ءبىرىنشى سەسسيانىڭ ءجۇز كۇنى

«وتكەن جىلى قازاقستان حالقى بۇكىل­حالىقتىق رەفەرەندۋمدا پرەزي­دەنت رەفورمالارىن قولدادى. ەلىمىزدىڭ جاڭار­عان كونستيتۋتسياسى بۇكىل مەملەكەتتىك جۇيە بويىنشا اۋقىمدى وزگەرىستەرگە جول اشتى. سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەدەن پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا ۇلگىسىنە كوشتىك. پارلامەنتتىڭ ءرولى مەن مارتەبەسى كۇشەيدى. ەل باسقارۋ ىسىنە حالىقتىڭ اتسالىسۋ بەلسەندىلىگى ارتا ءتۇستى. ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق تەتىكتەرى نىعايتىلدى. سەنات پەن ءماجىلىس سايلاۋى ەلدەگى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ شەشۋشى كەزەڭىنە اينالدى. زاڭ شىعارۋشى ورگان تولىعىمەن قايتا قۇرىلدى. سەناتتىڭ قۇرىلىمى وزگەردى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سەناتتا ءوز مانداتتارىن الدى.

ماجىلىسكە العاش رەت 6 ساياسي پارتيا سايلاندى. وسىعان دەيىن ۇزاق ۋاقىت بويى وپپوزيتسيادا بولعان پارتيا پارلامەنتكە ءوتتى. بۇل جولعى سايلانىم قازاقستان تاريحىنداعى ەڭ كوپ پارتيالى پارلامەنت بولىپ وتىر. ءماجىلىس ءتۇرلى كوزقاراستار مەن ساياسي كۇشتەر توعىسقان الاڭعا اينالدى. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ جاڭا تولقىنى كەلدى. ءماجىلىس قۇرامى ۇزاق جىلدان بەرى العاش رەت ءبىرمانداتتى وكرۋگتەن سايلانعان, شىنايى ءارى تارتىس­تى باسەكەدە وزىپ شىققان دەپۋتاتتارمەن تولىقتى. سونىمەن قاتار ايەلدەر مەن ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامداردىڭ جانە جاستاردىڭ قاتارى كوبەيدى», دەدى ە.قوشانوۆ.

سەسسيا بارىسىندا پالاتالاردىڭ 3 بىرلەسكەن وتىرىسى, سەناتتىڭ 12 جانە ءماجىلىستىڭ 15 جالپى وتىرىسى ءوتتى. وندا 120-دان استام ماسەلە قارالدى. سونداي-اق پارلامەنتتىڭ قاراۋىندا 82 زاڭ جوباسى بولسا, سونىڭ ىشىندە 25 زاڭ قابىلدانىپ, 13 زاڭ كۇشىنە ەنگەن.

«قازىرگى سايلانىمنىڭ باستى ەرەك­شەلىگى – كوپتەگەن ماڭىزدى زاڭ جوباسىنىڭ دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنۋى. ولارعا سايلاۋشىلاردىڭ تالاپ-تىلەگى, مۇڭ-مۇقتاجى, ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرمالارى ارقاۋ بولدى. بۇل رەتتە زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردى قايتارۋ تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى – الەۋمەتتىك ادىلدىك ىزدەگەن جۇرتشىلىق تالابىنا لايىقتى جاۋاپ. ول تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ايتىلعان. ءبىزدىڭ پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى باعدار­لامالارىنا دا ەنگىزىلدى. اتالعان ماسەلەگە وسى سەسسيادا نۇكتە قويىلدى. بۇل قۇجات – زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردى قايتارۋدىڭ جاڭا قۇقىقتىق تەتىكتەرىن قالىپتاستىردى. قۇجاتتا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستەگى جاڭا حالىقارالىق ۇردىستەر ەسكەرىلدى. ەشكىم دە زاڭسىز ارەكەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشىپ قۇتىلا المايدى», دەدى ە.قوشانوۆ.

دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان زاڭ جوبالارىنىڭ ىشىندە – سۇيىتىلعان گاز اينالىمىن رەتتەۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما ماسەلەلەرى, كاسىپتىك بىلىكتىلىك تۋرالى زاڭدار بار. ماسەلەن, ەرلان قوشانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتر ساموكاتتاردىڭ كوپ قولدانىلۋى ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتىپ وتىر. سوندىقتان ولاردىڭ ءجۇرىسىن رەتتەۋ جونىندەگى تۇزەتۋلەر پارلا­مەنتتە قىزۋ تالقىلاندى. وسى ورايدا ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتار قابىل­داعان زاڭ جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ دە, ساموكات جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ دە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىنىن ايتتى.

سونىمەن قاتار پالاتا توراعاسى بۇرىن­عى سەمەي يادرولىق پوليگونى اۋما­عىن زەرتتەۋ مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ ماسەلەسى كوپتەن شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تۇيتكىلدى جايتتىڭ ءبىرى ەكەنىنە نازار اۋداردى. بۇگىندە بۇل ماسەلە زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشىمىن تاپتى. سونداي-اق وسى سەسسيادا ماجىلىستە العاش رەت جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەبى تىڭدالدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسى اياسىندا ءماجىلىستىڭ وكىلەتتىگى, باقىلاۋشىلىق فۋنكتسياسى كۇشەيتىلدى. پرەزيدەنت ايتقانداي, ءبىز بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ بارىسىن, ءاربىر تيىننىڭ جۇمسالۋىن قاتاڭ قاداعالاۋىمىز قاجەت. وسىعان وراي جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەبىن تىڭدادىق. وندا حالىقتى تولعاندىراتىن ەڭ وزەكتى تاقىرىپ – جىلۋمەن قامتۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. قوعامدى, دەپۋتاتتاردى جىلۋ ورتالىقتارىنىڭ قىسقى ماۋسىمعا دايىندىعى الاڭداتىپ وتىر. وسى جونىندە ءبىراز سىني پىكىرلەر ايتىلدى. ناتيجەسىندە, ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتاعا ءتيىستى ۇسىنىمدار جولداندى», دەدى ە.قوشانوۆ.

وتكەن سەسسيادا بارلىعى 11 حالىقارا­لىق شارت پەن مەملەكەتارالىق كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى. قوس پالاتا دەپۋتاتتارى ۇكىمەت پەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 306 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ەرلان قوشانوۆ وسى سەسسيانىڭ وزىندە حا­لىق قالاۋلىلارىنىڭ اتىنا تۇسكەن 7 مىڭ­عا جۋىق حات قارالعانىن جانە از ۋاقىت ىشىندە ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق قا­بىلداۋعا 800-دەن استام ادام كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.

ءبىرىنشى سەسسيانى قورىتىندىلاي كەلە, ءماجىلىس سپيكەرى قوس پالاتانىڭ شەتەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانىن ايتتى. بۇدان بولەك, ءماجىلىس توراعاسى ۇكىمەت­پەن بىرلەسكەن جۇمىس كەزىندەگى كەيبىر ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى.

«ۇكىمەتتىڭ زاڭعا باستاماشى بولۋ جۇمىسى ءتيىستى دەڭگەيدە اتقارىلماي وتىر. قوعامدا شۇعىل شەشىمىن كۇتىپ وتىرعان تۇيتكىلدى ماسەلە كوپ ەكەنىن بىلە­سىزدەر. ولار, ءبىرىنشى كەزەكتە, زاڭنا­مالىق تۇرعىدان شەشۋدى قاجەت ەتەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل جايتتارعا ۇكىمەت دەر كەزىندە كوڭىل اۋدارىپ, قاجەتتى زاڭ جوبالارىن ماجىلىسكە ۋاقتىلى ۇسىنباي وتىر. سوندىقتان دەپۋتاتتار وسى وتكىر ماسەلەلەردى شەشۋدى جەدەل تۇردە ءوز قولىنا الىپ, ءتيىستى زاڭ جوبالارىنا باس­تاماشى بولۋعا ءماجبۇر. وسى ورايدا ۇكىمەتكە بەلسەندىلىكتى ارتتىرىپ, كەلەسى سەسسياعا ناقتى ءارى قوعامعا قاجەت زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋدى جانە پارلامەنتكە ەنگىزۋدى تەزدەتۋگە ءتيىس», دەدى ە.قوشانوۆ.

سونىمەن بىرگە پالاتا توراعاسى دەپۋتاتتاردىڭ تۇزەتۋلەرىنە ۇكىمەت قورىتىندىسىن قاراۋ مەرزىمى ۇزاققا سوزىلاتىنىنا, بەلگىلەنگەن ءتارتىپتىڭ كوپ جاعدايدا ساقتالمايتىنىنا ءمان بەردى. وسى ورايدا ۇكىمەتتى قورىتىندىلاردى كەلىسۋ ءراسىمىن قايتا قاراۋعا شاقىردى. پارلامەنتكە كەلەتىن مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ دايىندىعى مەن دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا بەرىلەتىن جاۋاپتار ساپاسىنىڭ تومەن ەكەنى دە ايتىلدى. ءماجىلىس توراعاسى كەلەسى اپتادان باستاپ دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى باستالاتىنىن ايتتى.

«سول كەزدە قارالاتىن زاڭدار بويىن­شا حالىقپەن تەرەڭىرەك پىكىر الماسۋ, جۇرتشىلىقتىڭ ويىن ءبىلۋ ماڭىزدى. پارلامەنت زاڭداردى حالىق ءۇشىن جانە حالىقپەن بىرگە جازادى. بۇل – ءبىزدىڭ باستى ۇستانىمىمىز», دەدى ە.قوشانوۆ.

ءماجىلىس سپيكەرى كەلەسى سەسسيادا دا زاڭ شىعارۋ جۇمىسى قارقىندى جالعاساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. پارلامەنتاريلەر كەلەسى سەسسيادا سايلاۋشىلاردىڭ وزەكتى ماسە­لەلەرىن شەشۋگە, پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا ەرەكشە ەكپىن بەرۋگە ءتيىس.

ء«بىز ۇلتتىق قوردان بالالارعا بولى­نەتىن تولەمدەر ماسەلەسى جونىندەگى زاڭ جوباسىمەن جۇمىستى جالعاستىرامىز. بۇل – پرەزيدەنتتىڭ اۋقىمدى رەفورمالارى اياسىنداعى نەگىزگى باستاماسىنىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا سالىق, بيۋدجەت, سۋ, قالا قۇرىلىسى كودەكستەرىمەن, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى زاڭ جوبالارىمەن جۇمىس ىستەۋ مىندەتى الدىمىزدا تۇر», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.

وتىرىس سوڭىندا ەرلان قوشانوۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىنە ەكى پالاتا اپپاراتتا­رىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, ساراپشىلار قوعامداستىعىنا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىنە بىرلەسكەن جۇمىسى ءۇشىن زور ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

جيىنعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى, مەملەكەتتىك كەڭەسشى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى, كونستي­تۋتسيالىق سوتتىڭ, جوعارعى سوتتىڭ, ور­تالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانە جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ توراعالا­رى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن پارلامەنت پالاتالارى اپپاراتتارىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.