ەدى, ەندى جاعدايىمىزدىڭ نە بولاتىنىن بىلمەيمىن. كوميسسيا مۇشەلەرى اۋىلداعى بارلىق ولگەن مالدىڭ جالپى قۇنى 17 ملن تەڭگەدەن اسسا عانا وتەماقى تولەيمىز دەپ كەتتى. الايدا شىعىن سوماسى ول مەجەگە جەتپەيدى, دەپ قىنجىلىپ وتىر اۋىل تۇرعىنى تىلەۋبەك شاكەي.

جالپى, ءورت بولعان كۇنى ورىستە 557 قوي-ەشكى جايىلىپ جۇرگەن. سونىڭ جارتىسىنا جۋىعىن كۇيىك شالىپتى. مۇنىڭ ۇستىنە مارعۇلان اۋىلى ماڭايىنداعى 10 مىڭ گەكتارداي جەردىڭ تۇگى قالماي جانىپ, مال باققان اعايىن جايىلىم مەن شابىندىق جەرلەردەن تارشىلىق كورە باستاعانى بايقالادى. بيىل اۋماقتا ءشوپ باعاسى دا اسپانداپ كەتەدى دەپ بولجاپ وتىر اۋىلداعىلار.

ال وڭىرلىك ۆەتەريناريا باس­قارماسىنىڭ باسشىسى ايدار ۋا­ليەۆتىڭ دەرەگىنشە سول كۇنى ورىستە بولعان مالدىڭ سانى – 527 باس. 50 ەشكى, 23 قوي شىعىن بولعان. «وقيعا 14 شىلدە كۇنى ورىن العان. ۆەتەرينارلار ولگەن 73 ۇساق مالدى تالاپقا ساي جويدى. بارلىق مال بازادا تىر­كەلگەن ەكەن, سوعان ساي يەلەرى دە انىق­تالىپ وتىر. ەندىگى جەردە وبلىس باسشىلىعى مال يەلەرىنە وتەم­اقى تولەۋ تۋرالى شەشىم قابىل­داسا, ول مالدىڭ جاسىنا, ۇرعاشى نەمەسە ەركەك بولۋىنا قاتىستى تاعايىندالادى. ال الگى كۇيىك شالىپ, امان قالعان جانۋارلاردى جاقسىلاپ كۇتسە, اياققا تۇرىپ كەتەدى. قوسىمشا ءولىپ جاتقان ت ۇلىكتەر تۋرالى سىز­دەن ءبىلىپ وتىرمىن, ولاردى ەسەپ­كە الۋ تۋرالى جەرگىلىكتى ۆەتە­رينارلىق قىزمەتكە تاپسىرما بە­رەمىن», دەدى باسقارما باسشىسى.

اتالعان ماسەلەنى وبلىس باسشىسى اسايىن بايحانوۆ تا نازاردا ۇستاپ وتىرعانعا ۇقسايدى. «ەرتىس ورمانى» رەزەرۆاتىنداعى ورمان ءورتىن باقىلاپ جۇرگەن وبلىس باسشىسى دۇيسەنبى كۇنى تىكۇشاقپەن مارعۇلان اۋىلىنا ۇشىپ بارىپ, شىعىن شەككەن وتباسىلارمەن كەزدەسۋ وتكىزگەن. بۇل تۋرالى ول ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا جازدى.

«دالا ورتتەرى ورىن العان بايان­اۋىل, ماي اۋداندارىنا جانە ەكىباستۇزدىڭ اۋىلدىق ايماقتارىنا باردىم. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, ماسەلەلەردىڭ شەشۋ جولدارىن بىرلەسىپ تالقىلادىق. شارۋالاردىڭ ماسەلەلەرىن ءوزىم­نىڭ جەكە باقىلاۋىما الىپ, ءتورت باعىت بويىنشا كومەك ۇيىمداستىرامىز دەپ شەشتىك. بىرىنشىدەن, شابىندىق ءۇشىن بولىنەتىن ارزان ديزەل وتىنىنىڭ كولەمىن 4 مىڭ توننادان 10 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرامىز. ەكىن­شىدەن, جەمشوپ دايىنداۋ ءۇشىن سۋبسيديالاۋ كولەمىن ءبىر باس قارا مال ءۇشىن 7 مىڭ تەڭگەدەن 15 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جانە ۇساق مال ءۇشىن 3 مىڭنان 5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتامىز. ۇشىنشىدەن, مۇقتاج فەرمەرلەرگە قور ساناتىنا ەنەتىن جەرلەردە, مەملەكەتتىك ورمان قورى جانە جايىلما ۋچاسكەلەرىندە ءشوپ دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەمىز. تورتىنشىدەن, ءداندى داقىلداردى جيناۋ كەزىندە سابان دايىنداۋدى قاراستىرامىز. سابان ۇساقتالماعان كۇيدە ەگىستىكتەردە قالىپ, ونى كەيىن جيناپ الۋعا مۇم­كىندىك بار. سوڭعىسى, الكەي مارعۇلان اۋىلىنىڭ تۇرعىن­دارىنا كەلتىرىلگەن شىعىن­دى وتەۋ ءۇشىن ءوڭىردىڭ ءىرى كاسىپ­ورىندارىمەن ماتەريالدىق قول­داۋ كورسەتىلەدى. جازعى ءۇيى مەن مالعا ارنالعان قورشاۋى زارداپ شەككەن ەكى شارۋاشىلىققا دا ءدال وسىنداي كومەك جاسالادى», دەپ مالىمدەدى ا.بايحانوۆ.

اكىم ۋادە ەتكەن ىستەر وڭىمەن اتقارىلىپ, اۋىل ادامدارىنىڭ شىعىنى وتەلىپ جاتسا, بۇدان ارتىق قۋانىش بولماس. ءوڭىردىڭ ۆەتەرينارلىق قىزمەتى مەن وزگە دە جاۋاپتى ورگاندار شارۋالاردىڭ جا­ن­ايقايىنا قۇلاق ءتۇرىپ, كەم­شىلىكتەردى ۋاقىتىندا جويادى دەپ سەنەمىز.