ەرتىس وزەنىندەگى كەمە قاتىناسىن دامىتۋ توڭىرەگىندە بۇگىندە ءسوز كوپ تە, اتقارىلعان ءىس ماردىمسىز. مەملەكەتتىك تەحنيكالىق فلوتتىڭ, جاعالاۋداعى كولىك ينفراقۇرىلىمدارى مەن شليۋزدەردىڭ توزۋى وزەندەگى كەمەلەردى وتكىزۋ قابىلەتىن بارىنشا تومەندەتىپ جىبەرگەن. ىشكى كولىك سالاسىنداعى بۇل تۇيتكىلدى تارقاتۋ بۇگىندە مامانداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالىپ وتىر.
كەڭەس زامانىندا پاۆلودار وزەن پورتىنىڭ ايدارىنان جەل ەسىپ, مۇندا جۇك اعىنىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, جولاۋشىلار تاسىمالى ايرىقشا وركەندەدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ جۇرتشىلىعى اقسۋ قالاسىنا, ماي, اققۋلى اۋداندارىنا, وزەننىڭ تومەنگى سالاسىنداعى ەلدى مەكەندەرگە «راكەتا» سىندى جوعارى جىلدامدىققا يە قاناتتى جولاۋشىلار كەمەسىمەن كۇندەلىكتى قاتىنايتىن. سۋ جولى توقىراۋ جىلدارى ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاتتى زارداپ شەككەن سالانىڭ ءبىرى بولىپ, مۇنداعى كەمەلەردىڭ جاڭالارى رەسەيگە وتكىزىلسە, ەسكىلەرى تەمىرگە تاپسىرىلدى. وسىلايشا, پاۆلودارداعى وزەن ۆوكزالىندا سەرۋەنگە ارنالعان بىرنەشە جولاۋشىلار كەمەسى عانا قالدى. ال اۋسەلەسىن ارەڭ سۇيرەتكەن وزەن پورتى جەرگىلىكتى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا سۇرانىستىڭ ارقاسىندا ومىرشەڭدىگىن ساقتاپ قالدى. وزەن ارناسىنان قۇم قازىپ الىپ, ونىسى قۇرىلىسقا, جول سالاسىنا دايىندايتىن كاسىپورىن رەتىندە بۇگىندە تانىمال بولىپ وتىر. پورت دەگەن اتاۋى عانا. ايتپەسە, ۇلكەن كەمەلەر مەن پارومداردى ۇنەمى قابىلدايتىنداي قاۋقارى جوق. مۇنداعى وزەن كراندارىنىڭ كوبى ەسكىرگەن, ىشكى ينفراقۇرىلىمى دا وڭىپ تۇرعان جوق. ايتسە دە پورت بۇل جەردەن ءىرى ترانزيتتىك جۇكتەر وتەتىندەي ەتىپ ءتيىمدى ورنالاسقان.
«پاۆلودار وزەن پورتى» اق-نىڭ باس ينجەنەرى باۋىرجان اۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا تەمىرجولدار مەن اۆتوموبيل جولدارى جاقىن ورنالاسقان. ەگەر وزەن بويىن ورلەپ كەمەلەر ءجيى جۇرەتىن كۇن تۋسا, پاۆلودار وزەن پورتىنىڭ ارقاسىندا الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن جاقسى بايلانىس ورناتۋعا بولادى. «پورتتىڭ پورتالدىق كراندارى بويىنشا پروبلەمالار بار, ولارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ قاجەت. كەڭەس وداعىنان قالعان تەحنيكالار عوي. توزىعى جەتسە دە, كەيبىر بولشەكتەرىن جاڭارتىپ, مۇمكىندىگىنشە جۇمىس قالپىندا ۇستاپ وتىرمىز. قازىر بىزدە جەتى كران بار. ولاردىڭ ىشىندە التاۋى جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي كراندى تولىق قۇراستىرۋ ءۇشىن شامامەن 600-650 ميلليون تەڭگە قاجەت», دەيدى مامان. قازىر كومپانياعا جۇك تيەگىشتەر قاجەت ەكەن. ۇيىم ولاردى ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. مۇنىڭ ءبارىن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە تىندىرۋ مۇمكىن ەمەس. ال تەحنيكالاردىڭ شامامەن 70 پايىزى توزعان.
وسىدان بىرەر جىل بۇرىن قازاقستان مەن رەسەيدىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ حVI فورۋمىندا ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى الەكساندر بۋركوۆ ەرتىستە كەمە قاتىناسىن دامىتۋدى ۇسىنعانى دا ەسىمىزدە. ترانسشەكارالىق وزەن ارقىلى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى جۇك تاسىمالى قازىرگى كۇنى نەبارى 180-200 مىڭ توننادان اسپايدى. بۇل ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن قوس ەلدىڭ باسشىلارى ەرتىس وزەنىندەگى بىرقاتار ماسەلەلەردى رەتتەۋ بويىنشا شەشىمدەر قابىلداۋى كەرەك. ياعني گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى سالۋ, وزەننىڭ ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ, ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدىڭ بىرلەسكەن جوبالارى قابىلدانسا قۇپ دەلىنگەن. الايدا بۇل ۇسىنىستار ءسوز جۇزىندە قالا بەردى. ەكى ەل دە بۇعان ءمان بەرمەي وتىرعانى وكىنىشتى.
نەگىزى كەيىنگى جىلدارى قازاقستانداعى جۇك تاسىمالى بويىنشا ماڭىزدى وزگەرىستەردى بايقاۋعا بولادى. «ورتا دالىزگە» سۇرانىس ارتىپ, وتاندىق ينفراقۇرىلىمدارعا دەگەن قاجەتتىلىك ءوسىپ كەلەدى. جۇك اعىنى مەن جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ وزگەرۋى سۋ كولىگىن دامىتۋعا يتەرمەلەيتىنى ءسوزسىز. كەزىندە بەلارۋس پەن رەسەي ارقىلى ەۋروپاعا اعىلعان جۇك اعىنى قازىر بۇرىلىپ, قازاقستاندى كوكتەي ءوتىپ جاتىر. ماماندار حالىقارالىق جۇك تاسىمالى قازاقستان ارقىلى قىتايعا, ورتالىق ازياعا, تاياۋ شىعىسقا باعىتتالىپ وتىرعانىن دا ايتادى. سۋ جولى تۇرماق, اۆتوكولىك جانە تەمىرجول تاسىمالدارى بويىنشا مۇنداي اعىندى قابىلداپ, وتكىزۋ ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعان كورىنەدى. مىسال ءۇشىن تەمىرجول توراپتارىندا وتە تار ۋچاسكەلەر كوپ. بۇعان قوسا ىرىكتەۋ ستانسالارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, تەمىرجول توراپتارىنىڭ ازدىعى دا ۇلكەن ماسەلە.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى پرەزيديۋمىنىڭ لوگيستيكا جانە كولىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى يۋري لاۆرينەنكونىڭ پىكىرىنشە, جۇك تاسىمالىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدا سۋ جولى دا ماڭىزدى ءرول وينايدى. تەك بۇعان مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءمان بەرىلمەي كەلەدى. مەملەكەت يەلىگىندەگى وزەن پورتتارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ, شليۋزدەردى تالاپقا ساي ەتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى قاجەت. «ەرتىس وزەنى بويىمەن جۇك تاسىمالى كەزىندە جىلىنا 11 ملن تونناعا دەيىن جەتكەن. وزەن ۇستىمەن قيىرشىق تاس, كومىر, مۇناي ونىمدەرى جانە تاعى دا باسقا ونىمدەر تاسىمالداندى. بۇل تاراپتا كەيىنگى جىلدارى ءبىراز قوزعالىس پايدا بولىپ, پاۆلودار مەن ومبى اراسىندا ۇلكەن پاروم سيرەك تە بولسا جۇك تاسي باستاعانى بايقالادى. ۇكىمەت مۇشەلەرى بۇل جايلى از بىلەتىن بولار دەپ ويلايمىن. وڭىرلىك بيلىك بۇعان مۇددەلى بولسا, وزەن ارقىلى رەسەيمەن تۇراقتى الىس-بەرىستى جولعا قويۋعا بولار ەدى. قازىرگى كۇنى جۇكتەردى كونتەينەرلەۋ ماسەلەسى – اسا وزەكتى. پاندەميا ۋاقىتىندا قىتاي مەملەكەتى بارلىق جۇك اعىنى تەك كونتەينەردە بولۋى ءتيىس دەگەن تالاپ قويىپ, بارلىعىن كونتەينەردە عانا قابىلدادى. جۇك جونەلتۋشىلەر دە بۇعان بەيىمدەلىپ, كونتەينەرلەۋگە كوشە باستاعانىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان قازاقستان ءۇشىن دە كونتەينەرلەۋ باعدارلاماسى قاجەت. ونى مەملەكەت تاراپىنان قولداسا دۇرىس بولار ەدى. سۋ جولىندا دا كونتەينەرلەر پايدا بولسا, بۇل تاسىمالداۋ تەحنولوگيالارىنا جاڭاشىلدىق ەنگىزەدى. كونتەينەرگە كوشسە, تەك سۋسىمالى ونىمدەردى عانا ەمەس, وزگە دە ساپاداعى تاۋارلاردى, قىمبات بۇيىمداردى تاسىمالداۋعا بولار ەدى. مۇنداي تاجىريبە قازىردىڭ وزىندە ەۋروپادا بار ءارى ول ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن بايقاتقان» دەيدى ول.
جوعارىدا ايتقانداي, كەرەكۋدەن رەسەيگە بۇگىندە سۋ جولى ارقىلى نەگىزىنەن قۇم تاسىمالدانادى. وزەن پورتى باسشىلىعىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, تاۋاردىڭ وزگە دە تۇرلەرىن بارجا جانە پارومدار ارقىلى جەتكىزۋگە مۇمكىندىك مول. تەك وزەن ارناسىنىڭ كەيبىر تۇستارىن كەڭەيتۋ قاجەت. ۇيىم وكىلدەرى وزەننىڭ جوعارعى بولىگى, قىتاي جاعىنا دا كوز تىگىپ وتىرعانىن ايتايىق. كەلەشەكتە كورشى ەلدەن سۇرانىس بولاتىن بولسا, ەرتىستىڭ ۇستىمەن جۇك كەمەلەرى جۇرەتىندەي جاعداي تۋدىرۋعا ابدەن بولادى دەپ ەسەپتەيدى ماماندار.
پاۆلودار