ەلىمىزدە رەسمي ەسەپتە 6 616 774 بالا تۇر ەكەن. ونىڭ ىشىندەگى 3,7 ميلليون ءجاسوسپىرىم 17 جاسقا دەيىنگى وقۋشىلار ساناتىندا. ال يۋنيسەف حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ولاردىڭ 66 پايىزى ءبىلىم الۋ كەزەڭدەرىندە زورلىق-زومبىلىق پەن كەمسىتۋشىلىككە تاپ بولادى ەكەن.
بۇل تۋرالى «Amanat» پارتياسى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جاستاردى قولداۋ كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي ارالباي ۇلى مالىمدەدى. ءىس-شاراعا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, ساراپشىلار, قۇزىرلى ورگانداردىڭ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. جيىندا جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىنداعى بۋللينگتىڭ تارالۋى جانە جاستاردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعى مەن ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
– مەملەكەت باسشىسى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد پەن بۋللينگتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان ەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قورلاۋ مەن بوپسالاۋ ەلەمەنتتەرى بالالاردىڭ بويىندا سۋيتسيدتىك مىنەز-ق ۇلىق قالىپتاستىرادى. وكىنىشكە قاراي, ددۇ-نىڭ دەرەگىنە سايكەس, ەلىمىز جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد سانى بويىنشا الەمدە 10-ورىندا تۇر, – دەدى كەڭەس توراعاسى نارتاي ارالباي ۇلى.
وتىرىستا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناسىمجان وسپانوۆا دا بۋللينگ جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى وتە وتكىر ماسەلە ەكەنىن ايتتى. وعان جول بەرمەۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆو بيىل ناۋرىزدا مەكتەپىشىلىك ەسەپكە الۋ ءتارتىبىن رەتتەۋدى كوزدەيتىن ادىستەمەلىك ۇسىنىمدى بەكىتىپتى.
– بۇل ۇسىنىمدار ەرەكشە نازار اۋدارۋدى جانە ۋاقتىلى الەۋمەتتىك, پسيحولوگيا- لىق-پەداگوگيكالىق كومەك كورسەتۋدى قاجەت ەتەتىن وقۋشىلاردى ەرتە انىقتاۋدى كوزدەيدى. بالالار اراسىنداعى الىمجەتتىكتىڭ الدىن الۋ جانە ونداي وقيعالاردى دەر كەزىندە انىقتاپ وتىرۋ ماقساتىندا جىل سايىن 11 مىڭنان اسا پەداگوگ وقىتىلادى. سونداي-اق مينيسترلىك بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدان قورعاۋ جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان «بالا قورعاۋ» كەشەندى جوسپارىنىڭ جوباسىن ازىرلەپ, قوعامدىق تالقىلاۋعا ۇسىندى, – دەدى كوميتەت توراعاسى.
ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا بىلتىر ەلىمىزدەگى 1 456 مەديتسينا قىزمەتكەرى ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ارنايى وقىتىلعان.
– ەلىمىزدە پسيحياتر تاپشىلىعى 40%-دان 15%-عا دەيىن تومەندەدى. 2022 جىلى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ پسيحولوگتەرى 411 جاسوسپىرىمگە قولۇشىن سوزدى. جالپى, ەل اۋماعىندا تۇرعىندارعا 20 پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعىندا, قالالىق ەمحانالار دەڭگەيىندە 76 باستاپقى پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعىندا, اۋىلدىق دەڭگەيدە 203 پسيحيكالىق دەنساۋلىق كابينەتتەرىندە مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى, – دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ۆياچەسلاۆ دۋدنيك.
كەڭەستە پروكۋرورلار 2 جىلدا ۋاكىلەتتى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا 163 قاداعالاۋ اكتىسىن ەنگىزگەنىن, 508 لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپقا تارتىلعانىنا نازار سالدى. الايدا كورسەتكىش وزگەرمەي تۇر.
– بىلتىر بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد ءبىرشاما تومەندەگەنىمەن, وكىنىشكە قاراي, بيىل 5 ايدا بۇل جاعىمسىز ءۇردىس 33,3%-عا, ياعني 54-تەن 72-گە دەيىن ارتىپ وتىر. تالداۋ ناتيجەسى 13-17 جاس ارالىعىنداعى بالالار ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا مەيلىنشە بەيىم ەكەنىن كورسەتتى. بالالار كوپ جاعدايدا ءوز-وزىنە ۇيدە قول جۇمسايدى, – دەدى باس پروكۋراتۋرانىڭ قوعامدىق مۇددەلەردى قورعاۋ قىزمەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ساكەن سامەت.
جيىن سوڭىندا كەڭەس توراعاسى نارتاي ارالباي ۇلى ەلىمىزدە جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى الىمجەتتىكتىڭ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ءىس-شارالارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانىمەن, وتانداستارىمىز وڭ ناتيجەنى سەزىنبەي وتىرعانىن جەتكىزدى.
– جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا وكتەمدىك, الىمجەتتىك بار ەكەنىن بىلسەك تە, ناقتى قانشا بالا ونىڭ قۇربانى بولىپ جاتقانىنان بەيحابارمىز. مالىمەت جوق بولعان سوڭ, قۇزىرلى ورگانداردىڭ جۇمىسىن دا ءتيىستى دەڭگەيدە باعالاي الماي وتىرمىز. بالا – ارقايسىمىزدىڭ, ءتىپتى تۇتاس مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى. سوندىقتان ولاردى تولعاندىرعان ماسەلەگە ءاتۇستى قاراۋعا بولمايدى. بۇگىن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا قاتىستى بىرقاتار ناقتى ۇسىنىس ايتىلدى. ونىڭ بارلىعى ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە جولدانادى. ءتىپتى قاجەت بولعان جاعدايدا زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە اتسالىسامىز, – دەدى ول.
ايتا كەتەيىك, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تالداۋ جانە اقپارات ورتالىعى جۇرگىزگەن مونيتورينگ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, «قازنەتتە» بىلتىر ءسۋيتسيدتى ناسيحاتتايتىن اقپاراتتى تاراتۋدىڭ 88 فاكتىسى انىقتالعان. ال كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ جەكە باسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دەربەس نەمەسە بيومەتريالىق دەرەكتەردى, وزگە دە اقپاراتتى تاراتۋدىڭ – 21, ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن زاڭسىز تاراتۋدىڭ – 100, باسقا ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورلايتىن اقپاراتتى حالىققا جايۋدىڭ 147 فاكتىلەرى اشكەرەلەندى.
«تۋا بىلگەن حالىق تاربيەلەي دە ءبىلۋ كەرەك. ۇرپاعىڭدى ومىرگە اكەلگەن ەكەنسىڭ, ونى باۋلي دا ءبىل», دەيدى جازۋشى عابيدەن مۇستافين. ەندەشە, ۇرپاق تاربيەسى – ۇلتتىڭ موينىندا.