كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشىلىق ەتكەن «ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ جانە ونىڭ اينالىمى تۋرالى» زاڭ جوباسى جانە وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەر ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
قۇجات ورگانيكالىق ونىمدەردىڭ ىشكى نارىعىن قالىپتاستىرۋعا جانە دامىتۋعا جاردەمدەسۋگە, سىرتقى نارىقتاردا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ورگانيكالىق ونىمدەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. نەگىزگى زاڭ جوباسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا ونىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى ناقتىلانىپ, تولىقتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, بىرلەسكەن كەپىلدىكتەر جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ونىڭ جۇمىس ىستەۋىنە, سونداي-اق ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋشىلەردى توپتىق سەرتيفيكاتتاۋعا قاتىستى نورمالار قايتا قارالدى.
«قازىرگى ۋاقىتتا ورگانيكالىق ونىمدەردىڭ الەمدىك نارىعى 120,6 ميلليارد ەۋرونى قۇرايدى جانە ول بەلسەندى ءوسىپ كەلەدى. كەيىنگى 20 جىلدا ونىڭ كولەمى 7 ەسەگە ءوستى, ياعني سالا الەمدىك ترەندكە اينالىپ وتىر. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باعالاۋى بويىنشا, ورگانيكالىق ءونىم ەكسپورتى بويىنشا قازاقستان 123 ەلدىڭ ىشىندە 9-ورىندى, ورگانيكالىق بيداي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر اراسىندا 4-ورىندى, ەۋرووداققا ورگانيكالىق مايلى زىعىر تۇقىمىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا 6-ورىندى الادى.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, 2015 جىلى «ورگانيكالىق ونىمدەردى ءوندىرۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان بولاتىن. الايدا سالا ماماندارى مەن ەكسپەرتتەرىنىڭ پىكىرى بويىنشا, بۇل زاڭ وتاندىق ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن تولىق قورعاي الماي وتىر. ءارى ورگانيكالىق ءوندىرىستى جۇرگىزۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىنە سايكەس كەلمەيدى», دەدى سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ. زاڭ جوبالارىندا بىرقاتار ماسەلە قاراستىرىلعان. ماسەلەن, ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ ماسەلەلەرىن عانا ەمەس, ولاردىڭ ءونىم اينالىمى ماسەلەلەرى رەتتەلمەك. سونداي-اق «ورگانيكالىق» ءونىمنىڭ تابيعاتى مەن قاسيەتتەرىنە قاتىستى تۇجىرىمدامالىق ۇعىمدار جەتىلدىرىلگەن. ياعني «ورگانيكالىق ءونىم», «ورگانيكالىق ءونىم اينالىمى», «ورگانيكالىق ءونىمدى ەسەپكە الۋ جانە قاداعالاۋ جۇيەسى», ورگانيكالىق ءونىمدى تاڭبالاۋ» سەكىلدى جاڭا ۇعىمدار ەنگى- ءزىلدى.
ء«ۇشىنشى, ءونىمدى ەمەس, ورگانيكالىق ءونىمدى ءوندىرۋ ۇدەرىسىن سەرتيفيكاتتاۋ ۇسىنىلادى. بۇل ءتاسىل ءوندىرىس ۇدەرىستەرىن ناقتىلايدى جانە حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى. ءتورتىنشى, ورگانيكالىق ءوندىرىستى سەرتيفيكاتتاۋ, الەمدەگى جەتەكشى وندىرۋشىلەر مەن ەكسپورتتاۋشىلار تاجىريبەسىنە وراي, ساتۋ نارىعىنىڭ سۇرانىستارى مەن قالاۋىنا بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلادى.
بەسىنشى, ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ توپتىق سەرتيفيكاتتاۋدان ءوتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل ورگانيكالىق وندىرۋشىلەردى كووپەراتسيالاۋ مەن بىرىكتىرۋگە جانە ناقتى ءوندىرۋشى ءۇشىن سەرتيفيكاتتاۋ شىعىندارىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى. التىنشى, تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەر وتپەلى (كونۆەرسيالىق) كەزەڭسىز ورگانيكالىق وسىمدىك شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزىلەدى. قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا كونۆەرسيالىق كەزەڭ كەم دەگەندە ءبىر جىلدى قۇرايدى جانە ول بارلىق جەرلەرگە تارالادى», دەدى ءا.بەكتاەۆ.
بۇدان بولەك, ەۋروپالىق كوميسسيامەن بىرلەسە كەلىسكەن تىڭايتقىشتار تىزىمدەرى بەكىتىلمەك. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل نورما ورگانيكالىق تۇقىمداردى, جانۋارلاردى, تەحنولوگيالاردى, ادىستەردى, ورگانيكالىق ءوندىرىس قۇرالدارى مەن تاجىريبەلەرىن ىزدەۋگە بايلانىستى كوپتەگەن وندىرىستىك ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان.
«قۇجاتتا ورگانيكالىق ونىمدەردىڭ ساپاسىن باعالاۋعا, قازاقستانعا يمپورتتالاتىن ورگانيكالىق ءونىمدى جەتكىزۋگە, تاڭبالاۋعا جانە وتكىزۋگە, سالا بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىنە قاتىستى ءبىرشاما وزگەرىس ەنگىزىلدى. وسى زاڭ جوباسىن جاساقتاۋ بارىسىندا, قولدانىستاعى 18 باپتان تۇراتىن «ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 12-بابىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. بۇدان باسقا, جاڭا 6 باپ قوسىلدى. وسى سەبەپتى, ونىڭ جاڭا رەداكتسياسى ازىرلەنىپ وتىر», دەدى ءا.بەكتاەۆ.
اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار, ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى بۇزۋعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى «ورگانيكالىق ءونىم اينالىمىنا» سالاسىنا تاراتۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
«ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتار كەڭەيتىلدى, ولار گەنەتيكالىق تۇرلەندىرىلگەن وبەكتىلەردى, سينتەتيكالىق شىققان زاتتاردى, حيميالىق پەستيتسيدتەردى, گورمونداردى, انتيبيوتيكتەردى جانە تاعامدىق قوسپالاردى, سونداي-اق توپىراقتى پايدالانباي وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ ادىستەرىن قولدانۋدى بولدىرماۋعا مىندەتتى بولادى», دەدى اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ايداربەك قوجانازاروۆ قوسىمشا باياندامادا.
اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان «اگرارلىق قولحات» دەگەن جاڭا قارجى قۇرالى ەنگىزىلەدى. سونداي-اق ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋشى ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋگە, ونىڭ ىشىندە ەكسپورتقا وتكىزۋگە ارنالعان تالاپتاردى ورىنداماعان كەزدە سايكەستىك سەرتيفيكاتىن توقتاتا تۇرۋ نەمەسە كەرى قايتارىپ الۋ ەرەجەسى قاراستىرىلادى.
كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەلەر تالقىلانعاننان كەيىن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ پالاتانىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىن قورىتىندىلادى. وسى سەسسيا بارىسىندا اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەلەرىنە قىسقاشا توقتالىپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت سەسسيانىڭ اشىلۋىندا ماجىلىستەگى ءار فراكتسياعا بىرقاتار مىندەت جۇكتەگەن بولاتىن. فراكتسيالار, ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانعان دەپۋتاتتار وسى مىندەتتەردى ورىنداۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. بولاشاقتا دا جۇمىس قارقىندى جالعاسادى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ءبارىمىزدىڭ ماقسات-مۇراتىمىز ءبىر. ول – مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋ.
بۇل سەسسيا قىسقا بولعانىمەن, وتە ماڭىزدى ءارى مازمۇندى ءوتتى. وسى جولعى سايلانىمنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – دەپۋتاتتار كوپتەگەن ماڭىزدى زاڭ جوبالارىنا وزدەرى باستاماشى بولدى. تۇتاستاي العاندا, بۇل سەسسيادا 31 زاڭ قابىلداندى. ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى – دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان زاڭدار. ءار دەپۋتاتتىق باستامانىڭ ارتىندا پارتيالار مەن دەپۋتاتتاردىڭ ۇستانىمدارى, سايلاۋشىلاردىڭ ءۇمىت-سەنىمى تۇر.
دەپۋتاتتار ازاماتتاردىڭ سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە ايتىلعان بارلىق تالاپ-تىلەگىن ەسكەردى. ماسەلەن, دەپۋتاتتار قوعامدىق باقىلاۋ, زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ, جول قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ, سۇيىتىلعان گاز اينالىمىن رەتتەۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ونلاين-پلاتفورمالار مەن ونلاين-جارناما ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭداردى قابىلداۋعا ۇيىتقى بولدى», دەدى ە.قوشانوۆ.
پالاتا توراعاسى ءار زاڭ پارتيالىق فراكتسيالاردا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىمەن بىرگە جان-جاقتى ءارى قىزۋ تالقىلانعانىنا نازار اۋداردى. سونداي-اق «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسى شەڭبەرىندە ءماجىلىستىڭ وكىلەتتىگى كۇشەيگەنىنە ەكپىن بەردى.
«سونىڭ اياسىندا العاش رەت جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەبىن تىڭدادىق. دەپۋتاتتاردىڭ بەلسەندىلىگىن كورسەتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە – دەپۋتاتتىق ساۋالدار. وسى سەسسيادا ءار جالپى وتىرىستا ورتا ەسەپپەن 30-عا دەيىن دەپۋتاتتىق ساۋال جاريالانىپ وتىردى. ونىڭ ارقايسىسىندا ەلدەگى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر, سونىڭ ىشىندە ءار ادامنىڭ, ءار وتباسىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ءار ماسەلەنىڭ شەشىلۋى ءبىزدىڭ ەرەكشە نازارىمىزدا بولادى. وسى سەسسيادا قوعامدىق پالاتانىڭ جۇمىسى دا وتە بەلسەندى باستالدى. ءسويتىپ, حالىقتى تولعاندىرعان زاڭ جوبالارى پالاتا وتىرىستارىندا قوعامدىق ساراپتامادان ءوتىپ جاتىر», دەدى ە.قوشا- نوۆ.
ءماجىلىس سپيكەرى ءوز سوزىندە دەپۋتاتتار حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىمدار اياسىندا جانە ەكىجاقتى پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ باعىتىندا دا بەلسەندى جۇمىس اتقارعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا دەپۋتاتتاردى وڭىرلەرگە ساپارلار, حالىقپەن كەزدەسۋلەر كۇتىپ تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
«باستى ماقساتىمىز – ەلدىڭ ورتاسىندا بولىپ, تۇيتكىلدەردى شەشۋگە كومەكتەسۋ, وڭىرلەرمەن بايلانىستى نىعايتۋ. جازدا اتقارىلعان جۇمىس كەلەسى سەسسياعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ بىلەمىن», دەدى ە.قوشانوۆ.
جالپى وتىرىستان كەيىن دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا ساۋالدارىن جولدادى.